Μάνα εξ’ ουρανού για την Ρωσία η επίθεση στο Ιράν

Ο αναπτυσσόμενος κόσμος αντιμετωπίζει επισιτιστική και ενεργειακή κρίση, με το τελευταίο πλήγμα να αφορά και την Ευρώπη. Ο Λευκός Οίκος και η Τεχεράνη μάλλον δεν πρόκειται προς το παρόν να διακηρύξουν κάποια αποφασιστική νίκη, αν και η γεωπολιτικά περισσότερο ωφελημένη Ρωσία, απλώς παρακολουθεί, χωρίς να απαιτείται να πράξει το οτιδήποτε. Στο Κρεμλίνο, ο πρόεδρος Βλαντιμίρ Πούτιν, αναλογίζεται πως ο χρονισμός κρίνεται ιδανικός και χαμογελώντας στο γραφείο του μετρά τα γεωπολιτικά του οφέλη.

Μετά τα μέσα του Φεβρουαρίου, η Κεντρική Τράπεζα Ρωσίας γνωρίζει πως ο προϋπολογισμός οδηγείται σε κρίση, με τα έσοδα από το αργό πετρέλαιο και το φυσικό αέριο να μειώνονται σχεδόν κατά 50%, σε ετησιοποιημένη βάση. Οι κυρώσεις εναντίον των ομίλων της ROSNEFT και της LUKOIL, η μείωση των αγορών της Ινδίας και της Κίνας, αλλά και η κάμψη των τιμών ενέργειας, πιέζουν ασφυκτικά τα έσοδα. 

Το Κρεμλίνο  ενημερώνεται πως σχεδόν ο στόχος του για το έλλειμμα του 2026, πραγματοποιείται ήδη στο πρώτο δίμηνο και προετοιμάζεται για περικοπές της τάξης του 10% σε μη αναγκαίες δαπάνες, εξαιρώντας τις αμυντικές και τις κοινωνικές, αναγνωρίζοντας πως ο πόλεμος στην Ουκρανία απαιτεί σκληρές επιλογές. Όμως οι ΗΠΑ και το Ισραήλ σπεύδουν να επιτεθούν αιφνιδιαστικά εναντίον του Ιράν, με συνέπεια να κλείσουν τα Στενά του Ορμούζ, με την χρηματοοικονομική εικόνα της Ρωσίας να μεταμορφώνεται κυριολεκτικά εν μία νυκτί!

Το αργό πετρέλαιο τύπου Brent αιωρείται τον Δεκέμβριο στα επίπεδα των $59, τα χαμηλότερα της τελευταίας πενταετίας, με την Ρωσία να έχει ένα χρηματοοικονομικό ισοδύναμο της τάξης των $65 ανά βαρέλι για να ισοσκελίζει τα ισοζύγιά της και να αναγκάζεται και σε σοβαρές εκπτώσεις για το τύπου Urals, που κυμαίνονται από 5% έως και 10%.  

Όμως στην πρώτη φάση των επιδρομών το αργό εκτινάσσεται στα $100 και μετά τις πρώτες τέσσερις εβδομάδες στα $115. Αρχικά η Ρωσία περιορίζει την απόκλιση στο εύρος των $80 έως $90 ανά βαρέλι για να κινηθεί και προς το $100. Κάθε αύξηση της τάξης των $10 ανά βαρέλι προσθέτει έσοδα ύψους $1,6 δισεκατομμυρίων στα ταμεία του Κρεμλίνου και αν αυξηθεί στα $20 ανά βαρέλι, τότε η Ρωσία αυξάνει κατά 1,5% το ΑΕΠ της, οπότε ο Πούτιν δεν έχει την ανάγκη να επιλέξει μεταξύ πυροβόλων και βουτύρου.  

Αυξάνονται τα ρωσικά έσοδα

Ο αρχικός ρωσικός προϋπολογισμός για το 2026 βασίζεται σε τιμή πετρελαίου μόλις $59 ανά βαρέλι. Με τα σημερινά επίπεδα, η απόκλιση δημιουργεί σημαντικό δημοσιονομικό όφελος, με τον αναλυτή της χρηματοοικονομικής εταιρείας Freedom Finance Global Vladimir Chernov, να εκτιμά ότι εάν το αργό πετρέλαιο τύπου Urals παραμείνει στην περιοχή των 90-100 δολαρίων, τα πρόσθετα έσοδα θα φθάσουν στα επίπεδα των $29,6 έως $41,5 δισεκατομμυρίων. Σε περίπτωση μερικής αποκλιμάκωσης στο δεύτερο εξάμηνο του 2026, το όφελος θα περιοριστεί $19,7 έως $23,7 δισεκατομμύρια.

Παράλληλα, η υποτίμηση του ρουβλίου κατά περίπου 10% από τις αρχές Μαρτίου, με την ισοτιμία να φτάνει τα 84 ρούβλια ανά δολάριο, ενισχύει περαιτέρω τα έσοδα, επειδή οι εξαγωγές τιμολογούνται σε δολάρια, αλλά μετατρέπονται σε περισσότερα ρούβλια, αυξάνοντας την φορολογική βάση.

Μάλιστα και σε πείσμα του ότι οι συγκεκριμένες ευκαιρίες αρκούν, η κυβέρνηση Τραμπ μέσα στην απελπισία της να ανακουφίσει την διεθνή πίεση στην προσφορά του αργού πετρελαίου, αποσύρει άτυπα τις κυρώσεις στο ρωσικό αργό πετρέλαιο, ακυρώνοντας τους περιορισμούς στις αγορές της Ινδίας και απαλλάσσοντας από τις κυρώσεις στο υπό μεταφορά ρωσικό αργό πετρέλαιο. Αν και προς το παρόν επίσημα η ακύρωση των μέτρων κατά της Ρωσίας δηλώνεται απλώς προσωρινή, το σήμα αποδεικνύεται προφανές, με τις ΗΠΑ να έχουν την ανάγκη των ρωσικών ενεργειακών ροών για να σταθεροποιήσουν τις αγορές, όσο τα Στενά του Ορμούζ θα παραμένουν κλειστά. 

Το αποτέλεσμα καταλήγει στην αύξηση των ρωσικών πωλήσεων αργού πετρελαίου κατά 50% στην Ινδία, με τα έσοδα της Ρωσίας από τις εξαγωγές ενέργειας να φθάνουν, σύμφωνα με τους υπολογισμούς για τον Μάρτιο, τα $5 δισεκατομμύρια. Πρόκειται για το μεγαλύτερο μηνιαίο μέγεθος εσόδων από την ενέργεια από το 2022 και συνδυάζεται και με την απόφαση της Κεντρικής Τράπεζας Ρωσίας για την 7η κατά σειράν μείωση των επιτοκίων της κατά 50 μονάδες βάσης (0,5%) που διαμορφώνονται πλέον στο 15%. 

Η ακύρωση των κυρώσεων δεν συνεπάγεται άμεση αύξηση των εσόδων, από την στιγμή που το μεγαλύτερο μέρος του ρωσικού αργού πετρελαίου που διακινείται χωρίς τις συγκεκριμένες έχει πωληθεί και φορολογηθεί με το ρωσικό σύστημα εξαγωγών, εξαιρουμένων των πωλήσεων του Μαρτίου. Όμως εξαφανίζει την οποιαδήποτε περαιτέρω μείωση εσόδων και ενισχύει τις εκτιμήσεις του Ρώσου προέδρου για το γεγονός ότι χώρα του διαθέτει μία διέξοδο για να υπερκεράσει χωρίς ταλαιπωρίες τις πιέσεις της Δύσης.

Η ευρύτερη κατάσταση

Πριν από την έναρξη των επιθέσεων στο Ιράν, προβάλλεται το επιχείρημα ότι το εντεινόμενο οικονομικό άγχος έχει την αναγκαία δυναμική για να αυξήσει τις πιέσεις προς την Μόσχα, ώστε να προχωρήσει σε μία συμφωνία για την λήξη του πολέμου στην Ουκρανία. Το επιχείρημα πλέον εξασθενεί δραστικά, από την στιγμή που τα μεγαλύτερα έσοδα από τις ενεργειακές εξαγωγές, απομακρύνει τις ανησυχίες του Κρεμλίνου για την βραχυπρόθεσμη απειλή κατά της βιωσιμότητας της ρωσικής οικονομίας.

Η αναίρεση της ισχύος των κυρώσεων σηματοδοτεί πως η αποφασιστικότητα της Δύσης αποδεικνύεται ιδιαίτερα εύθραυστη, όπως σωστά υποπτεύεται ο πρόεδρος Πούτιν. Η εφαρμογή της 20η δέσμης κυρώσεων της ΕΕ αναστέλλεται και αυτή την φορά δεν πρόκειται μόνον για τον πρωθυπουργό της Ουγγαρίας Viktor Orban, που αντιμετωπίζει και εκλογές τον Απρίλιο, που προβάλλει ισχυρή αντίδραση. Ο πρωθυπουργός του Βελγίου Bart De Wever καλεί δημόσια για εξομάλυνση των σχέσεων με την Ρωσία, με στόχο την πρόσβαση σε χαμηλού κόστους ενέργεια και ισχυρίζεται πως και οι Ευρωπαίοι ηγέτες υποστηρίζουν την άποψή του, αλλά δεν τολμούν να την εκφράσουν δημόσια. 

Ουκρανία: Απίθανη η κατάπαυση του πυρός 

Χώρες που αγωνίζονται μετά το 2022 να απαλλαγούν από την εξάρτησή τους από τις ρωσικές ενεργειακές ροές, εμφανίζονται πλέον απρόθυμες να ολοκληρώσουν την διαδικασία, ανησυχώντας για το εάν και κατά πόσον θα έχουν τις απαιτούμενες αντοχές για να υποστούν το κόστος. Από την πλευρά τους οι σχεδιαστές του προϋπολογισμού της Μόσχας εξακολουθούν να προχωρούν με επιφύλαξη, διατηρώντας σε εφεδρεία τις περικοπές δαπανών και την πολιτική διαφύλαξης των αποθεματικών σε περίπτωση μείωσης των τιμών του αργού πετρελαίου.

Όμως οι εσωτερικές τους συζητήσεις έχουν άλλες προτεραιότητες και το κύριο ζήτημα αφορά το γεγονός ότι εάν οι τιμές παραμείνουν σε υψηλά επίπεδα, τότε οι κινήσεις περικοπών για την γενική ευστάθεια και την ισορροπία του προϋπολογισμού αναστέλλονται και τα ενδεχόμενα μέτρα λιτότητας παραμένουν ανενεργά. 

Η χρηματοοικονομική εύνοια των καιρών δεν συνεπάγεται ότι επιλύει τους δεσμευτικούς στρατιωτικούς περιορισμούς της Ρωσίας, από την στιγμή που η τεχνολογική δυναμικότητα των ενόπλων της δυνάμεων κρίνεται μέτρια και το περιορισμένο έμπειρο εργατικό δυναμικό και όχι η έλλειψη χρημάτων, μειώνουν την δυναμική της διάτρησης των αμυντικών γραμμών των Ουκρανών και την επιθετική αποτελεσματικότητα των επιχειρήσεων.

Όμως τα πρόσθετα έσοδα εξαγοράζουν χρόνο να προχωρήσει αργά μεν, αλλά σταθερά στην Ουκρανία, χωρίς οικονομικές πιέσεις και χωρίς την ανάγκη συμβιβασμών, ώστε να επιτύχει την τελική της νίκη κατά του Κιέβου και ευρύτερα της Δύσης. Μία κατάπαυση του πυρός που πριν από τον Μάρτιο συγκεντρώνει λιγοστές πιθανότητες, καθίσταται πλέον απίθανη.