Τραμπ: Στα στρατηγικά μας αποθέματα το πετρέλαιο της Βενεζουέλας – Ο άνθρωπος-κλειδί

«Είναι ένα δώρο από τη Βενεζουέλα προς το λαό των Ηνωμένων Πολιτειών», τόνισε ο Ντόναλντ Τραμπ, επισημαίνοντας ότι η διαδικασία «αναπλήρωσης» θα ξεκινήσει σύντομα. Τα αμερικανικά στρατηγικά πετρελαϊκά αποθέματα έχουν μειωθεί απότομα τα τελευταία χρόνια, για να αντιμετωπιστούν τόσο οι παγκόσμιες διαταραχές εφοδιασμού, όσο και οι υψηλές τιμές των καυσίμων, λόγω της έκρυθμης κατάστασης στη Μέση Ανατολή, με τον πόλεμο στον Περσικό.

Δεν είναι σαφές, πάντως, το πόσο γρήγορα η συμφωνία με τη Βενεζουέλα μπορεί να παράσχει πετρέλαιο για τα συγκεκριμένα αποθέματα ή να προσφέρει οποιοδήποτε βραχυπρόθεσμο όφελος στους Αμερικανούς. Πάντως η Ντέλσι Ροντρίγκες, υπηρεσιακή πρόεδρος της Βενεζουέλας, υπερασπίστηκε την «ιστορική» συμφωνία ανάμεσα στην Ουάσιγκτον και το Καράκας για το πετρέλαιο, διαβεβαιώνοντας εν μέσω τεταμένης ατμόσφαιρας και επικρίσεων ότι η Βενεζουέλα θα διατηρήσει την ιδιοκτησία και την κυριαρχία στις πετρελαιοπηγές της που πρόκειται να εκμεταλλευτούν αμερικανικές εταιρείες.

Εννιά μήνες μετά την ανατροπή του Νικολάς Μαδούρο από τον αμερικανικό στρατό, η συμφωνία που ανακοινώθηκε την Παρασκευή προβλέπει ότι οι ΗΠΑ θα εκμεταλλευτούν μεγάλο μέρος των γιγαντιαίων αποθεμάτων αργού της χώρας με αντάλλαγμα επενδύσεις· η σύναψή της προκάλεσε ανάμικτες αντιδράσεις, επικρίσεις κι ελπίδες πως η χώρα οδεύει σε οικονομική ανάκαμψη. Μιλώντας για τη «μεγαλύτερη πετρελαϊκή συμφωνία στην ιστορία», ο Τραμπ ανακοίνωσε ότι οι ΗΠΑ αποκτούν τον «έλεγχο» 65 δισεκατομμυρίων βαρελιών από τα αποθέματα πετρελαίου της χώρας της Λατινικής Αμερικής.

Ενώ η απουσία λεπτομερειών για τη συμφωνία μέχρι στιγμής έχει πυροδοτήσει έντονη φημολογία και σεναριολογία, με κάποιους να αναφέρονται σε ετεροβαρή αν όχι επαχθή συμφωνία που ευνοεί την Ουάσιγκτον σε βάρος του Καράκας, η υπηρεσιακή πρόεδρος θέλησε να καθησυχάσει. «Ένα πράγμα πρέπει να είναι απόλυτα σαφές: η Βενεζουέλα διατηρεί την ιδιοκτησία και την κυριαρχία των πόρων της», είπε η Ροντρίγκες , η οποία κυβερνά υπό έντονη αμερικανική πίεση, κατά τη διάρκεια ομιλίας της που αναμεταδόθηκε από τη δημόσια τηλεόραση.

Αμερικανική επιρροή

Η συμφωνία, συνέχισε, θα φέρει «κεφάλαιο, τεχνολογία και επιχειρησιακή δυνατότητα για να υποστηριχτεί η ανάκαμψη στρατηγικής βιομηχανίας που επλήγη σκληρά από τις κυρώσεις», ωφελώντας τον πληθυσμό της Βενεζουέλας ευρύτερα. Η κυβέρνηση υπολογίζει πως η χώρα θα έχει έσοδα 209 δισεκατομμυρίων δολαρίων τα 25 χρόνια που θα διαρκέσει η συμφωνία. Η κ. Ροδρίγκες τόνισε πως η χώρα της Λατινικής Αμερικής, χάρη σε φόρους και άδειες, θα βάζει στο δημόσιο ταμείο «σχεδόν 19 δολάρια» με κάθε βαρέλι που θα πωλείται.

Η συμφωνία θορύβησε υποστηρικτές της κυβέρνησης και του λεγόμενου τσαβισμού, ιδίως για την ολοένα πιο καθοριστική αμερικανική επιρροή στη λήψη αποφάσεων για τις υποθέσεις της Βενεζουέλας. «Δεν ξέρουμε ποιος θα ωφεληθεί», αν θα είναι «η Βενεζουέλα ή αυτοί» (σ.σ. οι ΗΠΑ), είπε χαρακτηριστικά στο Γαλλικό Πρακτορείο ο Χεσούς Σαλασάρ, 68χρονος εργαζόμενος σε ιδιωτική εταιρεία ασφαλείας.

«Έχω τις αμφιβολίες μου, αλλά πρέπει να περιμένουμε να δούμε». Τους τελευταίους μήνες, καθ’ υπαγόρευση της Ουάσιγκτον, η κυβέρνηση της κ. Ροδρίγκες προώθησε μεταρρυθμίσεις ανοίγοντας στο ιδιωτικό κεφάλαιο, εντός και εκτός χώρας, τους τομείς του πετρελαίου, του αερίου, των μεταλλείων και των ορυχείων, που παρέμεναν υπό αυστηρό κρατικό έλεγχο για δεκαετίες. Παράλληλα, οι ΗΠΑ χαλάρωσαν κυρώσεις στον πετρελαϊκό τομέα της Βενεζουέλας που είχαν επιβληθεί την εποχή του Νικολάς Μαδούρο.

Η παραγωγή πετρελαίου αυξήθηκε κατά 30% μεταξύ Ιανουαρίου και Ιουλίου και πλησιάζει πλέον σήμερα τα 1,2 εκατ. βαρέλια την ημέρα. Παραμένει ωστόσο πολύ μακριά από τα 3 εκατ. βαρέλια την ημέρα όπου βρισκόταν στις αρχές του αιώνα. Εκατομμύρια που ζουν κάτω από το όριο της φτώχειας, ελπίζουν ότι η συμφωνία θα μπορούσε να φέρει επιτάχυνση της οικονομικής ανάκαμψης.

Συμφωνία για το πετρέλαιο: Οι αντιδράσεις

Την ίδια στιγμή η αδιαφάνεια της σύμβασης και της διαπραγμάτευσής της —με αυτά τα αστρονομικά ποσά, αλλά χωρίς γνωστούς όρους— έχει προκαλέσει έναν χείμαρρο αντιδράσεων, στην πλειονότητά τους αρνητικών, εντός και εκτός Βενεζουέλας. Η κυριαρχία, η ξένη παρέμβαση και η νομιμότητα μιας συμφωνίας που δεσμεύει το μέλλον των μεγαλύτερων πλουτοπαραγωγικών πηγών της χώρας βρέθηκαν ξαφνικά στο επίκεντρο της συζήτησης.

Η ανακοίνωση φαίνεται να σηματοδότησε ένα πριν και ένα μετά στην αντίληψη που έχουν οι Βενεζουελάνοι για τις Ηνωμένες Πολιτείες, οι οποίες, στα μάτια πολλών, κινδυνεύουν να περάσουν από τον ρόλο του σωτήρα που θα έβαζε τέλος στην τυραννία σε εκείνον του εκμεταλλευτή των πόρων που ενισχύει το τσαβιστικό καθεστώς. «Επιμένω ότι, μετά τις 3 Ιανουαρίου, ο πρόεδρος Τραμπ θεωρούνταν ήρωας από τη μεγάλη πλειονότητα των Βενεζουελάνων και από μεγάλο μέρος των Λατινοαμερικανών», έγραψε στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης ο Εμανουέλ Ρινκόν, ένας από τους πιο δραστήριους influencers υπέρ της Μαρία Κορίνα Ματσάδο αλλά και υπέρ των υπερφιλελεύθερων πολιτικών του Τραμπ.

«Αυτή η εικόνα έχει αλλάξει δραματικά τους τελευταίους μήνες και ο τρόπος με τον οποίο διαχειρίστηκαν αυτή τη συμφωνία μόνο θα επιδεινώσει την κατάσταση», είπε. Η απογοήτευση αφορά τον δημοκρατικό χώρο, αλλά και εμφανή τμήματα του τσαβισμού, που είναι δυσαρεστημένα με την πολιτική ηγεσία της Ροντρίγκες και τις συνεχείς παραχωρήσεις της προς τον Λευκό Οίκο.

Και σε δεύτερο επίπεδο, αν και όχι λιγότερο σημαντικό, εντείνονται οι επικρίσεις για τον ρόλο που —σύμφωνα με δημοσίευμα του Bloomberg— φέρεται να έπαιξε σε αυτή τη συμφωνία ο Βενεζουελάνος επιχειρηματίας Αλεσάντρο Μπετανκούρ, σε βάρος του οποίου διεξάγονται έρευνες στην Ελβετία και την Ισπανία για φερόμενη νομιμοποίηση εσόδων από παράνομες δραστηριότητες που συνδέεται με την κρατική PDVSA. Παρά τις αμφισβητήσεις που τον ακολουθούν εδώ και περισσότερο από μία δεκαετία, ο Μπετανκούρ έχει αναδειχθεί σε βασικό παράγοντα στις διαπραγματεύσεις μεταξύ Ουάσινγκτον και Μιραφλόρες.

Η ευνοϊκή μεταχείριση που λαμβάνει από τον Λευκό Οίκο έφτασε στο σημείο υψηλόβαθμοι Αμερικανοί αξιωματούχοι να παρέμβουν για να χαλαρώσουν τους περιορισμούς μετακίνησης που αντιμετωπίζει εξαιτίας της δικαστικής του υπόθεσης στην Ελβετία και οι οποίοι τον κρατούσαν περιορισμένο στις δύο επαύλεις του στο Ηνωμένο Βασίλειο, όπως αποκάλυψε αυτή την Πέμπτη η «Ουάσινγκτον Ποστ». Τον χρειάζονταν ελεύθερο για να ξεμπλοκάρουν τις επιχειρηματικές του δραστηριότητες.

Οι πρώτοι που αντέδρασαν με λιγότερο συναισθηματικά επιχειρήματα ήταν οι οικονομολόγοι. Ορισμένοι άρχισαν να κάνουν υπολογισμούς και να διερωτώνται για τα δικαιώματα εκμετάλλευσης και τα οφέλη που θα λάβουν τα κρατικά ταμεία της Βενεζουέλας από αυτή την κολοσσιαία επιχειρηματική συμφωνία. «Δεν γνωρίζουμε τίποτα για τους πραγματικούς όρους της συμφωνίας, και αυτό από μόνο του αποτελεί πρόβλημα», σχολιάζει ο Φρανσίσκο Ροντρίγκες, Βενεζουελάνος οικονομολόγος και ακαδημαϊκός.

«Μια περίοδος 100 ετών λειτουργίας δεν έχει προηγούμενο στην πετρελαϊκή ιστορία της Βενεζουέλας: καμία τοπική παραχώρηση σε ξένους φορείς εκμετάλλευσης δεν ξεπέρασε τα 50 χρόνια». Και καταλήγει: «Τα λίγα που γνωρίζουμε δεν είναι ενθαρρυντικά: 209 δισεκατομμύρια δολάρια για 65 δισεκατομμύρια βαρέλια που προβλέπεται να εξορυχθούν ισοδυναμούν με 3,2 δολάρια ανά βαρέλι, λιγότερο από το 5% της τρέχουσας τιμής».

«Πρέπει να γνωρίζουμε τις λεπτομέρειες της συμφωνίας για να μπορέσουμε να την αξιολογήσουμε σωστά», προειδοποιεί ο Φρανσίσκο Μονάλντι, διευθυντής του Προγράμματος Ενέργειας για τη Λατινική Αμερική στο Κέντρο Ενεργειακών Μελετών του Ινστιτούτου Μπέικερ. «Όμως το ποσό των φόρων που ανακοινώθηκε από την προσωρινή κυβέρνηση είναι ασυνήθιστα χαμηλό. Και αν αυτό το ποσό είναι σε ονομαστικούς όρους, σε παρούσα αξία πρόκειται για ένα ασήμαντο ποσό. Η έλλειψη διαφάνειας με την οποία διαχειρίζονται την πετρελαϊκή πολιτική είναι εξαιρετικά ανησυχητική…», έγραψε στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης.

Η αντιπολίτευση 

Στον κύκλο της αντιπολιτευόμενης Μαρίας Κορίνα Ματσάδο, η απόφαση επίσης δεν έγινε δεκτή καλά, όχι τόσο εξαιτίας της ίδιας της συμφωνίας, αλλά εξαιτίας του τρόπου και της στήριξης που παρέχει στη Ροντρίγκες. Ο Χουάν Πάμπλο Γκουανίπα, σύμμαχος της Ματσάδο, ήταν ένας από τους λίγους που προσπάθησαν να ισορροπήσουν την απογοήτευση με μια πιο πραγματιστική προσέγγιση απέναντι σε αυτό που παρουσιάζεται ως μια βροχή δισεκατομμυρίων για τους Βενεζουελάνους: «Η χώρα μας δεν θα μπορέσει να ανακάμψει αν αφήσουμε τα τεράστια αποθέματά μας στο υπέδαφος. Πρέπει να τα εκμεταλλευτούμε, να τους προσδώσουμε αξία και να τα πουλήσουμε».

Η νομιμότητα μιας από τις υπογραφές —εκείνης της κυβέρνησης της Ροντρίγκες— αυτής της υποτιθέμενης συμφωνίας αποτελεί μέρος όσων πυροδοτούν τη συζήτηση. «Ντροπιαστικό», ξέσπασε στο X ο Βενεζουελάνος οικονομολόγος Ρικάρντο Χάουσμαν. «Υπουργέ Μάρκο Ρούμπιο: μόλις χάσατε όλη την εμπιστοσύνη που είχαν ποτέ οι Βενεζουελάνοι σε εσάς και αυτό θα σας ακολουθεί. Επιλέξατε να προωθήσετε μια αρπαγή περιουσιακών στοιχείων, μια αντισυνταγματική συμφωνία με μια παράνομη και καταπιεστική κυβέρνηση, αντί να χρησιμοποιήσετε την ηγετική θέση των Ηνωμένων Πολιτειών για να αποκαταστήσετε πρώτα τη συνταγματική τάξη και τη δημοκρατία και στη συνέχεια να διαπραγματευτείτε με μια νόμιμη κυβέρνηση που θα μπορούσε να αναλάβει αξιόπιστες μακροπρόθεσμες δεσμεύσεις», του προσάπτει, αναφερόμενος στον Ρούμπιο, ο οποίος πανηγύρισε για τη συμφωνία που ανακοίνωσε ο προϊστάμενός του.

«Εκείνη [η Ροντρίγκες] δεν έχει τη νομιμοποίηση ούτε τη συνταγματική εξουσία για να δεσμεύσει τη Βενεζουέλα σε μια τέτοια συμφωνία. Οι Βενεζουελάνοι δεν θα σεβαστούν αυτή την παράνομη συμφωνία και καμία μεγάλη αμερικανική πετρελαϊκή εταιρεία δεν θα την πάρει στα σοβαρά, επειδή γνωρίζουν ότι δεν θα διαρκέσει».

Ο υποστράτηγος Μανουέλ Σαλβαδόρ Κεβέδο Φερνάντες, ο οποίος διετέλεσε υπουργός Πετρελαίου και πρόεδρος της PDVSA μεταξύ Νοεμβρίου 2017 και Απριλίου 2020, στράφηκε επίσης εναντίον της συμφωνίας. «Αν είναι τόσο καλή, γιατί δεν την ανακοίνωσε η δική μας κυβέρνηση;» διερωτήθηκε στο X. «Αχχχ, η σημασιολογική αντιστροφή πρέπει να δουλεύει στο φουλ… Αύριο θα βγουν και θα πουν ότι θα είναι το απόλυτο καλύτερο για τη χώρα… Το Ντουμπάι της Καραϊβικής, λοιπόν! Μας περνάνε για βλάκες. Και μας φτύνουν και κατάμουτρα! Ντροπιαστικό»!