Η Τουρκία υποδέχεται την Σύνοδο για το Κλίμα – Τι δεν βρίσκεται στην ατζέντα

Περισσότεροι από 90 ηγέτες έχουν επιβεβαιώσει τη συμμετοχή τους στη Σύνοδο Κορυφής. Μεταξύ αυτών ο πρόεδρος Ερντογάν, ο γενικός γραμματέας του ΟΗΕ Αντόνιο Γκουτέρες και ο πρωθυπουργός της Αυστραλίας Άντονι Αλμπανέζε. Ο πρόεδρος της COP31, Μουράτ Κουρούμ, έδωσε ήδη το στίγμα της διοργάνωσης με ένα διαφημιστικό βίντεο, στο οποίο επιχειρεί να μεταφέρει τον ενθουσιασμό για την κλιματική ατζέντα της συνόδου.

Η φετινή διάσκεψη πραγματοποιείται υπό ένα πρωτοφανές οργανωτικό σχήμα: Η Τουρκία αναλαμβάνει την προεδρία, ενώ η Αυστραλία έχει την ευθύνη της διεξαγωγής των διαπραγματεύσεων. Η Άγκυρα κατέβαλε σημαντικές προσπάθειες για να εξασφαλίσει την προεδρία, καταλήγοντας τελικά σε αυτόν τον συμβιβασμό.

Η ενεργειακή στρατηγική της Τουρκίας

Η Τουρκία προσέρχεται στη COP31 προβάλλοντας τη φιλοδοξία να εξελιχθεί σε «πράσινο ενεργειακό διάδρομο» της Ευρώπης, δίνοντας έμφαση στην ηλεκτροκίνηση, την ανάπτυξη των ανανεώσιμων πηγών ενέργειας και την πολιτική μηδενικών αποβλήτων.
Κεντρικός στόχος της Άγκυρας είναι η αύξηση του μεριδίου της ηλεκτρικής ενέργειας στην παγκόσμια ενεργειακή κατανάλωση στο 35% έως το 2035.

Στο πλαίσιο αυτό, ο υπουργός Ενέργειας Αλπαρσλάν Μπαϊρακτάρ παρουσίασε την Πέμπτη, λίγο πριν από την έναρξη της διάσκεψης, το Εθνικό Πρόγραμμα Ενέργειας 2040, το οποίο προβλέπει επενδύσεις ύψους 500 δισ. δολαρίων έως το 2040. Μεταξύ των βασικών στόχων του προγράμματος περιλαμβάνονται:

• Ο τετραπλασιασμός της εγκατεστημένης ισχύος αιολικής και ηλιακής ενέργειας, ώστε να φτάσει τα 175 GW.
• Η ανάπτυξη πυρηνικής ενεργειακής ισχύος 10 GW.
• Η κάλυψη του 36% της ενεργειακής ζήτησης της χώρας από ηλεκτρική ενέργεια.

Παρά τις φιλόδοξες εξαγγελίες, ωστόσο, το πρόγραμμα δεν περιλαμβάνει συγκεκριμένο σχεδιασμό για την απεξάρτηση από τον άνθρακα. Το στοιχείο αυτό έχει ήδη προκαλέσει την προσοχή διεθνών μέσων ενημέρωσης. Ο άνθρακας εξακολουθεί να καλύπτει περίπου το ένα τρίτο της παραγωγής ηλεκτρικής ενέργειας στην Τουρκία, ενώ η χώρα συνεχίζει παράλληλα τις δραστηριότητες έρευνας και εξόρυξης πετρελαίου και φυσικού αερίου. Χαρακτηριστικό παράδειγμα αποτελούν τα κοιτάσματα φυσικού αερίου Σακάρια στη Μαύρη Θάλασσα.

Έτσι, ενώ η Άγκυρα επιχειρεί να εμφανιστεί ως πρωταγωνιστής της ενεργειακής μετάβασης, η συνέχιση της εξάρτησής της από τα ορυκτά καύσιμα αναδεικνύει τις αντιφάσεις της ενεργειακής της πολιτικής.

Χρηματοδότηση και προσαρμογή στην κλιματική αλλαγή

Η COP31 πραγματοποιείται στον απόηχο της έκθεσης του ΟΗΕ για το κλίμα, που δημοσιεύθηκε τον Οκτώβριο και προειδοποιεί ότι η υπέρβαση του στόχου της Συμφωνίας των Παρισίων για τον περιορισμό της υπερθέρμανσης του πλανήτη στον 1,5 βαθμό Κελσίου είναι πλέον «αναπόφευκτη».

Οι αντιπροσωπείες φτάνουν στην Αττάλεια έπειτα από μια χρονιά με αλλεπάλληλες φυσικές καταστροφές, ενώ οι τιμές της ενέργειας έχουν αυξηθεί σημαντικά, υπό την επίδραση του πολέμου στη Μέση Ανατολή και των ακραίων θερμοκρασιών που καταγράφηκαν το φετινό καλοκαίρι.

Παρά τις εξελίξεις αυτές, η σταδιακή κατάργηση των ορυκτών καυσίμων δεν αναμένεται να αποτελέσει βασικό αντικείμενο των διαπραγματεύσεων, καθώς δεν περιλαμβάνεται καν στην επίσημη ημερήσια διάταξη της συνόδου.
Η Βραζιλία παρουσίασε πρόσφατα έναν εθελοντικό οδικό χάρτη για την απεξάρτηση από τα ορυκτά καύσιμα.

Ωστόσο, πρόκειται για μια πρωτοβουλία που αποσκοπεί στην κινητοποίηση των χωρών και όχι για μια συγκεκριμένη συμφωνία που βρίσκεται στο τραπέζι των διαπραγματεύσεων. Το βάρος των συζητήσεων αναμένεται, επομένως, να μετατοπιστεί κυρίως σε δύο ζητήματα: τη χρηματοδότηση των αναπτυσσόμενων χωρών και την προσαρμογή στην κλιματική αλλαγή.

Χρηματοδότηση και ενέργεια

Οι αναπτυσσόμενες χώρες ζητούν τη δημιουργία ενός νέου προγράμματος εργασίας για τη χρηματοδότηση της κλιματικής δράσης, με στόχο να ασκηθούν μεγαλύτερες πιέσεις στις πλούσιες χώρες για την παροχή δημόσιων πόρων.

Η απαίτησή τους είναι να αντιμετωπιστεί η χρηματοδότηση για το κλίμα με αντίστοιχη πολιτική βαρύτητα με εκείνη που δίνεται στους προϋπολογισμούς αναπτυξιακής βοήθειας. Στο επίκεντρο της κριτικής βρίσκονται και οι Ηνωμένες Πολιτείες, ως ένας από τους βασικούς διεθνείς χρηματοδότες.

Προσαρμογή στην κλιματική αλλαγή

Σύμφωνα με τη νέα έκθεση του Προγράμματος Περιβάλλοντος του ΟΗΕ (UNEP) για το χρηματοδοτικό χάσμα στην προσαρμογή στην κλιματική αλλαγή, οι αναπτυσσόμενες χώρες θα χρειάζονται 305 δισ. δολάρια ετησίως έως το 2035. Ωστόσο, οι διεθνείς δημόσιες χρηματοδοτικές ροές ανήλθαν σε μόλις 30 δισ. δολάρια το 2024, γεγονός που καταδεικνύει το τεράστιο χρηματοδοτικό κενό που εξακολουθεί να υπάρχει.

Από την πλευρά της, η Ευρωπαϊκή Ένωση επιδιώκει την υιοθέτηση ενός «πακέτου μετριασμού», το οποίο θα μετατρέψει τις μέχρι σήμερα δεσμεύσεις των κρατών σε συγκεκριμένες και μετρήσιμες μειώσεις των εκπομπών.

Ο Ευρωπαίος Επίτροπος για το Κλίμα, Βόπκε Χούκστρα, έχει ζητήσει λιγότερες αντιπαραθέσεις και λιγότερο «δράμα» στις συνομιλίες. Σε κάθε περίπτωση, οι προσδοκίες για θεαματικές εξελίξεις στη φετινή διάσκεψη παραμένουν περιορισμένες. Η COP31 έχει χαρακτηριστεί ως «Διάσκεψη Εφαρμογής» (Implementation COP), με το ενδιαφέρον να επικεντρώνεται πλέον στο κατά πόσο οι μέχρι σήμερα δεσμεύσεις θα μετατραπούν σε συγκεκριμένες πολιτικές και αποτελέσματα.

Ιδιαίτερη σημασία αποκτά η επισήμανση του επικεφαλής του Διεθνούς Οργανισμού Ενέργειας (IEA), Φατίχ Μπιρόλ, ο οποίος δήλωσε στους Financial Times: «Σπάνια έχω δει τους στόχους της ενεργειακής ασφάλειας και τους στόχους της κλιματικής πολιτικής να ευθυγραμμίζονται τόσο στενά… Αυτή η COP θα είναι πολύ σημαντική, ιδίως επειδή πραγματοποιείται σε μια περίοδο κατά την οποία ο κόσμος αντιμετωπίζει τη μεγαλύτερη απειλή για την ενεργειακή ασφάλεια στην ιστορία του».