Ο πρέσβης Χρηστίδης για την σημασία του Κάθετου Διαδρόμου

-Ποια είναι η γεωπολιτική σημασία ενεργοποίησης του “Κάθετου Διαδρόμου” μεταφοράς φυσικού αερίου για την Ελλάδα – Εκτός από κόμβος διαμετακόμισης, πως θωρακίζεται  σε επίπεδο ασφάλειας η χώρα μας από αυτό το έργο (υπάρχουν αντιδράσεις από κάποιες όμορες χώρες διότι θεωρείται ακριβός σε σύγκριση με άλλες ανταγωνιστικές οδούς) παράλληλα αυξάνονται οι πιέσεις των ΗΠΑ προς την ΕΕ  για έμπρακτη στήριξη του.

Πιστεύω ότι η ενεργοποίηση του Κάθετου Διαδρόμου μεταφοράς φυσικού αερίου έχει ιδιαίτερη γεωπολιτική σημασία για την Ελλάδα, καθώς ενισχύει την θέση της ως παράγοντος ενεργειακής ασφάλειας για τη Νοτιοανατολική και Κεντρική Ευρώπη. Μέσω των υφιστάμενων και υπό ανάπτυξη υποδομών (TAP, LNG, IGB, διάφορες διασυνδέσεις Βαλκανίων), η Ελλάδα καθίσταται βασική πύλη εισόδου υγροποιημένου (και μη) φυσικού αερίου προς την ευρωπαϊκή αγορά. Το γεγονός αυτό ενισχύει το γεωπολιτικό αποτύπωμα της χώρας εντός της ΕΕ και του ΝΑΤΟ.

Ο Κάθετος Διάδρομος ενισχύει ουσιαστικά και την εσωτερική ενεργειακή ασφάλεια, διασφαλίζοντας περισσότερες πηγές και οδεύσεις εφοδιασμού, αλλά και αυξημένη ανθεκτικότητα σε περιόδους κρίσεων. Νομίζω ότι οι (μάλλον χλιαρές) αντιδράσεις ορισμένων όμορων χωρών και τα επιχειρήματα περί υψηλού κόστους, αντανακλούν περισσότερο τις ανησυχίες τους για την ανακατανομή της γεωπολιτικής ισορροπίας στην περιοχή.

Άλλωστε, το πραγματικό διακύβευμα δεν είναι τόσο το συγκριτικό κόστος έναντι εναλλακτικών οδεύσεων, όσο η μείωση στρατηγικών εξαρτήσεων και η θωράκιση απέναντι σε γεωπολιτικούς κινδύνους. Υπό το πρίσμα αυτό δικαιολογείται και η παρότρυνση των ΗΠΑ για έμπρακτη στήριξη του Κάθετου Διαδρόμου, υπογραμμίζοντας τη σημασία του ως διατλαντικού έργου στρατηγικής σημασίας, με το οποίο εναρμονίζονται νομίζω τα ελληνικά, ευρωπαϊκά και συμμαχικά συμφέροντα.

-Αν το έργο δεν είναι εμπορικά βιώσιμο, δεν θα είναι βιώσιμο με κανένα τρόπο, είπε και το βήμα του Athens Energy Summit 2026 στην Αθήνα ο ειδικός απεσταλμένος των ΗΠΑ για τα θέματα ενέργειας Τζόσουα Βολτς – Μπορεί έτσι, να υπερκεραστεί η γεωπολιτική σημασία του; 

Συμφωνώ ότι η εμπορική βιωσιμότητα ενός ενεργειακού έργου είναι αναγκαία, νομίζω όμως ότι δεν θα πρέπει να εξαντλεί τη συνολική του αξία. Ο Κάθετος Διάδρομος δεν πρέπει να αξιολογείται μόνο ως μεμονωμένο εμπορικό σχέδιο, αλλά ως τμήμα της ευρωπαϊκής αρχιτεκτονικής ενεργειακής ασφάλειας. Η γεωπολιτική του σημασία έγκειται, ακριβώς, στη διαφοροποίηση πηγών και οδεύσεων, στη μείωση στρατηγικών εξαρτήσεων και στην ενίσχυση της ανθεκτικότητας απέναντι σε κρίσεις εφοδιασμού. Στο πλαίσιο αυτό, η γεωπολιτική στήριξη μπορεί να λειτουργήσει ως καταλύτης για την εμπορική βιωσιμότητα του Διαδρόμου. 

-Από τον Φεβρουάριο του 2027, σταματούν οριστικά οι ροές ρωσικού φυσικού αερίου, καθώς τέθηκε σε ισχύ ο νέος κανονισμός της ΕΕ, ο οποίος απαγορεύει την εισαγωγή του, είτε με συμβόλαια για εισαγωγή (LNG) είτε μέσω αγωγών. Στο Athens Energy Summit, είπατε ότι οι ενεργειακοί πόροι δεν θεωρούνται πλέον απλώς οικονομικά αγαθά, αλλά όλο και περισσότερο εργαλεία επιρροής και μέσα στρατηγικής μόχλευσης. Τι χάνει η Μόσχα εκτός από την διάθεση αερίου και τα έσοδα;

Σίγουρα η ενέργεια έχει επανέλθει ως βασικό εργαλείο άσκησης ισχύος στη διεθνή πολιτική. Όπως πολύ εύστοχα έγραφε πρόσφατα ο καθηγητής του Πανεπιστημίου Columbia Jason Bordoff, «η οπλοποίηση της ενέργειας επανέρχεται και αυτή η τάση δύσκολα θα τερματιστεί σύντομα». Πιστεύω ότι από αυτήν την απρόβλεπτη και συνεχώς μεταβαλλόμενη κατάσταση χάνουν πολλοί, όχι μόνον η Ρωσία. Αυτό που κυρίως χάνει η τελευταία είναι η στρατηγική επιρροή πάνω στις ευρωπαϊκές οικονομίες, καθώς το φυσικό αέριο παύει να λειτουργεί ως εργαλείο πολιτικής πίεσης. Αποδυναμώνεται, δηλαδή, η δυνατότητά της να επηρεάζει αποφάσεις κρατών και θεσμών, μέσω ενεργειακών εξαρτήσεων.

Από την άλλη πλευρά, πιστεύω ότι είναι πλέον καιρός η Ευρώπη να “ξαναμιλήσει” με την Ρωσία χωρίς την “μεσολάβηση” του προέδρου Τραμπ, ώστε να συμβάλλει τόσο στην επίτευξη έντιμης και μόνιμης συμφωνίας λήξεως του πολέμου στην Ουκρανία, όσο και στην εξεύρεση ενός μελλοντικού συμπεριληπτικού modus vivendi με την γειτονική της Ρωσία.

–«Η μετάβαση στην καθαρή ενέργεια, είναι ένα ακόμα πεδίο ανταγωνισμού και συγκρούσεων» – Έχετε κάποια εκτίμηση πως πρέπει κινηθεί η Ελλάδα  στο κομμάτι αυτό για να μην βρεθεί στο μάτι του κυκλώνα; 

Η Ελλάδα έχει κάνει τεράστια βήματα για την μετάβαση σε εναλλακτικές πηγές ενέργειας, ευρίσκεται στην ευρωπαϊκή πρωτοπορία στον συγκεκριμένο τομέα. Κινήθηκε και πρέπει να συνεχίσει να κινείται με ρεαλιστικό και πολυδιάστατο τρόπο, αντιμετωπίζοντας την καθαρή ενέργεια, όχι μόνο ως περιβαλλοντικό στόχο, αλλά και ως ζήτημα εθνικής ασφάλειας. Αυτό σημαίνει διαφοροποίηση τεχνολογιών και προμηθειών, ως και αποφυγή νέων μονομερών εξαρτήσεων και ευθυγράμμιση με το ευρωπαϊκό πλαίσιο. Παράλληλα, η χώρα μας πρέπει να επενδύσει σε νέες και καινοτόμες υποδομές π.χ. αναβάθμιση του ηλεκτρικού δικτύου της, ανάπτυξη χώρων αποθήκευσης ηλεκτρικής ενέργειας αλλά και φυσικού αερίου, ώστε η ενεργειακή μετάβαση να λειτουργήσει ως παράγοντας σταθερότητας.

Ο πρέσβης Χρηστίδης για τις ελληνικές σπάνιες γαίες

-Οι “σπάνιες γαίες” – τα κρίσιμα μέταλλα  είναι απαραίτητα για την παγκόσμια εφοδιαστική αλυσίδα, την βιομηχανία. Η χώρα μας,  η οποία διαθέτει κάποια εξ αυτών όπως πχ. βωξίτη, νικέλιο, αντιμόνιο, κ.α. μπορεί  να τα θεωρεί ως “όπλα” στην γεωστρατηγική φαρέτρα της;

Τα κρίσιμα μέταλλα μπορούν να αποτελέσουν στρατηγικό και οικονομικό πλεονέκτημα, αλλά χρειάζονται πολλά ακόμη για να μεταβληθούν σε “γεωπολιτικά όπλα”. Για να αποκτήσουν παρόμοια αξία, η χώρα μας πρέπει να τα εντάξει σε ευρωπαϊκές αλυσίδες αξίας, να επενδύσει στην επεξεργασία τους και όχι μόνο στην εξόρυξη, και να τα συνδέσει με βιομηχανικές και αμυντικές εφαρμογές. Χωρίς την θέσπιση θεσμικού πλαισίου, την έρευνα και τεχνογνωσία για την πλήρη και σωστή αξιοποίηση τους τα κρίσιμα μέταλλα που διαθέτει η χώρα μας θα παραμένουν απλώς πρώτες ύλες· αντίθετα, ακολουθώντας τα παραπάνω, μπορούν να μετατραπούν σε μοχλό γεωπολιτικής δύναμης και διαπραγματευτικής επιρροής. 

-Από το πρώτο διεθνές συνέδριο “Balkans & Black Sea Forum” το 2017, έχουν περάσει περίπου 9 χρόνια – έχει γίνει ένας απολογισμός από την δραστηριότητα του μέχρι σήμερα;

Όπως γνωρίζετε, το “Balkans & Black Sea Forum” (BBSF) αποτελεί ανεξάρτητη οικονομική “πλατφόρμα” που προσφέρει με τις εκδηλώσεις που διοργανώνει μια μοναδική ευκαιρία σε κορυφαία στελέχη και εκπροσώπους του πολιτικού, διπλωματικού, οικονομικού και ακαδημαϊκού χώρου τόσο της Ελλάδος όσο και τρίτων χωρών, να συναντηθούν και να αλληλεπιδράσουν, προκειμένου να εξετάσουν τις προκλήσεις, να αξιολογήσουν τις επιπτώσεις, να εντοπίσουν ευκαιρίες και να διερευνήσουν καινοτόμους τρόπους προώθησης της ασφάλειας, της βιώσιμης ανάπτυξης και της διμερούς/πολυμερούς συνεργασίας στην ευρύτερη ευρασιατική περιοχή.

Με εξαίρεση τα χρόνια της πανδημίας, κατά την διάρκεια της ζωής του από το 2017 μέχρι σήμερα το BBSF διοργάνωσε πληθώρα εκδηλώσεων τόσο στην Αθήνα όσο και σε άλλες πόλεις της Ελλάδος, κατά την διάρκεια των οποίων ακούσθηκαν ενδιαφέρουσες και αξιόλογες ιδέες και προτάσεις για θέματα που απασχολούν τους πολίτες της χώρας μας και άλλων γειτονικών χωρών. Συνεπώς πέρα από ευχάριστη, η εμπλοκή μου με το BBSF ήταν και παραμένει μια εξαιρετικά χρήσιμη για μένα ενασχόληση.

 

---

 

Ο Πρέσβης Μιχαήλ Β. Χρηστίδης εντάχθηκε στο Ελληνικό Υπουργείο Εξωτερικών το 1976 ως πρώτος στην τάξη του και υπηρέτησε με άριστα μέχρι τη συνταξιοδότησή του, τον Σεπτέμβριο του 2014. Μεταξύ άλλων καθηκόντων, διετέλεσε Πρέσβης της Ελλάδας στη Βουλγαρία, στην Τουρκία και στην Αργεντινή και κατείχε ανώτερες θέσεις στο Ελληνικό Υπουργείο Εξωτερικών. Πέρασε περισσότερα από 20 χρόνια ασχολούμενος με ζητήματα της Νοτιοανατολικής Ευρώπης / Βαλκανίων.