Τι επιδιώκει η Τουρκία από τον πόλεμο στην Μέση Ανατολή

Μάλιστα, ο Αμπάς Αραγτσί φαίνεται να διατύπωσε μια κεκαλυμμένη προειδοποίηση προς την Τουρκία, ξεκαθαρίζοντας, όπως το περιγράφει το Press TV, ότι «εάν Αμερικανοί τρομοκράτες χρησιμοποιήσουν το έδαφος, τον εναέριο χώρο ή τις εγκαταστάσεις γειτονικών χωρών για να εξαπολύσουν επιθέσεις κατά του Ιράν, οι χώρες αυτές θα θεωρηθούν νόμιμοι στόχοι για το Ιράν». Προφανώς, επιχειρείται τοιουτοτρόπως να ασκηθεί μια πίεση στην Τουρκία να περιορίσει τυχόν σχετικές δραστηριότητες των ΗΠΑ στο έδαφός της.

Σε επίπεδο σημειολογίας είναι δηλωτική η επιλογή του Press TV, του κρατικού αγγλόφωνου ειδησεογραφικού δικτύου του Ιράν, να επιλέξει μια οργισμένη φωτογραφία του Αμπάς Αραγτσί κι έναν καταγγελτικό τίτλο γεμάτο υπονοούμενα (βλ. φωτογραφία εξώφυλλου).

Υπενθυμίζεται ότι προ ημερών έγινε γνωστό ότι μεταφέρεται ως ενίσχυση μια συστοιχία του αντιαεροπορικού συστήματος Patriot από την αεροπορική βάση Ράμσταϊν στη Γερμανία, προς εκείνη του Ιντσιρλίκ στη Τουρκία, προκειμένου να ενδυναμωθεί η αεράμυνα της τελευταίας που φιλοξενεί αεροσκάφη της πολεμικής αεροπορίας των ΗΠΑ. Αυτή η εξέλιξη έγινε μετά την εξαπόλυση τριών επιθέσεων με βαλλιστικούς πυραύλους εναντίον της Τουρκίας, τις οποίες το Ιράν ανακοίνωσε ότι δεν εκτόξευσε.

Ο Ιρανός καθηγητής Μοχαμάντ Μαραντί, ο οποίος έχει στενούς δεσμούς με τα κέντρα εξουσίας της Ισλαμικής Δημοκρατίας κι έχει διατελέσει σύμβουλος ιρανικών αποστολών διαπραγμάτευσης για το πυρηνικό πρόγραμμα της χώρας, κατηγόρησε ευθέως τον Ερντογάν ότι «συνεχίζει να μεταφέρει φθηνό πετρέλαιο από το Μπακού στον επιχειρηματικό του εταίρο Νετανιάχου και διευκολύνει τη συλλογή πληροφοριών των ΗΠΑ εναντίον του Ιράν, μέσω αεροσκαφών AWACS του ΝΑΤΟ κι αμερικανικών εγκαταστάσεων ραντάρ στην Τουρκία».

Η συντριβή του ελικοπτέρου

Το Σάββατο συνετρίβη ένα ελικόπτερο των ενόπλων δυνάμεων του Κατάρ στα χωρικά ύδατα της χώρας. Ανάμεσα στα 7 θύματα ήταν τρεις Τούρκοι πολίτες, με τον έναν να είναι αξιωματικός (ταγματάρχης) του τουρκικού στρατού και τους άλλους δύο να είναι τεχνικοί μιας τουρκικής εταιρείας αμυντικού εξοπλισμού (ASELSAN). Ανακοινώθηκε ότι το ελικόπτερο πραγματοποιούσε άσκηση. Ωστόσο, αυτή η επίσημη δικαιολογία δημιουργεί αμφιβολίες, καθώς είναι παράδοξο να πραγματοποιούνται ασκήσεις, τη στιγμή που το Κατάρ δέχεται ιρανικές επιθέσεις.

Κατά πάσα πιθανότητα το ελικόπτερο είχε ως αποστολή την αναχαίτιση ιρανικών drones. Ως εκ τούτου, φαίνεται ότι η Άγκυρα προσφέρει σχετική βοήθεια. Οφείλεται να επισημανθεί ότι η Τουρκία διατηρεί στρατιωτική βάση στο Κατάρ, με το οποίο έχει συνάψει συμφωνίες αμυντικής συνεργασίας.

Οι σχέσεις Ιράν-Τουρκίας

Είναι γεγονός ότι, στο πλαίσιο της ψυχρής διαμερισματοποίησης των διμερών τους σχέσεων, η Τεχεράνη κι η Άγκυρα διατηρούν σημαντικούς οικονομικούς κι ενεργειακούς δεσμούς. Παρενθετικά, το Ιράν φέρεται από δημοσίευμα του Bloomberg να σταμάτησε τις εξαγωγές φυσικού αερίου προς την Τουρκία, μετά την επίθεση στο κοίτασμα του Νότιου Παρς, κάτι που διέψευσε όμως ο Τούρκος υπουργός Ενέργειας και Φυσικών Πόρων. Εν πάση περιπτώσει, οι οικονομικές σχέσεις με τις γειτονικές χώρες έχουν ύψιστη σημασία για το Ιράν, καθώς είναι αναγκαίες για την παράκαμψη των αμερικανικών κυρώσεων.

Στη, δε, διαχείριση του Kουρδικού, έχουν κοινά συμφέροντα μακροσκοπικά, ήτοι η παρεμπόδιση ίδρυσης κουρδικών κρατών. Ωστόσο, βραχυπρόθεσμα και μεσοπρόθεσμα, έχουν χρησιμοποιήσει κουρδικές οργανώσεις εναντίον του άλλου. Ενδεικτικά, το Ιράν εξόπλιζε για χρόνια το PKK, για να προκαλεί κατατριβή στην Τουρκία. Όσον αφορά το Παλαιστινιακό, η Τουρκία υποστηρίζει σταθερά τη λύση των δύο κρατών, εν αντιθέσει με το Ιράν. Υπενθυμίζεται ότι η Τουρκία διατηρεί διπλωματικές σχέσεις με το Ισραήλ, παρά τους λεκτικούς λεονταρισμούς υπεραναπλήρωσης του Ερντογάν κατά του Νετανιάχου.

Άλλωστε, η Τουρκία διαμετακομίζει ακατάπαυστα αζέρικο πετρέλαιο προς το Ισραήλ, καλύπτοντας το περασμένο έτος το 46.4% των ισραηλινών πετρελαϊκών εισαγωγών. Μάλιστα, οι σχετικές εξαγωγές σημείωσαν ρεκόρ τριετίας το 2025. Εν ολίγοις, η Τουρκία τροφοδοτεί κυνικά με πετρέλαιο την πολεμική μηχανή του εβραϊκού κράτους κατά των Παλαιστινίων της Γάζας, εισπράττοντας τέλη διέλευσης και μερίσματα από τη συμμετοχή στην κοινοπραξία του αγωγού Μπακού-Τσεϊχάν. Επίσης, η τουρκική κυβέρνηση πίεσε το προηγούμενο διάστημα τη Χεζμπολάχ να αφοπλιστεί, σύμφωνα με υπουργικές πηγές του Λιβάνου.

Στον νότιο Καύκασο, στο Ιράκ, στο Αφγανιστάν και στην κατανομή των διασυνοριακών υδάτων των ποταμών Αράξη, Τίγρη κι Ευφράτη έχουν συγκρουόμενα συμφέροντα. Πέραν τούτου, η Τουρκία, μαζί με την Αίγυπτο και το Κατάρ, φέρεται να πρότεινε στις αρχές Φεβρουαρίου ταπεινωτικούς όρους στην ιρανική πλευρά σε μια ενδεχόμενη συμφωνία με τις ΗΠΑ. Άλλωστε, το Ιράν απέρριψε τότε την Τουρκία ως διαμεσολαβητή, προτιμώντας το Ομάν. Την, δε, επαύριον της αμερικανο-ισραηλινής επίθεσης κατά του Ιράν, ναι μεν η Άγκυρα καταδίκασε την επιχείρηση, αλλά την ίδια στιγμή αποδοκίμασε εντόνως τις ιρανικές αντεπιθέσεις στις αραβικές μοναρχίες.

Τί επιδιώκει η Τουρκία

Η Τουρκία επιθυμεί την αποδυνάμωση, απομόνωση και περιφερειακή αναδίπλωση της Ισλαμικής Δημοκρατίας, αφού επωφελείται αμέσως από αυτά, καλύπτοντας το κενό ισχύος, όπως φάνηκε περίτρανα στην περίπτωση της Συρίας. Ταυτόχρονα, όμως, δεν τη συμφέρει η κατάρρευση του Ιράν, ή ένας παρατεταμένος πόλεμος, καθώς κάτι τέτοιο θα προκαλούσε προβλήματα στην ενεργειακή ασφάλεια της χώρας, μεγάλες προσφυγικές ροές και κινδύνους εκδήλωσης κουρδικών αποσχιστικών τάσεων κοντά στα σύνορά της. Γι’ αυτό, άλλωστε, καλεί για τον τερματισμό των εχθροπραξιών.

Τούτων δοθέντων, στον τρέχοντα πόλεμο αποδεικνύεται για άλλη μία φορά η ανταγωνιστική φύση των ιρανο-τουρκικών σχέσεων. Μολαταύτα, παρατηρείται στον εγχώριο δημόσιο διάλογο μια μετ’ επιτάσεως προσπάθεια να παρουσιαστούν με απλουστευτικό τρόπο οι ιρανο-τουρκικές σχέσεις ως φιλικές, ενώ στην πραγματικότητα δεν είναι. Ενίοτε αυτό είναι αποτέλεσμα άγνοιας, ενίοτε πρόκειται για μια εσκεμμένη πρακτική, ήτοι ένα βολικό επιχείρημα περί ενός υποτιθέμενου ισλαμιστικού άξονος, που επιχειρεί υστερόβουλα να διεγείρει, αν όχι να χειραγωγήσει, το πατριωτικό αίσθημα των Ελλήνων, ούτως ώστε να δικαιολογηθεί η πλήρης ευθυγράμμιση της χώρας με το Ισραήλ.