Το Πακιστάν από την περιφέρεια στο κέντρο της διπλωματίας

Ο πρωθυπουργός Σεχμπάζ Σαρίφ πραγματοποίησε επίσης επικοινωνίες, αλλά πίσω από κάθε πολιτική κυβέρνηση στο Πακιστάν βρίσκεται ο ισχυρός στρατός, και ποτέ άλλοτε αυτό δεν ήταν τόσο εμφανές όσο σήμερα. Μια συμφωνία που φαινόταν απίθανη, με έναν επιθετικό και αλλοπρόσαλλο Τραμπ να απειλεί ανοιχτά ακόμη και με εγκλήματα πολέμου, κάτι για το οποίο δήλωσε απερίφραστα ότι δεν τον απασχολεί, επιτεύχθηκε την τελευταία στιγμή. Είναι προσωρινή, αλλά είναι επίσης απίθανο ο Τραμπ, μόλις αποσυρθεί από την αντιπαράθεση, να θελήσει να επιστρέψει. Ήδη διεκδικεί τη νίκη, αγνοώντας ποια μπορεί να είναι στην πραγματικότητα η κατάσταση.

Ωστόσο, το Ισραήλ θα μπορούσε πράγματι να αποδειχθεί ο παράγοντας που θα ανατρέψει τα δεδομένα, κάτι για το οποίο προειδοποίησε ο Ισάκ Νταρ, αντιπρόεδρος της κυβέρνησης και υπουργός Εξωτερικών του Πακιστάν, ενώ βρίσκονταν σε εξέλιξη διαπραγματεύσεις για την εκεχειρία δύο εβδομάδων. Η συμφωνία αυτή περιλαμβάνει και την παύση των αδιάκοπων επιθέσεων του Ισραήλ στον Λίβανο. Ενώ ανακοινωνόταν η προσωρινή εκεχειρία, ο Νετανιάχου αρνήθηκε ότι η παύση των εχθροπραξιών για δύο εβδομάδες θα περιλάμβανε και τον Λίβανο. Η ισραηλινή επίθεση παρουσιάζεται… επισήμως κατά της Χεζμπολάχ, αλλά φαίνεται πλέον ξεκάθαρο ότι αφορά και την κατάληψη λιβανικού εδάφους καθώς και τον εκτοπισμό περισσότερων από ενός εκατομμυρίου Λιβανέζων από τα σπίτια τους.

Το Πακιστάν και η Ινδία

Παρά ταύτα, η ανάδειξη του Πακιστάν ως διαμεσολαβητή και, ενδεχομένως ακόμη, και ως της δύναμης πίσω από μια συμφωνία, εφόσον αυτή τελικά επιτευχθεί, είναι αξιοσημείωτη. Για το Πακιστάν και τον ισχυρό στρατάρχη Ασίμ Μουνίρ, αυτό αποτελεί ένδειξη ότι οι καιροί αλλάζουν. Δεν είναι πλέον το Πακιστάν ο φτωχός συγγενής των πλούσιων αραβικών γειτόνων του. Σίγουρα εξακολουθεί να μην διαθέτει μια υγιή οικονομία, όμως το πρίσμα μέσα από το οποίο γίνεται αντιληπτό το Πακιστάν έχει αλλάξει. Η αλλαγή ξεκίνησε τον περασμένο Μάιο, μετά τον σύντομο 4ήμερο πόλεμο του Πακιστάν με τη γειτονική Ινδία. Η 4ήμερη αυτή σύγκρουση έβαλε τέλος σε δεκαετίες κατά τις οποίες θεωρούνταν δεδομένη η στρατιωτική υπεροχή της Ινδίας στη Νότια Ασία και χάρισε στο Πακιστάν αυτοπεποίθηση.

Τόσο το Πακιστάν όσο και οι ΗΠΑ υποστήριξαν ότι ο Τραμπ μεσολάβησε για την κατάπαυση του πυρός βάζοντας τέλος στις σ’ εκείνες τις εχθροπραξίες. Η Ινδία αρνήθηκε την εμπλοκή του Τραμπ. Παρότι και οι δύο χώρες έπληξαν η μία την άλλη, το Πακιστάν, με καθοριστική συνδρομή της προηγμένης κινεζικής τεχνολογίας κατέρριψε ινδικά αεροσκάφη, μεταξύ των οποίων και τρία Rafale. Το Πακιστάν το αξιοποίησε στο έπακρο. Η ηγεσία του, υπό τον στρατάρχη Ασίμ Μουνίρ, κινήθηκε με ταχύτητα για να μετατρέψει και να κεφαλαιοποιήσει τα αποτελέσματα της σύγκρουσης σε διπλωματικό κεφάλαιο. Μέσα σε λίγες εβδομάδες από την εκεχειρία του Μαΐου, η εμπλοκή του Πακιστάν με τις ΗΠΑ εντάθηκε, και ο στρατηγός Μουνίρ βρέθηκε να δειπνεί με τον πρόεδρο Τραμπ, μια συνάντηση που πριν από τον 4ήμερο πόλεμο θα φαινόταν απίθανη.

Ο Μουνίρ αναδιαμόρφωνε τις αντιλήψεις στην Ουάσιγκτον, παρουσιάζοντας το Πακιστάν ως δύναμη σταθερότητας αντί για βάρος. Επαναπροσδιόριζε τη χώρα όχι ως ένα κράτος σε ανάγκη, αλλά ως στρατιωτική δύναμη και κυρίως, ως έναν πολύτιμο σύμμαχο, που δεν περιορίζεται σε μία μόνο υπερδύναμη ή ήπειρο. Παράλληλα με την επαναπροσέγγιση των διαύλων με τις ΗΠΑ, ο Μουνίρ, καθώς και η πολιτική ηγεσία του Πακιστάν, επαναβεβαίωσαν τη στρατηγική σχέση της χώρας με την Κίνα, της οποίας η φιλία περιγράφεται συχνά στο Ισλαμαμπάντ ως ψηλότερη από τα Ιμαλάια και βαθύτερη από τους ωκεανούς.

Την ίδια στιγμή, ο στρατηγός Μουνίρ επέκτεινε επίσης τους δεσμούς ασφαλείας με τα κράτη του Κόλπου και ιδιαίτερα με τη Σαουδική Αραβία, τον παλαιότερο και ισχυρότερο σύμμαχο του Πακιστάν στην περιοχή. Οι δύο χώρες υπέγραψαν ένα Στρατηγικό Σύμφωνο Αμοιβαίας Άμυνας. Το Πακιστάν υπέγραψε επίσης μια αμυντική συμφωνία ύψους 4,6 δισ. δολαρίων με τη Λιβύη. Αυτή η ισορροπία και η στρατηγική αξιοποίηση της στρατιωτικής του ισχύος επέτρεψαν στο Πακιστάν να τοποθετηθεί ως ένας διαμεσολαβητής, ικανός να δρα σε διαφορετικές και συχνά ανταγωνιστικές γεωπολιτικές σφαίρες.

Σε περιφερειακό επίπεδο, το Πακιστάν ακολούθησε πιο δυναμική στάση. Η αυστηρότερη προσέγγισή του απέναντι στο Αφγανιστάν αντανακλά τη θέση του ότι διαθέτει τόσο τον χώρο όσο και τα μέσα επιρροής για να επιβάλει τα συμφέροντά του πιο άμεσα και πιο επιθετικά. Οι προειδοποιήσεις του προς τους γείτονες, την Ινδία και το Αφγανιστάν, ήταν ξεκάθαρες και απειλητικές, ενισχύοντας την εικόνα ενός κράτους που ενεργεί με αυτοπεποίθηση.

Πυρηνική ισορροπία του τρόμου

Αν και η σύγκρουση του περασμένου Μαΐου μπορεί να ενίσχυσε το κύρος του πακιστανικού στρατού, αλλά ενδέχεται να επιφέρει αυξημένους κινδύνους για τη Νότια Ασία, όπου τόσο το Πακιστάν όσο και η Ινδία διαθέτουν πυρηνικά όπλα. Εκτιμάται ότι το Πακιστάν διαθέτει περίπου 170 πυρηνικές κεφαλές και η Ινδία περίπου 180. Και οι δύο χώρες έχουν στη διάθεσή τους ένα επικίνδυνο φάσμα συστημάτων εκτόξευσης. Ο αντίπαλος γείτονας του Πακιστάν, η Ινδία, διαθέτει επίσης τον δικό της σύμμαχο στη Μέση Ανατολή, το Ισραήλ.

Μόλις δύο ημέρες πριν από την απρόκλητη επίθεση στο Ιράν, ο πρωθυπουργός της Ινδίας Ναρέντρα Μόντι βρισκόταν στο Ισραήλ, υπογράφοντας με τον Νετανιάχου μια συμφωνία ύψους περίπου 10 δισ. δολαρίων. Οι δύο ηγέτες επανέλαβαν επανειλημμένα τη φιλία και τη συνεργασία τους στον τομέα της ασφάλειας, ιδιαίτερα στον αγώνα κατά της τρομοκρατίας — κατηγορία που το Νέο Δελχί αποδίδει συχνά στο Πακιστάν. Ο μίνι-πόλεμος του Μαΐου ξέσπασε με αφορμή μια επίθεση ενόπλων, την οποία η Ινδία υποστήριξε ότι οργάνωσε το Πακιστάν.

Η πραγματικότητα σε αυτή την ταραγμένη περιοχή της Νότιας Ασίας είναι ότι δεν υπάρχει έλλειψη αντιπαλοτήτων. Η Ινδία και μεγάλο μέρος της διεθνούς κοινότητας έχουν κατηγορήσει το Πακιστάν ότι χρησιμοποιεί ένοπλες οργανώσεις ως πληρεξούσιους στον αγώνα του με την Ινδία — κατηγορία που το Ισλαμαμπάντ έχει κατά καιρούς αναγνωρίσει, υποστηρίζοντας όμως ότι έχει εγκαταλείψει αυτή την πολιτική εδώ και χρόνια.

Από την πλευρά του, το Πακιστάν κατηγορεί συστηματικά την Ινδία ότι χρηματοδοτεί και εκπαιδεύει ομάδες και ένοπλες οργανώσεις κατά του Πακιστάν που πραγματοποιούν επιθέσεις στο εσωτερικό της χώρας. Υπάρχει άφθονο εύφλεκτο υλικό για περαιτέρω συγκρούσεις στη Νότια Ασία — κυρίως μεταξύ των δύο πυρηνικών γειτόνων. Η συμφωνία ασφάλειας του Ισραήλ με την Ινδία δεν πέρασε απαρατήρητη στο Ισλαμαμπάντ και σίγουρα προσθέτει ένταση στην ήδη εύθραυστη κατάσταση.

Η ευθραυστότητα της ειρήνης στη Νότια Ασία αποτυπώθηκε χαρακτηριστικά σε προειδοποίηση που διατύπωσε την περασμένη εβδομάδα ο υπουργός Άμυνας του Πακιστάν, Χαουάτζα Ασίφ, ο οποίος δήλωσε ότι, σύμφωνα με πληροφορίες των πακιστανικών μυστικών υπηρεσιών, η Ινδία σχεδιάζει επίθεση στο έδαφός της, την οποία θα αποδώσει στο Πακιστάν. Δεν υπήρχαν αποδείξεις, ωστόσο η δήλωση προκάλεσε έντονες αντιδράσεις. Ο Ασίφ προειδοποίησε την Ινδία ότι το Πακιστάν θα μεταφέρει τη σύγκρουση στην Καλκούτα, μία από τις μεγαλύτερες πόλεις της Ινδίας, εάν προβεί σε οποιαδήποτε απερίσκεπτη ενέργεια, οποιοδήποτε λάθος υπολογισμό θα έχει συνέπειες. Η απάντηση του Πακιστάν θα είναι άμεση και αποφασιστική.