Ελαιόλαδο, ο “χρυσός” της μεσογειακής γης

Χρησιμοποιήθηκε ως τροφή, ως φάρμακο, ακόμη και ως καλλυντικό. Στη σύγχρονη εποχή, η επιστήμη έχει επιβεβαιώσει αυτό που οι πρόγονοί μας γνώριζαν εμπειρικά: το ελαιόλαδο είναι ένας πραγματικός θησαυρός για τον οργανισμό, ένας “υγρός χρυσός”, που αξίζει να αποτελεί καθημερινό κομμάτι του τρόπου ζωής σου. Πάμε να δούμε όμως κάποιες βασικές πληροφορίες.

Το έξτρα παρθένο ελαιόλαδο είναι η ανώτερη κατηγορία ελαιολάδου και θεωρείται το πιο αγνό και ωφέλιμο. Παράγεται αποκλειστικά με μηχανικές μεθόδους, χωρίς καμία χημική επεξεργασία, και η οξύτητά του δεν ξεπερνά το 0,8%. To Έξτρα Παρθένο Ελαιόλαδο διατηρεί όλα τα φυσικά αρώματα, τις πολύτιμες πολυφαινόλες και τα θρεπτικά του συστατικά. Σε αντίθεση με άλλα λάδια, που περνούν από βιομηχανικές επεξεργασίες, το έξτρα παρθένο ελαιόλαδο φτάνει στο τραπέζι σου σχεδόν αναλλοίωτο, όπως βγαίνει από τον καρπό της ελιάς. Είναι το πιο αγνό, πιο θρεπτικό και πιο γευστικό ελαιόλαδο που μπορείς να καταναλώσεις, και γι’ αυτό θεωρείται κορυφαίο διατροφικό προϊόν διεθνώς.

Στον παρακάτω πίνακα μπορείς να δεις τη θρεπτική αξία των πιο γνωστών ελαίων:

Είδος ελαίου	Ενέργεια (kcal)	Ολικά λιπαρά (g)	Κορεσμένα (g)	Μονοακόρεστα (g)	Πολυακόρεστα (g)	Βιταμίνη Ε (mg)	Παρατηρήσεις
Ελαιόλαδο (Extra Virgin)	884	100	13.8	73.0	10.5	14.4	Υψηλή περιεκτικότητα σε πολυφαινόλες & αντιοξειδωτικά.
Ηλιέλαιο	884	100	12.0	20.0	68.0	41.1	Πολύ πλούσιο σε βιταμίνη Ε, χαμηλό σε πολυφαινόλες.
Σογιέλαιο	884	100	15.7	22.8	57.7	8.2	Καλή πηγή Ω-6, αλλά χαμηλή σταθερότητα στο μαγείρεμα.
Κοκοφοινικέλαιο	862	100	82.5	6.3	1.7	0.2	Υψηλή περιεκτικότητα σε κορεσμένα — περιορισμένη χρήση.
Αραβοσιτέλαιο (Καλαμποκέλαιο)	884	100	12.9	24.7	58.9	14.3	Πλούσιο σε ω-6 λιπαρά, μέτρια θερμική αντοχή.
Έλαιο αβοκάντο	884	100	11.6	70.6	13.5	14.0	Παρόμοια σύνθεση με το ελαιόλαδο, υψηλή θερμική αντοχή.
Φοινικέλαιο (Palm oil)	884	100	49.3	37.0	9.3	15.9	Πλούσιο σε κορεσμένα, χαμηλή περιβαλλοντική βιωσιμότητα.

Δηλαδή, παρότι τα περισσότερα έλαια έχουν παρόμοια θερμιδική αξία, η ποιότητα και το είδος των λιπαρών ποικίλλουν σημαντικά. Το έξτρα παρθένο ελαιόλαδο ξεχωρίζει για την υψηλή περιεκτικότητά του σε μονοακόρεστα λιπαρά και αντιοξειδωτικές ουσίες, σε αντίθεση με έλαια όπως το κοκοφοινικέλαιο ή το φοινικέλαιο, που είναι πλούσια σε κορεσμένα λιπαρά. Από την άλλη, το ηλιέλαιο και το σογιέλαιο έχουν υψηλά επίπεδα πολυακόρεστων ω-6, τα οποία σε υπερβολική κατανάλωση μπορεί να έχουν προφλεγμονώδη δράση και να διαταράξουν την ισορροπία του οργανισμού.

Η θρεπτική αξία δεν κρίνεται μόνο από τις θερμίδες, αλλά κυρίως από το προφίλ των λιπαρών και την παρουσία αντιοξειδωτικών, όπου το ελαιόλαδο υπερέχει ξεκάθαρα. Ως προς τη γεύση, είναι φρουτώδες, με ελαφριά πικράδα και ένα ευχάριστο κάψιμο στο λαιμό – χαρακτηριστικά που μαρτυρούν υψηλή περιεκτικότητα σε πολυφαινόλες. Επιπλέον, τα πιστοποιητικά ΠΟΠ/ΠΓΕ αποτελούν εγγύηση προέλευσης και ποιότητας.

Οι ποικιλίες και οι διαφοροποιήσεις

Τα ελαιόλαδα που φέρουν τον χαρακτηρισμό ΠΟΠ/ΠΓΕ είναι:

Προϊόν	ΠΟΠ/ΠΓΕ	Ονομασία
Άγιος Ματθαίος Κέρκυρας	ΠΓΕ	Άγιος Ματθαίος Κερκύρας
Αποκορώνας Χανίων Κρήτης	Π.Ο.Π.	Αποκόρωνας Χανίων Κρήτης (Κρήτη)
Αρχάνες Ηρακλείου Κρήτης	Π.Ο.Π.	Αρξανές Ηρακλείου Κρήτης (Κρήτη)
Βιάννος Ηρακλείου Κρήτης	Π.Ο.Π.	Βιάννος Ηρακλείου Κρήτης (Κρήτη)
Βόρειος Μυλοπόταμος Ρεθύμνης Κρήτης	Π.Ο.Π.	Βοριός Μυλοπόταμος Ρεθύμνης Κρήτης (Κρήτη)
Εξαιρετικό παρθένο ελαιόλαδο “Τροιζηνία”	Π.Ο.Π.	Εξαιρετικό παρθένο ελαιόλαδο «Τροιζηνία», Αττική
Εξαιρετικό παρθένο ελαιόλαδο Θραψανό	Π.Ο.Π.	Εξερετικό παρθένο ελαιόλαδο Θραψανό (Κρήτη)
Εξαιρετικό παρθένο ελαιόλαδο Σέλινο Κρήτης	Π.Ο.Π.	Εξερετικό Παρθένο Ελαιολάδο Σελίνου Κρήτης (Κρήτη)
Ζάκυνθος	ΠΓΕ	Ζάκυνθος
Θάσος	ΠΓΕ	Θάσος
Κεφαλονιά	ΠΓΕ	Κεφαλονιά
Κολυμβάρι Χανίων Κρήτης	Π.Ο.Π.	Κολυμβάρι Χανίων Κρήτης (Κρήτη)
Κρανίδι Αργολίδας	Π.Ο.Π.	Κρανίδι Αργολίδας
Κροκεές Λακωνίας	Π.Ο.Π.	Κροκεές Λακωνίας
Ολυμπία	ΠΓΕ	Ολυμπία
Χανιά Κρήτης	ΠΓΕ	Χανιά Κρήτης (Κρήτη)
Λακωνία	ΠΓΕ	Λακωνίας
Λέσβος, Μυτιλήνη	ΠΓΕ	Λέσβος (Μυτιλήνη)
Λυγουριό Ασκληπιείου	Π.Ο.Π.	Λυγουριό Ασκληπιίου
Πεζά Ηρακλείου Κρήτης	Π.Ο.Π.	Πεζά Ηρακλείου Κρήτης (Κρήτη)
Πέτρινα Λακωνίας	Π.Ο.Π.	Πετρίνα Λακωνίας
Πρέβεζα	ΠΓΕ	Πρέβεζας
Φοινικι Λακωνιασ	Π.Ο.Π.	Φοινίκη Λακωνίας
Ρόδος	ΠΓΕ	Ρόδος
Σάμος	ΠΓΕ	Σάμος
Καλαμάτα	Π.Ο.Π.	Καλαμάτας
Σητεία Λασιθίου Κρήτης	Π.Ο.Π.	Σητεία Λασιθίου Κρήτης (Κρήτη)
Αγουρέλαιο Χαλκιδικής	Π.Ο.Π.	Αγουρέλεω Χαλκιδικής
Μεσσαρά	Π.Ο.Π.	Μεσσαρά (Κρήτη)

 

Η Ελλάδα διαθέτει περισσότερες από 120 ποικιλίες ελιάς. Κάθε μία χαρίζει στο ελαιόλαδο ξεχωριστά χαρακτηριστικά σε γεύση, άρωμα και υφή. Μερικές από αυτές είναι:

• Η Κορωνέικη: η πιο διαδεδομένη, δίνει ελαιόλαδο υψηλής ποιότητας με πλούσια αρώματα και υψηλή περιεκτικότητα σε πολυφαινόλες.
• Το Μανάκι: ιδιαίτερα δημοφιλές στην Αργολίδα, προσφέρει γλυκιά και απαλή γεύση, ιδανική για όσους προτιμούν πιο ήπια αρώματα.
• Η Τσουνάτη (Αθηνολιά) στη Λακωνία χαρίζει φρουτώδη ελαιόλαδα με πολυπλοκότητα
• Η Θρουμπολιά των νησιών προσφέρει ντελικάτα και αρωματικά λάδια με ξεχωριστή ταυτότητα.

Η διαφορετικότητα οφείλεται: Στην ποικιλία της ελιάς (γενετικό υλικό), στο μικροκλίμα της περιοχής (έδαφος, ήλιος, υγρασία), στον τρόπο συγκομιδής και ελαιοποίησης (π.χ. ψυχρή έκθλιψη). Αυτή η ποικιλία γεύσεων και αρωμάτων αποδεικνύει γιατί το ελληνικό έξτρα παρθένο ελαιόλαδο ξεχωρίζει διεθνώς.

Πώς διαφέρει ένα απλό από ένα έξτρα παρθένο ελαιόλαδο: Η διαφορά ανάμεσα στο απλό και το έξτρα παρθένο ελαιόλαδο είναι ουσιαστική και σχετίζεται τόσο με τον τρόπο παραγωγής, όσο και με τη διατροφική του αξία. Το έξτρα παρθένο ελαιόλαδο είναι το υψηλότερης ποιότητας ελαιόλαδο: Παράγεται αποκλειστικά με μηχανική έκθλιψη, χωρίς χημική επεξεργασία, από ελιές που έχουν συλλεχθεί και επεξεργαστεί άμεσα. Έχει οξύτητα κάτω από 0,8%, που αποτελεί δείκτη της φρεσκάδας και της ποιότητάς του. Διατηρεί όλα τα φυσικά αντιοξειδωτικά, τις πολυφαινόλες και τα αρωματικά του συστατικά. Έχει φρουτώδη γεύση, πλούσιο άρωμα και εξαιρετική θρεπτική αξία.

Αντίθετα, το απλό ελαιόλαδο: Έχει υποστεί περισσότερη επεξεργασία ή ανάμειξη με άλλα έλαια για να διορθωθεί η γεύση ή η ποιότητα. Έχει χαμηλότερη περιεκτικότητα σε αντιοξειδωτικά και λιγότερα ευεργετικά στοιχεία. Χρησιμοποιείται κυρίως για το μαγείρεμα σε υψηλές θερμοκρασίες, αλλά δεν προσφέρει το ίδιο διατροφικό όφελος. Με λίγα λόγια, το έξτρα παρθένο ελαιόλαδο είναι “ζωντανό” προϊόν που φτάνει στο πιάτο σου σχεδόν όπως βγαίνει από τον καρπό της ελιάς. Δεν είναι απλώς καλύτερη επιλογή γεύσης, αλλά και πραγματική επένδυση στην υγεία σου.

Το κόστος του ελαιόλαδου επηρεάζεται από πολλούς παράγοντες, όπως:

• η ποικιλία της ελιάς
• η περιοχή παραγωγής
• η μέθοδος συγκομιδής και επεξεργασίας
• καθώς και η πιστοποίηση ποιότητας (ΠΟΠ ή ΠΓΕ).

Τα εξαιρετικά παρθένα ελαιόλαδα με ΠΟΠ συχνά κοστίζουν περισσότερο λόγω του αυστηρού ελέγχου και της περιορισμένης παραγωγής, αλλά προσφέρουν εγγυημένη ποιότητα και χαρακτηριστική γεύση που συνδέεται με την προέλευσή τους. Επιπλέον, το κόστος μπορεί να αυξηθεί όταν το ελαιόλαδο προέρχεται από βιολογική καλλιέργεια ή ειδικές, σπάνιες ποικιλίες. Καταναλωτικά, η τιμή συχνά αντικατοπτρίζει τόσο την ποιότητα, όσο και την μοναδικότητα της γεύσης, καθιστώντας το ελαιόλαδο ένα προϊόν, όπου η επιλογή αξίζει τη διαφοροποίηση από τα πιο οικονομικά, μαζικής παραγωγής ελαιόλαδα.

Πριν 2 περίπου χρόνια (2023-2024), η τιμή του ελαιόλαδου αυξήθηκε απότομα. Αυτό οφειλόταν, κυρίως, στις σοβαρές πυρκαγιές που έπληξαν την Ισπανία, έναν από τους μεγαλύτερους παραγωγούς παγκοσμίως. Οι καταστροφές κατέστρεψαν μεγάλες εκτάσεις με ελαιώνες, μειώνοντας σημαντικά την παραγωγή.

Σε συνδυασμό με την αυξημένη ζήτηση και τις διαταραχές στην εφοδιαστική αλυσίδα, η προσφορά δεν μπόρεσε να καλύψει τις ανάγκες της αγοράς, οδηγώντας σε έντονη άνοδο της τιμής του προϊόντος. Η Ελλάδα επηρεάστηκε έμμεσα, καθώς η μείωση της ισπανικής παραγωγής αύξησε τις διεθνείς τιμές, επηρεάζοντας τόσο τις εξαγωγές ελληνικού ελαιολάδου, όσο και τις τιμές στην εγχώρια αγορά, με τους παραγωγούς να επωφελούνται εν μέρει από υψηλότερες τιμές, αλλά τους καταναλωτές να αντιμετωπίζουν αυξημένο κόστος.

Πώς να αποθηκεύεις σωστά το Ελαιόλαδο;

Η σωστή αποθήκευση είναι κρίσιμη για να μην αλλοιωθεί το ελαιόλαδο και να μη χάσει τα θρεπτικά του στοιχεία:

• Μακριά από το φως: Το φως οξειδώνει το ελαιόλαδο. Επιλέγουμε σκούρα γυάλινα μπουκάλια ή μεταλλικά δοχεία.
• Σταθερή θερμοκρασία: Το ελαιόλαδο θέλει δροσερό μέρος (15–20°C), μακριά από κουζίνα ή φούρνο.
• Αεροστεγές κλείσιμο: Ο αέρας οξειδώνει και “μπαγιατεύει” το ελαιόλαδο. Κλείνουμε πάντα καλά το καπάκι.
• Όχι στο ψυγείο: Δεν χρειάζεται ψύξη. Το κρύο μπορεί να το θολώσει, χωρίς όμως να αλλοιώσει την ποιότητα.
• Κατανάλωση εντός 12–18 μηνών: Το φρέσκο ελαιόλαδο είναι το πιο ωφέλιμο. Δεν χαλάει εύκολα, αλλά η γεύση και τα αντιοξειδωτικά μειώνονται με τον χρόνο. Αν το φυλάς σωστά, παραμένει θρεπτικό και γευστικό για πολλούς μήνες.

Είναι ασφαλές το έξτρα παρθένο ελαιόλαδο στο μαγείρεμα; Ναι, το έξτρα παρθένο ελαιόλαδο είναι ασφαλές και υγιεινό ακόμη και στο μαγείρεμα. Αντίθετα με τον μύθο ότι “καίγεται” γρήγορα, το ελαιόλαδο έχει σημείο καπνού περίπου 190–210°C, θερμοκρασία αρκετά υψηλή για τις περισσότερες οικιακές χρήσεις (τηγάνισμα, σοτάρισμα, φούρνος).

Η σημασία της θερμοκρασίας: Όταν ήμουν φοιτητής στο μάθημα Διασφάλισης Ποιότητας Τροφίμων με το Κο Κυρανά, ο οποίος ήταν Ομοτ. Καθηγητής του Τμήματος Επιστημών Διατροφής και Διαιτολογίας του Διεθνούς Πανεπιστημίου της Ελλάδος, κάναμε ένα πείραμα:  Τηγανίσαμε πατάτες σε διαφορετικά έλαια. Ενώ μετά το πρώτο τηγάνισμα όλες οι πατάτες είχαν ωραίο χρώμα, γεύση και άρωμα, στα επόμενα τηγανίσματα στα ίδια έλαια αντίστοιχα, το μόνο που άντεξε ήταν το ελαιόλαδο. Ακόμα και στο 4ο τηγάνισμα στο ίδιο ελαιόλαδο, που προσθέσαμε αρχικά, οι πατάτες διατήρησαν ωραίο χρώμα, γεύση και άρωμα, αναδεικνύοντας την αντοχή του…

Διαβάστε την συνέχεια στο diaitologos

---

Ο Πάρης Παπαχρήστος είναι διαιτολόγος – διατροφολόγος, Συγγραφέας & ιδρυτής του medNutrition.gr