Θα χρησιμοποιήσει ο Ερντογάν το Κουρδικό για μια νέα θητεία;

Για να μπορέσει ο πρόεδρος Ερντογάν να είναι εκ νέου υποψήφιος, απαιτείται είτε απόφαση της Βουλής για πρόωρες εκλογές είτε τροποποίηση του Συντάγματος.

Για την απόφαση πρόωρων εκλογών, καθώς και για την συνταγματική τροποποίηση, απαιτούνται τα τρία πέμπτα των 600 εδρών της Βουλής, δηλαδή 360 ψήφοι.

Για να τροποποιηθεί το Σύνταγμα από την ίδια τη Βουλή χωρίς να χρειαστεί δημοψήφισμα, απαιτείται πλειοψηφία δύο τρίτων, δηλαδή 400 ψήφοι.
Μέχρι πρόσφατα, η Συμμαχία του Λαού, που αποτελείται από το AKP και το MHP, δεν μπορούσε να συγκεντρώσει ούτε τις 360 ψήφους. Το AKP διαθέτει, μετά τις τελευταίες προσχωρήσεις από το CHP και το İYİ Parti, 277 βουλευτές. Μαζί με τους 46 βουλευτές του MHP, ο αριθμός φτάνει τους 323. Ακόμη και με την προσθήκη της κοινοβουλευτικής ομάδας Yeni Yol και μικρότερων κομμάτων που στηρίζουν τη Συμμαχία του Λαού, οι 360 ψήφοι δεν ήταν εξασφαλισμένες.

«Τουρκία χωρίς τρομοκρατία» και η απόλυτη ακυρότητα

Η κατάσταση αυτή, προς το παρόν, δεν έχει αλλάξει. Ωστόσο, δύο σημαντικές εξελίξεις δημιούργησαν νέες πιθανότητες και νέα σενάρια.

– Η διαδικασία «Τουρκία χωρίς τρομοκρατία» μείωσε την απόσταση ανάμεσα στο DEM Parti και τη Συμμαχία του Λαού. Παράλληλα, λόγω των πολιτικών προτεραιοτήτων του κόμματος DEM αποδυναμώθηκε η προοπτική μιας συνεργασίας αντίστοιχης με εκείνη που είχε υπάρξει με το CHP στις εκλογές του 2024.

– Η υπόθεση της «mutlak butlan» (της απόλυτης ακυρότητας) αποδιοργάνωσε το CHP, το οποίο ήδη αντιμετώπιζε σοβαρά προβλήματα εξαιτίας των δικαστικών υποθέσεων που αφορούν τους δήμους και, κυρίως, τον Εκρέμ Ιμάμογλου. Παράλληλα, εμφανίστηκε το Yeni Parti του Οζγκιούρ Οζέλ.

Με άλλα λόγια, η δυναμική του αντιπολιτευτικού μπλοκ απέναντι στην κυβέρνηση έχει αποδυναμωθεί σε δύο επίπεδα: από τη μία πλευρά, περιορίστηκε η προηγούμενη δυνατότητα συνεργασίας μεταξύ CHP και DEM και, από την άλλη, η διάσπαση μεταξύ CHP και Yeni Parti αποδυνάμωσε τη δυναμική του χώρου της Κεντροαριστεράς.

Το σχέδιο «Τουρκία χωρίς τρομοκρατία» δηλαδή η αναζήτηση πολιτικής λύσης στο κουρδικό ζήτημα μέσω της εξάλειψης του PKK ως ένοπλης απειλής, ανέδειξε ακόμη περισσότερο αυτές τις δύο διαχωριστικές γραμμές.

Γι’ αυτό και η ψηφοφορία που πραγματοποιήθηκε στη Βουλή στις 10 Αυγούστου δεν σηματοδοτεί μόνο μια συγκεκριμένη προοπτική για την επίλυση του ιστορικού στρατηγικού ζητήματος της Τουρκίας.Ταυτόχρονα, επαναφέρει τη συζήτηση τόσο για την προεδρική εκλογή όσο και για ένα νέο Σύνταγμα.

Η κοινοβουλευτική αριθμητική και τα σενάρια για Ερντογάν

Οι συσχετισμοί που διαμορφώθηκαν μετά την τελευταία ψηφοφορία και οι αριθμητικοί υπολογισμοί δείχνουν τις εξής δυνατότητες:

1. AKP + MHP + DEM: 277 + 46 + 56 = 379
Οι 379 ψήφοι ξεπερνούν το όριο των 360. Επομένως, επαρκούν είτε για την απόφαση πρόωρων εκλογών είτε για την παραπομπή μιας συνταγματικής τροποποίησης σε δημοψήφισμα.

2. AKP+ MHP + CHP: 277 + 46 + 45 = 368
Και οι 368 ψήφοι ξεπερνούν το όριο των 360. Επομένως, επαρκούν επίσης είτε για την απόφαση πρόωρων εκλογών είτε για την παραπομπή μιας συνταγματικής τροποποίησης σε δημοψήφισμα.

3. AKP + MHP + DEM + CHP: 277 + 46 + 56 + 45 = 424
Οι 424 ψήφοι ξεπερνούν το όριο των 400. Αυτό σημαίνει ότι θα ήταν αρκετές για την τροποποίηση του Συντάγματος με ψηφοφορία στη Βουλή, χωρίς να απαιτείται ούτε πρόωρη εκλογή ούτε δημοψήφισμα.

4. AKP + MHP + Yeni Parti: 277 + 46 + 91 = 414
Και οι 414 ψήφοι ξεπερνούν το όριο των 400 και, θεωρητικά, θα αρκούσαν για την τροποποίηση του Συντάγματος από τη Βουλή, χωρίς να χρειαστεί δημοψήφισμα.

Είναι προφανές ότι το 4ο ενδεχόμενο είναι, δεδομένης της σημερινής πολιτικής πόλωσης, εξαιρετικά αδύναμο. Ωστόσο, στην κοινοβουλευτική πολιτική δεν πρέπει να ξεχνάμε ότι κάθε αριθμητικός συσχετισμός που μπορεί να σταθεί στα χαρτιά έχει τη δική του πολιτική σημασία.

Αυτοί οι υπολογισμοί δεν σημαίνουν πως βρίσκονται ήδη σε εξέλιξη τέτοιες πρωτοβουλίες. Δείχνουν, όμως, τις νέες δυνατότητες που έχουν πλέον διαμορφωθεί.

Δύο σημαντικές υπενθυμίσεις

Ένα σημαντικό στοιχείο είναι η θέση του Μεχμέτ Ουτσούμ, επικεφαλής νομικού συμβούλου του προέδρου Ερντογάν, σχετικά με τον χρόνο διεξαγωγής πρόωρων εκλογών. Ο Ουτσούμ έχει αναφέρει ως πιθανή ημερομηνία την 16η Απριλίου 2028, δηλαδή μόλις λίγες εβδομάδες πριν από τον Μάιο του 2028, οπότε κανονικά θα πρέπει να διεξαχθούν οι εκλογές. Η ημερομηνία αυτή συμπίπτει επίσης με την επέτειο του δημοψηφίσματος του 2017 για την εγκαθίδρυση του προεδρικού συστήματος.

Το δεύτερο στοιχείο αφορά το κόμμα DEM

Στους πολιτικούς κύκλους συζητείται ότι, σε περίπτωση συνταγματικής αλλαγής, το DEM θα ζητούσε από το AKP αλλαγές τουλάχιστον σε τρία άρθρα του Συντάγματος: τα άρθρα 42, 66 και 127. Ωστόσο, το ζήτημα αυτό δεν τέθηκε κατά τις συζητήσεις της Επιτροπής «Τουρκία χωρίς τρομοκρατία».
Αυτό, όμως, δεν σημαίνει ότι το DEM έχει βγάλει από την ατζέντα του το ενδεχόμενο συνταγματικής αλλαγής. Το ίδιο ισχύει για το AKP και το MHP.

Εάν το ζήτημα ενός νέου Συντάγματος επανέλθει στην πολιτική ατζέντα, δεν θα πρέπει να προκαλέσει έκπληξη εάν η πρόταση των 100 άρθρων που είχε παρουσιάσει ο ηγέτης του MHP, Ντεβλέτ Μπαχτσελί, το 2021, αποτελέσει τη βάση της συζήτησης.

Στην πρόταση του Μπαχτσελί προβλεπόταν, μεταξύ άλλων, η διατήρηση ως αμετάβλητων των πρώτων τεσσάρων άρθρων του Συντάγματος, καθώς και η προστασία αρχών όπως η τουρκική ως επίσημη γλώσσα και η κοσμικότητα του κράτους.

Προβλεπόταν επίσης η δυνατότητα απομάκρυνσης των υπουργών μέσω ψήφου δυσπιστίας από τη Βουλή, ενώ ο αριθμός των αντιπροέδρων θα περιοριζόταν σε δύο και δεν θα διορίζονταν, αλλά θα αναδεικνύονταν μέσω εκλογής.