Παραγωγή και αποθήκευση ΑΠΕ: Δύο διαδικασίες σε απόκλιση

Τα τρέχοντα στοιχεία δείχνουν ότι το χάσμα είναι πραγματικά τεράστιο: Η Ελλάδα κατέχει ηγετική θέση στις ΑΠΕ με 17 GW εγκατεστημένης ισχύος, αλλά διαθέτει μόλις 220-230 MW εγκατεστημένων μπαταριών – μια αναλογία πολύ μικρή σε σχέση με τις ανάγκες της. Οι λόγοι είναι κυρίως οι παρακάτω:

Πρώτον, καθυστερημένη και αργή αδειοδότηση. Η διοίκηση του ΑΔΜΗΕ αποδίδει την καθυστέρηση σε θεσμικές και πολιτικές επιλογές και όχι σε τεχνικούς περιορισμούς. Οι διαγωνισμοί στήριξης (investment & operating support schemes) για τις standalone μπαταρίες ξεκίνησαν με σημαντική υστέρηση, και η καθυστέρηση των επόμενων προκηρύξεων μετά τον πρώτο διαγωνισμό, καθώς και η χρονοβόρα διαδικασία αδειοδότησης, ανέτρεψαν το αρχικό χρονοδιάγραμμα ολοκλήρωσης.

Δεύτερον, ασαφές ή ελλιπές κανονιστικό πλαίσιο. Η καθυστέρηση στον ορισμό του πλαισίου για τη συμμετοχή της αποθήκευσης στις αγορές της επόμενης ημέρας, ενδοημερησίως και για λόγους εξισορρόπησης, δημιουργεί επενδυτική στάση αναμονής. Δηλαδή οι επενδυτές δεν ξέρουν ακόμα με σαφήνεια πώς θα αμείβονται οι μπαταρίες τους, όταν μπουν σε λειτουργία.

Τρίτον, υψηλό κόστος χρηματοδότησης, χωρίς εγγυημένα έσοδα. Παρά τη διεθνή πτώση τιμών στοιχείων λιθίου, η χρηματοδότηση έργων χωρίς εγγυημένες τιμές (merchant projects) παραμένει δυσχερής λόγω της μεταβλητότητας των τιμών στη spot αγορά, ενώ τα επιτόκια δανεισμού παραμένουν υψηλά για επενδύσεις μεγάλου κεφαλαίου όπως τα BESS – Battery Energy Storage System (Σύστημα Αποθήκευσης Ενέργειας με Μπαταρίες).

Τι είναι τα BESS

Είναι μεγάλες εγκαταστάσεις μπαταριών (συνήθως λιθίου, παρόμοιες τεχνολογικά με αυτές των ηλεκτρικών αυτοκινήτων, αλλά σε πολύ μεγαλύτερη κλίμακα) που συνδέονται απευθείας στο ηλεκτρικό δίκτυο. Λειτουργούν σαν μια τεράστια “πρίζα-αποθήκη”: Φορτίζονται όταν υπάρχει περίσσεια ή φθηνή ενέργεια, και αποφορτίζονται (δίνουν ρεύμα πίσω στο δίκτυο) όταν υπάρχει ζήτηση ή ακριβή ενέργεια.
Πώς λειτουργεί στην πράξη:

1. Μεσημέρι: Τα φωτοβολταϊκά παράγουν περίσσεια ενέργεια, η τιμή πέφτει στο μηδέν → το BESS φορτίζεται με αυτή τη φθηνή/δωρεάν ενέργεια.
2. Βράδυ: Ο ήλιος δύει, η ζήτηση ανεβαίνει, το σύστημα στρέφεται σε ακριβό φυσικό αέριο → το BESS αποφορτίζεται, δίνοντας πίσω την αποθηκευμένη ηλιακή ενέργεια, αντί να χρειαστεί τόσο πολύ αέριο.

Αυτό είναι ακριβώς ο μηχανισμός που λείπει στην Ελλάδα – γι’ αυτό όλοι οι διαγωνισμοί, οι στόχοι του ΕΣΕΚ (Εθνικό Σχέδιο για την Ενέργεια και το Κλίμα) και οι αναλύσεις του Green Tank αναφέρονται σε “μπαταρίες” ή “standalone μπαταρίες”, που είναι ακριβώς τα BESS, τύπου των οποίων είναι:

• Standalone (αυτόνομες) μπαταρίες: Ανεξάρτητη εγκατάσταση, χωρίς να συνδέεται με συγκεκριμένο πάρκο ΑΠΕ – αυτές αφορούσαν οι τρεις διαγωνισμοί της ΡΑΑΕΥ.
• Co-located / υβριδικές μπαταρίες: Ενσωματωμένες σε υφιστάμενο φωτοβολταϊκό ή αιολικό πάρκο, ώστε να αποθηκεύουν απευθείας την παραγωγή του.

Υπάρχει επιπλέον κίνδυνος “κανιβαλισμού τιμών” – αν πολλές μπαταρίες αποφορτίζονται ταυτόχρονα τις ίδιες ώρες, συμπιέζουν το ένα το κέρδος του άλλου.

Πολιτική επιλογή “μηδενικής στήριξης” σε επόμενα έργα

Επιπλέον, το δόγμα των “κανόνων της αγοράς” και της μηδενικής περαιτέρω κρατικής στήριξης, καθιστά αμφίβολο αν θα επιτευχθεί ο στόχος του ΕΣΕΚ για 4,32 GW μπαταριών έως το 2030, αφήνοντας τους επενδυτές χωρίς ξεκάθαρο οικονομικό κίνητρο, μετά τις πρώτες επιδοτούμενες δημοπρασίες. Τέλος, η εγχώρια ζήτηση ρεύματος παραμένει σχετικά στάσιμη, καθώς μεγάλες ενεργοβόρες επενδύσεις, όπως τα data centers, υλοποιούνται πιο αργά από το αναμενόμενο, εντείνοντας το πρόβλημα – η μεσημεριανή υπερπαραγωγή δεν έχει πού να “απορροφηθεί”.

Το αποτέλεσμα στην πράξη: Στο πρώτο τετράμηνο του 2026 καταγράφηκαν 239,5 ώρες με μηδενικές ή αρνητικές τιμές χονδρικής, δεκαοκταπλάσιες σε σχέση με το αντίστοιχο διάστημα του 2025, και οι περικοπές παραγωγής ΑΠΕ το 2025 έφτασαν περίπου το 1,85 TWh, με εκτιμήσεις να ξεπερνούν τα 4 TWh το 2026. Παράλληλα οι γειτονικές διασυνδεδεμένες αγορές εκμεταλλεύονται την έλλειψη ελληνικών μπαταριών για να εισάγουν φθηνή ενέργεια και να την αποθηκεύουν στα δικά τους συστήματα.

Υπάρχει βέβαια μια προσπάθεια να αυξηθεί η συνολική εγκατεστημένη ισχύς αποθήκευσης και να φτάσει τα 700 MW* έως τέλη 2026, με το μεγάλο έργο 330 MW της Metlen στη Λάρισα να αναμένεται σε πλήρη λειτουργία το τρίτο τρίμηνο του 2026 – αλλά αυτό παραμένει πολύ μικρό σε σχέση με τα 17 GW ΑΠΕ που ήδη παράγεται.

Τα άλλα προβλήματα

Σύμφωνα με τα παραπάνω φαίνεται με μεγάλη σαφήνεια ότι τα προβλήματα που έχουν προκύψει αφορούν πρωτίστως στην κυβέρνηση και στις ανάλογες αποφάσεις της. Υπάρχουν και άλλου είδους προβλήματα που όμως θα ήταν ευκολότερο να ξεπερασθούν αν υπήρχαν οι σωστές απόψεις. Συγκεκριμένα και πρώτα από όλα: Καθαρά πολιτικές/κυβερνητικές αποφάσεις:

• Το “δόγμα” της μηδενικής περαιτέρω στήριξης μετά τις πρώτες δημοπρασίες – αυτό είναι ξεκάθαρα επιλογή του ΥΠΕΝ (υπουργείο Περιβάλλοντος και Ενέργειας) για το πώς θα σχεδιαστεί η αγορά.
• Η απόφαση να μην έχει οριστικοποιηθεί ακόμα το πλαίσιο συμμετοχής της αποθήκευσης στις αγορές επόμενης ημέρας, ενδοημερήσιας και εξισορρόπησης – αυτό είναι νομοθετική/ρυθμιστική αργοπορία.
• Η μετατόπιση εστίασης: Η νέα ηγεσία του ΥΠΕΝ φαίνεται να έχει εστιάσει στο φυσικό αέριο, με αποτέλεσμα ο κλάδος των ΑΠΕ να περνά σε δεύτερη μοίρα – δηλαδή υπάρχει και ζήτημα προτεραιοτήτων στην ενεργειακή πολιτική.

Ένα άλλο ζήτημα είναι η διοικητική/γραφειοκρατική αργοπορία. Η ίδια η διοίκηση του ΑΔΜΗΕ αποδίδει την υστέρηση σε θεσμικές και πολιτικές επιλογές και όχι σε τεχνικούς περιορισμούς — άρα ο διαχειριστής του δικτύου λέει ξεκάθαρα ότι το πρόβλημα δεν είναι τεχνικό, είναι θεσμικό. Αυτό περιλαμβάνει αργές αδειοδοτήσεις, καθυστερημένες προκηρύξεις διαγωνισμών, διαβουλεύσεις που τραβάνε σε μάκρος. Τέλος, υπάρχουν δομικά/οικονομικά ζητήματα που δεν είναι αμιγώς πολιτικά:

• Τα υψηλά επιτόκια δανεισμού είναι μακροοικονομικό δεδομένο, όχι ελληνική πολιτική επιλογή.
• Η στάσιμη ζήτηση ρεύματος λόγω καθυστερημένων data centers εξαρτάται και από ιδιωτικές επενδυτικές αποφάσεις, όχι μόνο από το κράτος.
• Ο κίνδυνος “κανιβαλισμού τιμών” είναι ένα αγοραίο φαινόμενο που προκύπτει αυτόματα όταν πολλές μπαταρίες μπουν ταυτόχρονα, ανεξάρτητα από πολιτική βούληση.

Ουσιαστικά όμως η ρίζα του προβλήματος είναι κυρίως πολιτικο-διοικητική. Η Ελλάδα προώθησε επιθετικά τις ΑΠΕ, χωρίς να σχεδιάσει εξίσου επιθετικά την παράλληλα αποθήκευση, και όταν ήρθε η ώρα να στηρίξει την αποθήκευση, υιοθέτησε μια πιο “φιλελεύθερη” / λιγότερο παρεμβατική λογική (λιγότερη στήριξη, ασαφές πλαίσιο) που δεν ταιριάζει με την ωριμότητα της αγοράς. Σε αυτό προστίθενται και αντικειμενικά εμπόδια (κόστος κεφαλαίου, ζήτηση) που επιδεινώνουν το πρόβλημα, αλλά δεν το προκαλούν εξαρχής.

 

---

 

*Διάρκεια: μετριέται σε ώρες (π.χ. “2ωρης” ή “4ωρης διάρκειας”) – δηλαδή πόσες ώρες μπορεί να αποδώσει συνεχόμενα τη μέγιστη ισχύ της πριν αδειάσει. Η μονάδα μέτρησης MW δείχνει την ισχύ (πόσο ρεύμα μπορεί να δώσει/πάρει τη στιγμή), ενώ τα MWh δείχνουν τη χωρητικότητα (πόση συνολική ενέργεια μπορεί να αποθηκεύσει) – γι’ αυτό υπάρχουν και οι δύο αριθμοί μαζί σε αναφορές έργων.