Τι μας λέει η ιστορία για την ευρωπαϊκή εμμονή απέναντι στην Ρωσία

Ετούτη η εμμονή των Ευρωπαίων ηγετών έχει πολλές εξηγήσεις, θα ήταν περιττό να τις ανθολογήσουμε στο παρόν σημείωμα. Εκείνο που θα ίσως χρήσιμο ως συμβολή στην συζήτηση θα ήταν να συγκρίνουμε την σημερινή εμμονή με παλαιότερες ανάλογες στην σύγχρονη ιστορία. Μια πρώτη παρατήρηση σε αυτό το σημείο. Από τις ευρωπαϊκές δυνάμεις, εκείνες που κυριάρχησαν σε θάλασσες και ωκεανούς, δηλαδή η εξής μία: Η Βρετανία – αντιμετώπιζαν την Ρωσία με όρους ανάσχεσης.

Το ζητούμενο δηλαδή ήταν να μην αποκτήσει πρόσβαση η μεγάλη χώρα στους ωκεανούς, αλλά και σε όλες τις θάλασσες που ενδιέφεραν το παγκόσμιο εμπόριο, άρα και την Βρετανία. Στην διάρκεια του 19ου αιώνα και σε μεγάλο μέρος του 20ου, η θέση αυτή αποτέλεσε σταθερά της βρετανικής πολιτικής και προκάλεσε σημαντικές διαμάχες και πολέμους: Κριμαία (1853-1854), Κίνα-Κορέα, Περσία, Αφγανιστάν, Οθωμανική Αυτοκρατορία και Βαλκάνια, ως και την φανατική προσήλωση της Βρετανίας στο “ελληνικό ζήτημα” στα 1944-1946.

Ο στόχος των χερσαίων δυνάμεων

Αντίθετα οι χερσαίες δυνάμεις της Ευρώπης επιζητούσαν κάτι περισσότερο από την “ανάσχεση” της Ρωσίας. Επιζητούσαν την αποκαθήλωσή της από την τάξη των μεγάλων δυνάμεων, την εξασθένιση και την υποβάθμισή της σε δευτερεύουσα πολιτική και στρατιωτική οντότητα, ανίκανη να επηρεάσει τις ευρωπαϊκές ισορροπίες και εξαρτημένη οικονομικά από τον ευρωπαϊκό καπιταλισμό.

Παρά το γεγονός ότι δύο φορές επιχειρήθηκαν εισβολές σε μεγάλη κλίμακα στην χώρα, η κατάκτησή ή η αποικιοποίησή της ήταν πέρα από τις δυνατότητες των ευρωπαϊκών δυνάμεων. Στην τελευταία δεκαετία του 19ου αιώνα οι ευρωπαϊκές μητροπόλεις διαπίστωσαν ότι ούτε η Κίνα, ούτε η Ρωσία μπορούσαν να γίνουν ευρωπαϊκές αποικίες. Το δοκίμασαν όταν εμφανίστηκε η ευκαιρία, στο τέλος του Πρώτου παγκόσμιου πολέμου, όπου, στην Ρωσία, το μοντέλο της αποικιοποίησης στο πρότυπο της Οθωμανικής Αυτοκρατορίας, απέτυχε οικτρά.

Ναπολέων και Χίτλερ

Ας περιοριστούμε όμως στις δύο μεγάλες εισβολές που πραγματοποίησαν ευρωπαϊκές δυνάμεις στην ρωσική επικράτεια. Η πρώτη ανάγεται στα 1812 όταν η Γαλλία του Ναπολέοντα έστρεψε την Μεγάλη Στρατιά ενάντια στην Ρωσία. Η δεύτερη είναι τον Ιούνιο του 1941 όταν ξεκίνησε το μεγαλεπήβολο σχέδιο “Μπαρμπαρόσα” της ναζιστικής Γερμανίας – η εισβολή στην Σοβιετική Ένωση.

Και στην μία και στην άλλη περίπτωση ο στόχος δεν ήταν η κατάληψη της Ρωσίας στο σύνολό της. Η γεωγραφία το απαγόρευε. Ο Ναπολέοντας είχε ως στόχο την Μόσχα, την πρωτεύουσα των Τσάρων, σε τρόπο ώστε να υπαγορεύσει πολιτικούς όρους στην Ρωσία. Ο Χίτλερ ήθελε την Ουκρανία, όπως και τα πετρέλαια του Καυκάσου. Τα Ουράλια βρίσκονταν ήδη μακριά και γι’ αυτόν.

Η ενωμένη Ευρώπη στον πόλεμο

Το δεύτερο κοινό χαρακτηριστικό των δύο εισβολών είναι ότι έγιναν από δυνάμεις που είχαν κυριαρχήσει στην ευρωπαϊκή ήπειρο και, ως εκ τούτου την είχαν “ενώσει”. Η Αυτοκρατορία του Ναπολέοντα κυβερνούσε σε όλες τις ευρωπαϊκές πρωτεύουσες και μεγάλο μέρος των 600.000 στρατιωτών της εισβολής του 1812, δεν ήταν Γάλλοι.

Οι Πολωνοί αλλά και οι Γερμανοί της Πρωσίας και των τότε κρατών και κρατιδίων συγκροτούσαν μεραρχίες και σώματα του γαλλικού στρατού. Κάτι αντίστοιχο έγινε και στα 1941 όταν η εισβολή της Γερμανίας είχε πίσω της την Νέα Ευρώπη του ναζισμού. Στρατιές από την Ρουμανία, την Σλοβακία, την Ιταλία, την Ουγγαρία, την Φινλανδία πρωτοστάτησαν στην εισβολή, ενώ εκατοντάδες χιλιάδες «εθελοντές» από όλη την γηραιά ήπειρο – συμπεριλαμβανομένων και των «ουδέτερων» χωρών όπως η Ισπανία και η Σουηδία – αποτελούσαν τμήμα των δυνάμεων εισβολής.

Το γεγονός ότι ο αναγγελθείς πόλεμος του 2030 προετοιμάζεται από μια «Ευρωπαϊκή Ένωση» θα πρέπει μάλλον να θεωρηθεί ως τυχαίο….

Το δίδαγμα του 1812

Οι πολιτικοί στόχοι των προγενέστερων εισβολών έχουν απασχολήσει τους ιστορικούς. Στην περίπτωση της Γαλλίας του 1812 η βρετανική κυριαρχία στις θάλασσες και τους συνδεδεμένους με αυτήν δρόμους του υπερπόντιου εμπορίου και των αποικιών, εξασθένιζε την γαλλική ισχύ και έθετε σε υποδεέστερη θέση στον ανταγωνισμό την γαλλική και – ευρωπαϊκή–  αστική τάξη, τον ευρωπαϊκό καπιταλισμό.

Οι δε αδιέξοδες εμπλοκές της Γαλλίας σε πολέμους «χαμηλής έντασης» στην Ισπανία, στην Μεσόγειο ή στην Βαλτική – με βρετανική υπόθαλψη – έσπρωχναν σε ένα είδος «φυγής προς τα εμπρός». Η ένταξη της Ρωσίας στον «ηπειρωτικό αποκλεισμό», στον αποκλεισμό δηλαδή του αγγλικού εμπορίου από τις ευρωπαϊκές αγορές, θεωρούσαν στο Παρίσι ότι θα περιορίσει τις επιλογές της θαλασσοκράτειρας Βρετανίας.

Η Ρωσία δεν θα αποτελούσε πλέον «εφεδρικό χαρτί» για το Λονδίνο. Σε τελευταία ανάλυση ο έλεγχος της Ρωσίας άνοιγε δρόμους προς την Ανατολή, αμβλύνοντας τις συνέπειες του βρετανικού θαλάσσιου αποκλεισμού.

Η εκστρατεία του 1941

Στην περίπτωση της Γερμανίας του 1941, οι στόχοι ήταν διαφορετικοί αν και ξεκινούσαν από την ίδια αιτία. Οι Βρετανοί – με την στήριξη των ΗΠΑ – είχαν αποκόψει την Νέα Ευρώπη από τις θάλασσες και τους ωκεανούς. Σε ένα κόσμο έντονα πλέον βιομηχανικό, η εξασφάλιση πρώτων υλών, ενεργειακών πόρων και τροφίμων αποτελούσαν βασικές προϋποθέσεις για την καπιταλιστική ανάπτυξη – με ρυθμούς ανταγωνιστικούς ως προς τις ΗΠΑ. Η Σοβιετική Ένωση – ή τουλάχιστον το δυτικό της τμήμα – Ουκρανία και Λευκορωσία, ομού με ολίγο Καύκασο, μπορούσαν να εξασφαλίσουν τα απαραίτητα. Σε φθηνή τιμή μάλιστα.

Ο φυλετικός διαχωρισμός που τοποθετούσε Ουκρανούς, Ρώσους και Σλάβους στην κατώτερη υποστάθμη του ανθρώπινου είδους, μπορούσε να εξασφαλίσει φθηνή, ως και δουλική, εργατική δύναμη. Τα υπόλοιπα, η ΕΣΣΔ ως απειλή και ως “χαρτί” στα χέρια Βρετανών και Αμερικανών παρέπεμπαν στο προηγούμενο του Ναπολέοντα. Όπως και οι χερσαίες διαδρομές προς την Ανατολή και την δυτικά Ασία!

Η κρίση της Ευρώπης

Αυτά όμως έγιναν χθες. Θα ήταν υπερβολικό να ταυτίσουμε τις σημερινές προθέσεις και τους εκπορευόμενους σχεδιασμούς με τις αντίστοιχες του παρελθόντος. Η ευρωπαϊκές δυνάμεις είναι σκιές του παλαιού εαυτού τους και συνθλίβονται ανάμεσα στην οικονομική, παραγωγική ισχύ της Κίνας και την στρατιωτική ισχύ των Ηνωμένων Πολιτειών. Ακόμα και χθεσινά θύματα της ευρωπαϊκής αποικιοκρατίας, η Ινδία, η Ινδονησία, το Ιράν, οι χώρες του Περσικού κόλπου, η Τουρκία έχουν την δυνατότητα να αυθαδιάζουν απέναντι στην Ευρώπη, ενωμένη ή μη.

Όλοι, μα όλοι οι σχεδιασμοί για ανάκαμψη της ευρωπαϊκής ισχύος στον εξαιρετικά ανταγωνιστικό καπιταλιστικό κόσμο, έχουν πέσει στο κενό τα τελευταία χρόνια. Η Ευρώπη έχει αρχίσει να μοιάζει με μαύρη τρύπα στον παγκόσμιο πολιτικό χάρτη, εκείνον που αποτυπώνει δυνατότητες, προοπτικές και ισχύ.

Αυτό που ψυχανεμιζόμαστε ότι συμβαίνει στην Ελλάδα, δείχνει να συμβαίνει σε μεγαλύτερη κλίμακα σε ολόκληρη της ευρωπαϊκή ήπειρο. Πρόκειται για μια κατάσταση που υποχρεώνει σε αναζήτηση δραματικών αντιδράσεων. Ακόμα και αν αυτές είναι προβληματικές – πόσο μάλλον αυτοκτονικές!

Η Ρωσία ως ευκαιρία

Η Ρωσία είναι και αυτή μέρος της ευρωπαϊκής κρίσης. Η διάλυση της Σοβιετικής Ένωσης άφησε πίσω της βαθιές πληγές που αργούν να επουλωθούν. Για τους απελπισμένους μικρομέγαλους ηγέτες της Ευρώπης η αδυναμίες της Μόσχας παρουσιάζονται ως ευκαιρίες. Αυτό που δεν πέτυχαν οι ευρωπαϊκές δυνάμεις την περίοδο της ισχύος τους, ίσως τώρα το πετύχουν τα σημερινά τους κακέκτυπα. Στο κάτω κάτω η Ρωσία δεν διαφέρει και πολύ από αυτά. Με την Ρωσία σε κάποια μορφή υποτέλειας οι ευρωπαϊκές μητροπόλεις ίσως κρατήσουν την θέση τους στον ανταγωνιστικό κόσμο που κτίζεται.

Χωρίς αυτή θα κυνηγούν «πράσινα άλογα» ή θα προβληματίζονται για τα καπάκια στις φιάλες των αναψυκτικών… Οι καιροί άλλαξαν. Στην Ευρώπη η εμμονή με την Ρωσία ενδημεί!