Το μετέωρο βήμα του Τραμπ στον Περσικό

Η “αποκατάσταση της αμερικανικής υπεροχής στο Δυτικό Ημισφαίριο, μετά από χρόνια “παραμέλησης”, εύκολα λέγεται, πολύ δύσκολα γίνεται. Ακόμη και η Βενεζουέλα μετά την εντυπωσιακή επιχείρηση στο Καράκας παραμένει αμφίβολο πώς θα καταλήξει μεσοπρόθεσμα. Δίπλα στο Δόγμα “Ντονρόε” η “κορυφαία στρατηγική προτεραιότητα αποκατάστασης της αμερικανικής ενεργειακής κυριαρχίας (σε πετρέλαιο, αέριο, άνθρακα και πυρηνικά)”, λες και υπήρξε ποτέ τέτοια  κυριαρχία για να “αποκατασταθεί” τώρα, είναι ακόμη πιο υπερφίαλη.

Η Κίνα δεν καλύπτει απλώς μέρος των πετρελαϊκών της αναγκών από Ρωσία, Ιράν και Βενεζουέλα, αλλά εξαιτίας των κυρώσεων εναντίον τους το προμηθεύεται σε μειωμένες τιμές, μέχρι και 30%. Αν στόχος των κυρώσεων εναντίον τρίτων ήταν στο βάθος η Κίνα, η πολιτική αυτή την έχει μέχρι τώρα ενισχύσει τουλάχιστον σε οικονομικό επίπεδο.

Ακόμη και αν διακοπτόταν η προμήθεια ιρανικού πετρελαίου στην Κίνα, αυτή δεν υπερβαίνει το 13% των εισαγωγών της. Η επιβολή διακοπής των εισαγωγών πετρελαίου από το Ιράν στην Ινδία, στην πρώτη θητεία Τραμπ, στοίχισε στο Ιράν, αλλά έφερε την Κίνα σε καλύτερη θέση. Με την τρέχουσα πίεση σε Ινδία να μειώσει τις αγορές ρωσικού πετρελαίου, επίσης επωφελείται η Κίνα. Τελικά, πού ακριβώς στοχεύουν οι αμερικανικές πολιτικές; Να χτυπήσουν το Ιράν, την Ινδία, τη Ρωσία ή την Κίνα; Διαχρονικά αποτυπώνονται στρατηγικές αντιφάσεις που δεν πρόκειται να επιλύσει η τωρινή προβολή ισχύος από Τραμπ.

“Χτυπάμε και φεύγουμε”

Η Τεχεράνη απειλεί πως αυτή τη φορά η απάντηση σε αμερικανικό χτύπημα «δεν θα είναι αναλογική, αλλά κατάλληλη», στον αντίποδα της απάντησης στον πόλεμο των 12 ημερών που υπολειπόταν και της αναλογικότητας. Αν η Τεχεράνη εννοεί όσα λέει (η Ουάσινγκτον γνωρίζει καλύτερα από μας) αυτός είναι από μόνος του ένας παράγοντας που εξουδετερώνει προληπτικά τη μέχρι τώρα τακτική Τραμπ του “χτυπάμε, φεύγουμε, πανηγυρίζουμε ότι νικήσαμε”. Είναι δηλαδή ένας σοβαρός λόγος να μην επιτεθούν τελικά οι ΗΠΑ.

Ο γενικότερος στόχος της αμερικανικής πολιτικής απέναντι στο Ιράν δεν είναι η αλλαγή καθεστώτος, πρώτον, γιατί αδυνατεί και, δεύτερον, γιατί μια αλλαγή καθεστώτος δεν εξασφαλίζει ότι ένα πιο φιλικό προς τη Δύση Ιράν, θα άλλαζε γεωπολιτικό προσανατολισμό σε βαθμό που να ικανοποιεί τις στρατηγικές επιδιώξεις των ΗΠΑ απέναντι σε Κίνα και Ρωσία και του Ισραήλ στην περιοχή.

Όπως και η Ρωσία παλιότερα, όπως και η Κίνα που το κατάφερε με επιστέγασμα την ένταξη στο ΠΟΕ, στην πραγματικότητα το Ιράν πάντα επεδίωκε τη συνεννόηση με ΗΠΑ και την ένταξη στη Δύση, διατεθειμένο για συμβιβασμούς σε βάρος του, όπως το επιβεβαιώνει η “φιλική” συνεννόηση στην αμερικανική κατοχή σε Αφγανιστάν και Ιράκ και η Συμφωνία JCPOA για τα πυρηνικά. Παρά το θρησκευτικό καθεστώς, το Ιράν είναι και θεωρεί τον εαυτό του “πιο δυτική” χώρα από τις αραβικές.

Ήταν οι ΗΠΑ που απέρριπταν συστηματικά τις μυστικές και φανερές προτάσεις της Τεχεράνης για συνεννόηση, με εξαίρεση την JCPOA που τελικά ανατράπηκε και αυτή. Την ίδια μαξιμαλιστική προσέγγιση ακολούθησαν οι ΗΠΑ και απέναντι στο Ιράκ του Σαντάμ. Όσο παράδοξο και αν είναι, πολιτική των ΗΠΑ για δεκαετίες, αντί της προσέγγισης “με καρότο και μαστίγιο” δυνάμεων που επιδιώκει να υποτάξει, ήταν η εξώθησή τους μόνο με μαστίγιο στα όρια της σύγκρουσης.

Ποιο το αποτέλεσμα; Η στρατηγική της διπλής ανάσχεσης Ιράν-Ιράκ από τη δεκαετία ’90 που εξελίχθηκε σε δόγμα διπλής διάλυσης, δεν θα μπορούσε παρά να στεφτεί με αποτυχία. Ο άγονος αυτός μαξιμαλισμός των ΗΠΑ συνδέεται σε ένα βαθμό με το δόγμα του Ισραήλ, μοναδικό παγκοσμίως για μεσαία δύναμη, που δεν αρκείται σε ισορροπία ισχύος με περιφερειακούς γείτονες, έστω με όρους ανωτερότητας, αλλά επιδιώκει τη διάλυσή τους. Στο κάδρο ίσως μπει αργότερα και η Τουρκία.

Απαίτηση μηδενικού εμπλουτισμού

Η επιθυμία διάλυσης του Ιράν στο βαθμό που καθορίζει την αμερικανική πολιτική εμποδίζει την επίτευξη αποτελεσμάτων. Μετά το αρχικό παλαντζάρισμα για το αν θα επιτρεπόταν στο Ιράν κάποιος εμπλουτισμός ουρανίου, η ευθυγράμμιση του Τραμπ με τον Νετανιάχου για μηδενικό εμπλουτισμό κατέληξε στη σκλήρυνση του Ιράν και στο σημερινό αδιέξοδο. Ό,τι συμφωνία επιτευχθεί στο εξής, αν επιτευχθεί, θα είναι κάτι λιγότερο από την όποια μορφή μιας νέας JCPOA, που μπορούσε αναμφισβήτητα να πετύχει η Ουάσινγκτον πριν τον πόλεμο των 12 ημερών. Για τον απλό λόγο ότι το διαπραγματευτικό όπλο της “μη επίθεσης” δεν υφίσταται πλέον, η δε αρχή ότι “μια μεγάλη υποχώρηση φέρνει και άλλες” έχει τώρα ενισχυθεί στην Τεχεράνη.

Το μπούλινγκ έφερε αντίθετα αποτελέσματα. Η απαίτηση για περιορισμούς στο βαλλιστικό οπλοστάσιο έχει σιωπηρά υποβαθμιστεί. Απομένει βέβαια η διαπραγμάτευση του Άξονα της Αντίστασης.

Υπενθυμίζουμε ότι η απαίτηση μηδενικού εμπλουτισμού, εκτός από αυθαίρετη από άποψη Διεθνούς Δικαίου, αντίκειται στον έναν από τους τρεις πυλώνες της Συνθήκης Μη Διάδοσης των Πυρηνικών Όπλων που δεν επιτρέπει απλώς, αλλά προωθεί την ειρηνική χρήση της πυρηνικής ενέργειας, περιλαμβανομένου του εμπλουτισμού ουρανίου, λεπτομέρεια που διαλανθάνει της προσοχής ευρυμαθών διεθνολόγων. ΗΠΑ, Βρετανία, Γαλλία δεν υπέγραψαν απλώς, συνέταξαν τη Συνθήκη.

«Τίποτα στη Συνθήκη αυτή δεν μπορεί να ερμηνευτεί ότι επηρεάζει το αναφαίρετο δικαίωμα όλων των Μερών της Συνθήκης να αναπτύσσουν την έρευνα, παραγωγή και χρήση της πυρηνικής ενέργειας για ειρηνικούς σκοπούς χωρίς διακρίσεις και σε συμφωνία με τα άρθρα I και II της Συνθήκης. Όλα τα Μέρη αναλαμβάνουν να διευκολύνουν και έχουν το δικαίωμα να συμμετέχουν στο μέγιστο δυνατό στην ανταλλαγή εξοπλισμού, υλικών και επιστημονικών και τεχνολογικών πληροφοριών για ειρηνικές χρήσεις… ιδιαίτερα στα εδάφη των μη κατεχόντων πυρηνικά όπλα κρατών, λαμβάνοντας δεόντως υπόψιν τις ανάγκες των αναπτυσσόμενων περιοχών του κόσμου».

Η Τεχεράνη ωθείται στο πυρηνικό όπλο

Η πολιτική Τραμπ-Νετανιάχου και οι στρατιωτικές επιθέσεις δεν απομακρύνουν, σπρώχνουν την Τεχεράνη να αποκτήσει πυρηνικό όπλο, ακόμη και αν δεν το θέλει. Για την ιστορία, ενώ ο Σαντάμ χρησιμοποίησε ευρύτατα χημικά όπλα στον πόλεμο Ιράν-Ιράν με την παρότρυνση και κάλυψη των ΗΠΑ, ο Χομεϊνί αρνήθηκε να απαντήσει με χημικά για λόγους θρησκευτικής ηθικής, στάση που κάθε δυτική χώρα θα έβρισκε ακατανόητη έως βλακώδη. Όταν οι αμερικανικές υπηρεσίες πληροφοριών εκτιμούν ότι η μη απόκτηση πυρηνικού όπλου παραμένει αρχή της θρησκευτικής ηγεσίας, αυτό είναι αληθές, αλλά το μπούλινγκ ενισχύει και δεν αποτρέπει την επιλογή να ακολουθήσει η Τεχεράνη το δρόμο της Πιονγιάνγκ.

Προς το παρόν πολιτική της Τεχεράνης είναι να βρίσκεται ένα σκαλοπάτι πριν την απόκτηση. Η φιλοδοξία των ΗΠΑ ότι θα εξαναγκάσουν το Ιράν να επαναλάβει την αφέλεια άλλων να εγκαταλείψουν ολοσχερώς το στρατιωτικό σκέλος της σκοπιμότητας του πυρηνικού προγράμματος, είναι ανεδαφική. Η αμυντική συμφωνία Σαουδικής Αραβίας-Πακιστάν και η δήλωση του υπουργού Άμυνας του τελευταίου ότι το πυρηνικό του πρόγραμμα «θα είναι διαθέσιμο» στο Ριάντ αν χρειαστεί, χωρίς να ακουστεί κιχ από Ουάσινγκτον, Ευρώπη και Διεθνή Επιτροπή Ατομικής Ενέργειας, αν και στρέφεται δυνητικά και κατά του Ισραήλ, ενισχύει τους λόγους του Ιράν.

Ασύμμετρη άμυνα 

Το πιο εξωφρενικό ήταν η απαίτηση ΗΠΑ και Ευρώπης για περιορισμούς στο βαλλιστικό οπλοστάσιο του Ιράν ώστε να μην μπορεί καν να απαντήσει σε περίπτωση μελλοντικών  επιθέσεων εναντίον του. Το Ιράν, λόγω χρόνιων κυρώσεων και αδυναμίας απέναντι σε πανίσχυρους αντιπάλους, έχει αναπτύξει την πλέον ασύμμετρη άμυνα στον κόσμο, που εκτός του βαλλιστικού οπλοστασίου, φημίζεται για τα UAV και τις δυνατότητες ασύμμετρου πολέμου στη θάλασσα. Αεράμυνα και αντιπλοϊκές βαλλιστικές δυνατότητες, τα δυο πεδία που Ρωσία και Κίνα υπερέχουν της Δύσης και θα συμπλήρωναν την ασύμμετρη άμυνα του Ιράν, δεν πρόκειται βέβαια να τα μοιραστούν μαζί του, παρά μόνο τόσο όσο…

Το πιο ισχυρό χαρτί της Τεχεράνης είναι ότι με τις υπάρχουσες δυνατότητες απειλεί με λογική “αμοιβαίας καταστροφής” όλη την περιοχή και τα Στενά του Ορμούζ, με το ευρύτερο οικονομικό και άλλο κόστος να είναι αμφίβολο ότι είναι διατεθειμένες να αποδεχτούν οι ΗΠΑ, χώρια ενδεχόμενες στρατιωτικές απώλειες που θα αναιρούσαν τη φαντασμαγορία του “χτυπάμε και φεύγουμε”. Απέναντι στους Χούθι η εκστρατεία διακόπηκε λόγω ασύμφορου κόστους και χωρίς μετά από ένα μήνα να έχει εξουδετερωθεί η αεράμυνα. Ακόμη κι εκεί το ενδεχόμενο απωλειών ήταν υπαρκτό.

Τι θέλουν ΗΠΑ και Ευρώπη;

Δοθέντων όλων των παραπάνω πόσο πραγματιστική είναι τελικά η προσέγγιση του πραγματιστή Τραμπ; Σε τι ακριβώς στοχεύει πολιτικά; Να δοκιμάσει με τον ίδιο τρόπο που απέτυχε το 2025; Να δοκιμάσει Ρωσία και κυρίως Κίνα; Να επιστρέψει σε ένα συμβιβασμό χειρότερο από αυτόν που θα είχε πετύχει, χωρίς τον πόλεμο των 12 ημερών, καμαρώνοντας ότι τον “επέβαλε” τάχα δια της ισχύος;

Η στρατιωτική ισχύς όσο και αν υπερέχει δεν υποκαθιστά την ανάγκη στρατηγικής την οποία υποτίθεται υπηρετεί (ισχύει και για την Ελλάδα). Υπάρχει σχεδιασμένη στρατηγική; Υπάρχει πολιτική στόχευση στην ιρανική πολιτική Τραμπ ή πάμε κι όπου βγει αρκεί που στέκεται όρθιο το ποδήλατο των διαδοχικών απειλών, εντάσεων, επιδρομών και tremendous επιτυχιών ανά τον πλανήτη από τον αρχιστράτηγο και πάντα νικητή Τραμπ; Τι αποτελέσματα έχει αυτό για το “Πρώτα η Αμερική”;

Η Ευρώπη, αφού ευθυγραμμίστηκε με τον μηδενικό εμπλουτισμό ευτελίζοντας τη δική της υπογραφή στη JCPOA, αφού στήριξε την περιπέτεια του περσινού Ιουνίου και μετά εκκίνησε το snapback των κυρώσεων κατά Ιράν, ξαναστηρίζει τώρα κλείνοντας το μάτι με το χαρακτηρισμό των Φρουρών της Επανάστασης ως τρομοκρατικής οργάνωσης. Ο Μακρόν το μήνυσε στον Τραμπ: «Μπορούμε να κάνουμε σπουδαία πράγματα για το Ιράν». Τόσο σπουδαία, που αν οι ΗΠΑ προχωρήσουν στο απονενοημένο, ο μόνος από τους μεγάλους παγκόσμιους παίκτες που αδυνατεί να διαχειριστεί τις συνέπειες είναι η Ευρώπη.

Αν οι Ευρωπαίοι θεωρούν ότι η αμερικανική πολιτική προκαλεί κενό ασφάλειας για την Ευρώπη, η διαφοροποίηση στην εξωτερική πολιτική θα ήταν το πρώτο βήμα. Αντί για αυτό συναίνεσαν ουσιαστικά στην επιχείρηση της Βενεζουέλας, υπερθεματίζουν στην πολιτική στο Ιράν, κάλυψαν το έγκλημα στην Παλαιστίνη, συντάσσονται γενικά στην πολιτική απέναντι στην Κίνα, αποδέχτηκαν το πόδι των ΗΠΑ στη Γροιλανδία για “κοινή ασφάλεια”.

Το μόνο πεδίο που κομπάζουν ότι έχουν δική τους πολιτική, αποκλεισμένοι από τις διαπραγματεύσεις και επικροτώντας κάθε νέα πρωτοβουλία Τραμπ, είναι το Ουκρανικό. Κοντολογίς, οι διακηρύξεις της Ευρώπης για στρατηγική αυτονομία και δική της εξωτερική πολιτική δεν αξίζουν ούτε μια δεκάρα. Το ίδιο και ο τελευταίας εσοδείας “ευρωπαϊκός πατριωτισμός” από πολιτικούς Δεξιάς και Αριστεράς, που είναι πρώτοι στην κριτική σε Τραμπ, αλλά δεν αρθρώνουν σχεδόν λέξη κριτικής για την συνεχιζόμενη αυτοκτονική ευθυγράμμιση της Ευρώπης με ΗΠΑ στην εξωτερική πολιτική.