Πώς θα γίνει υποθαλάσσια αποθήκη CO₂ ο Πρίνος

Στον Ευρωπαϊκό Νότο, είναι σε εξέλιξη δύο project αποθήκευσης (Ραβέννα, Πυρηναία) – στον Ευρωπαϊκό Βορρά “τρέχουν” δεκάδες. Παγκοσμίως, σύμφωνα με το Ινστιτούτο Global CCS, λειτουργούν 50 έργα και περίπου 700 είναι σε εξέλιξη. Οι βιομηχανικές εκπομπές στην Ελλάδα, φτάνουν περίπου τα δέκα εκατομμύρια τόνους ετησίως.

Αυτό σημαίνει ότι υπερκαλύπτουν τον γεωλογικό σχηματισμό Πρίνου, ο οποίος μετατρέπεται σε αποθήκη CO2. Η χώρα μας έχει υπογράψει μνημόνιο συνεργασίας με την Αίγυπτο, για την ανάπτυξη υποδομών δέσμευσης και αποθήκευσης διοξειδίου του άνθρακα (CCS).

Έργο “Prinos CO2”

Υπενθυμίζεται με γνωμοδότησή της, η Ευρωπαϊκή Επιτροπή “επιβεβαίωσε” στις αρχές Φεβρουαρίου 2026, την «καταλληλότητα του γεωλογικού σχηματισμού του Πρίνου (Prinos CO2) για την μόνιμη-ασφαλή αποθήκευση διοξειδίου του άνθρακα (CO₂) και τον προχωρημένο βαθμό τεχνικής ωριμότητας του έργου». Σε επίπεδο χρηματοδότησης «έχουν εξασφαλιστεί επιδοτήσεις ύψους 270 εκατομμυρίων ευρώ, καθώς η Ευρωπαϊκή Επιτροπή έχει εγκρίνει περίπου 150 εκατομμύρια ευρώ ως κρατική ενίσχυση στο πλαίσιο του Ταμείου Ανάκαμψης και Ανθεκτικότητας (RRF) και περίπου 120 εκατομμύρια ευρώ ως επιδότηση μέσω του Μηχανισμού Σύνδεσης της Ευρώπης (CEF)».

Η αίτηση της ενδιαφερόμενης εταιρείας En Earth, θυγατρική της Energean, υποβλήθηκε τον Ιούλιο του 2024, στην αρμόδια αρχή ΕΔΕΥΕΠ, και αφορούσε το πλαίσιο της πρώτης φάσης του έργου, για ένα εκατομμύριο τόνους στον Πρίνου, που μετατρέπεται σε αποθήκη CO2. Για την δεύτερη φάση προβλέπονται 2,8 εκατομμύρια τόνοι CO2. Όταν ολοκληρωθεί και η δεύτερη φάση, η En Earth θα υποβάλλει νέο αίτημα για 2,8 εκατομμύρια τόνους ετησίως με χρονικό ορίζοντα 15 έως 20 χρόνια.

Η συνολική αποθηκευτική δυναμικότητα στον Πρίνο έως το 2050, είναι 66 εκατομμύρια τόνοι (σύμφωνα με ανεξάρτητη έκθεση). Στον γεωλογικό αυτό σχηματισμό, θα καταλήγουν οι δεσμευμένες ποσότητες διοξειδίου του άνθρακα από τις βιομηχανίες. Αυτό «εφαρμόζεται εδώ και δεκαετίες σε χώρες όπως ο Καναδάς, η Νορβηγία, οι ΗΠΑ».

Η EnEarth έχει υπογράψει μη δεσμευτικά Μνημόνια Κατανόησης (MoUs) για 6,12 εκατομμύρια τόνους δέσμευσης – αποθήκευσης CO2 με βιομηχανίες οι οποίες δεν είναι εύκολα να προχωρήσουν σε απανθρακοποίηση των εγκαταστάσεών τους, όπως η τσιμεντοβιομηχανία, τα διυλιστήρια, οι χημικές βιομηχανίες, κλπ – Οι δυνητικοί πελάτες μπορούν να έχουν πρόσβαση μέσω ξηράς και θάλασσας.

Κατανομή ποσοτήτων

Με βάση τα μέχρι τώρα δεδομένα από το ΥΠΕΝ, το 50% που θα διατεθεί για αποθήκευση στον Πρίνο, θα κατανέμεται οριζόντια ισόποσα δηλαδή στις βιομηχανίες, και όχι με βάση τις εκπομπές διοξειδίου του άνθρακα που αφήνουν στην ατμόσφαιρα – (στελέχη εταιρειών δεν το θεωρούν δίκαιο, αυτό διότι διαφορετικές ποσότητες εκπέμπουν οι ενεργοβόρες βιομηχανίες και άλλες οι μη οι λιγότερο ενεργοβόρες). Το υπόλοιπο 50%, θα διανέμεται μέσω διαγωνιστικής διαδικασίας.

Αναμένεται η υπουργική απόφαση για την κατανομή – θα αργήσει όπως μας είπε παράγοντας της αγοράς. Προηγούνται οι τελικές επενδυτικές αποφάσεις, για να ευδοκιμήσει το έργο. Η En Earth θυγατρική της Energean διευκρινίζει: Η γνωμοδότηση της Ευρωπαϊκής Επιτροπής αποτελεί μέρος του θεσμοθετημένου διαλόγου μεταξύ της Ευρωπαϊκής Επιτροπής και της αρμόδιας εθνικής αρχής, της Ελληνικής Διαχειριστικής Εταιρείας Υδρογονανθράκων και Ενεργειακών Πόρων (ΕΔΕΥΕΠ), σύμφωνα με την Ευρωπαϊκή Οδηγία για τη Γεωλογική Αποθήκευση CO₂. Επιπλέον, αν και έχει μη δεσμευτικό χαρακτήρα, συνιστά ένα τελευταίο σημαντικό βήμα της διαδικασίας για την έκδοση άδειας Αποθήκευσης. Η τελική απόφαση αδειοδότησης παραμένει στην αρμοδιότητα της ΕΔΕΥΕΠ.

Νομικό πλαίσιο

Τον Δεκέμβριο του περασμένου έτους, ολοκληρώθηκε η δημόσια διαβούλευση του ΥΠΕΝ για το νομοσχέδιο “Δέσμευση, Χρήση, Μεταφορά και Αποθήκευση Διοξειδίου του Άνθρακα (CCS)” το οποίο ψηφίστηκε τον ίδιο μήνα από την Βουλή. Το νέο νομικό πλαίσιο «θεσπίζει αδειοδοτική διαδικασία, ρυθμίζει την πρόσβαση σε υποδομές και προβλέπει κρατικές ενισχύσεις για έργα αποθήκευσης, στοχεύοντας στην καταπολέμηση της κλιματικής αλλαγής».

Η Ελλάδα, εξασφάλισε (αρχικά) ευρωπαϊκούς πόρους για έργα δέσμευσης αποθήκευσης CO₂ περίπου 920 εκατομμυρίων ευρώ, με προοπτικές μόχλευσης επενδύσεων έως και 4 δισ. ευρώ. Στις ευρωπαϊκές χρηματοδοτήσεις έχουν ενταχθεί ήδη, έργα των τσιμεντοβιομηχανιών Τιτάν και Ηρακλής και των διυλιστηρίων Motor Oil, και Helleniq Energy (τα έργα δέσμευσης, χρήσης και αποθήκευσης άνθρακα χρηματοδοτούνται από έναν συνδυασμό δημοσίων πόρων, ευρωπαϊκών κονδυλίων, ιδιωτικών επενδύσεων).

Έργα δέσμευσης

Άλλα έργα είναι: Ο Όμιλος ΗΡΑΚΛΗΣ «έθεσε το θεμέλιο λίθο για το μεγάλης κλίμακας έργο δέσμευσης και αποθήκευσης CO2 στο Εργοστάσιο Μηλακίου Ευβοίας για την παραγωγή τσιμέντου μηδενικού αποτυπώματος άνθρακα. Το έργο OLYMPUS, επένδυση ύψους 400 εκατ. Ευρώ, με τη συγχρηματοδότηση του Ταμείου Καινοτομίας της ΕΕ, προωθεί την απανθρακοποίηση και την πράσινη μετάβαση της Ελλάδας και της Ευρώπης. Με τη λειτουργία της νέας μονάδας η ετήσια δέσμευση εκπομπών CO2 υπολογίζεται στους 1 εκατ. τόνους».

Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή επέλεξε «το πρωτοποριακό έργο δέσμευσης διοξειδίου του άνθρακα “IFESTOS” του Ομίλου ΤΙΤΑΝ που θα υλοποιηθεί στην Ελλάδα, για προετοιμασία συμφωνίας χρηματοδότησης. Η επιλογή αυτή έγινε στο πλαίσιο της τρίτης πρόσκλησης υποβολής προτάσεων για έργα μεγάλης κλίμακας από το Ταμείο Καινοτομίας της ΕΕ. Το εν λόγω έργο, το μεγαλύτερο του είδους του στην Ευρώπη, θα προωθήσει περαιτέρω την υλοποίηση του προγράμματος μείωσης εκπομπών CO2 του Ομίλου, θα επιταχύνει την πράσινη μετάβαση του κλάδου και θα συμβάλλει καθοριστικά στην προώθηση τεχνολογιών δέσμευσης άνθρακα σε ολόκληρη την ήπειρο».

Η Motor Oil αναπτύσσει το project “IRIS” για Δέσμευση Αποθήκευση και Χρήση (CCUS), 495.000 τόνων CO2/έτος, με χρηματοδότηση ύψους 127 εκατ. ευρώ από το ευρωπαϊκό Ταμείο Καινοτομίας (EU Innovation Fund). Στόχος της Motor Oil η μείωση του περιβαλλοντικού αποτυπώματος του διυλιστηρίου της στους Αγίους Θεοδώρους.

Το έργο STEROPE συγκεντρώνει 16 ερευνητικούς και βιομηχανικούς εταίρους από 8 χώρες, με συντονιστή την Helleniq Energy. Στόχος η ενσωμάτωση προηγμένων τεχνολογιών δέσμευσης CO₂ με καινοτόμες διεργασίες μετατροπής, ώστε να δημιουργηθεί ένα κυκλικό μοντέλο οικονομίας. Το έργο θα επιδείξει βιομηχανική συμμετοχή με εγκατάσταση τριών μονάδων CCU (Carbon Capture and Utilisation) σε διυλιστήριο στην Ελευσίνα.

Το έργο APOLLOCO₂ της ΔΕΣΦΑ έλαβε χρηματοδότηση ύψους 169,3 εκατομμυρίων ευρώ στο πλαίσιο της 5ης Πρόσκλησης Μεγάλων Έργων του EU Innovation Fund, σηματοδοτώντας ένα σημαντικό ορόσημο για την ανάπτυξη της πρώτης μεγάλης κλίμακας υποδομής μεταφοράς CO₂ (CCS midstream) στην Ελλάδα, η οποία αποτελεί ταυτόχρονα και μία από τις μεγαλύτερες στην Ευρώπη.

«Το έργο APOLLOCO₂, το οποίο θα αναπτυχθεί σε συνεργασία με την ECOLOG, μέλος του ομίλου GASLOG, στοχεύει στη δημιουργία ενός δικτύου ανοιχτής πρόσβασης για τη μεταφορά και εξαγωγή CO₂, το οποίο θα επιτρέψει την απανθρακοποίηση βασικών βιομηχανικών εκπομπών στην Ελλάδα, σε πλήρη ευθυγράμμιση με το όραμα της Ευρωπαϊκής Ένωσης για μια εσωτερική αγορά CCUS. Αυτή η προσέγγιση μειώνει τα εμπόδια συμμετοχής για όλες τις σχετικές εκπομπές της ελληνικής βιομηχανίας και του ενεργειακού τομέα και επιτρέπει την ανάπτυξη συνεργειών, με αλυσίδες αξίας χαμηλού άνθρακα.

Αναγνωρισμένο ως Έργο Κοινού Ενδιαφέροντος (PCI No. 13.11), το APOLLOCO₂ παρέχει τον κρίσιμο συνδετικό κρίκο του midstream στην αναδυόμενη αλυσίδα CCS της Ελλάδας, συνδέοντας επενδύσεις στη δέσμευση CO₂ με τις υποδομές αποθήκευσης εντός της χώρας, όπως το υπεράκτιο κοίτασμα του Πρίνου, αλλά και με την ευρύτερη περιοχή της Μεσογείου. Με τη συγκεκριμένη χρηματοδότηση, ο ΔΕΣΦΑ θα αναπτύξει μονάδα υγροποίησης, προσωρινής αποθήκευσης και εξαγωγής CO₂ στη Ρεβυθούσα, μετατρέποντάς την σε έναν ολοκληρωμένο τερματικό σταθμό επαναεριοποίησης LNG και υγροποίησης CO₂.

Το έργο αυτό ενσωματώνει μια μοναδική τεχνολογική καινοτομία, αξιοποιώντας την υπάρχουσα κρυογενική υποδομή του Τερματικού LNG στη Ρεβυθούσα για την υγροποίηση του CO₂, μειώνοντας σημαντικά την κατανάλωση ενέργειας και το λειτουργικό κόστος, ενώ ταυτόχρονα επιτρέπει ευέλικτες και οικονομικά αποδοτικές θαλάσσιες μεταφορές CO₂. Για τον λόγο αυτό, η Ευρωπαϊκή Επιτροπή αναγνώρισε το APOLLOCO₂ ως μία από τις πιο καινοτόμες λύσεις μεταφοράς CO₂ στην Ευρώπη».

Παρατηρήσεις εταιρειών

Επιχειρηματικοί όμιλοι, εταιρείες, ο Δήμος Θάσου και άλλοι φορείς έχουν εκφράσει τις απόψεις τους, για το νομοσχέδιο του ΥΠΕΝ. Για την ιστορία ενδεικτικά αναφέρουμε: Ο Όμιλος εταιρειών της ΑΓΕΤ ΗΡΑΚΛΗΣ Όμιλος ζητά σταθερό και σαφές ρυθμιστικό πλαίσιο το οποίο να επιτρέπει μακροχρόνιο προγραμματισμό επενδύσεων σε τεχνολογίες δέσμευσης άνθρακα. Και θεωρεί ότι η εν λόγω τεχνολογία, δεδομένης μάλιστα της απουσίας επαρκών Τόπων Αποθήκευσης στην Νότια Ευρώπη, πρέπει να αξιολογηθεί πέραν του πρίσματος της περιβαλλοντικής ασφάλειας και υπό το πρίσμα της οικονομικής αποδοτικότητας και να ενταχθεί στο πλαίσιο της δημιουργίας μιας ευρύτερης αγοράς CO2 με συγκεκριμένους κανόνες.

H Α.Ε ΤΣΙΜΕΝΤΩΝ ΤΙΤΑΝ τονίζει ότι «η ανάπτυξη ενός σαφούς και εφαρμόσιμου ρυθμιστικού πλαισίου για τη δέσμευση, χρήση, μεταφορά και αποθήκευση διοξειδίου του άνθρακα (CCUS) αποτελεί βασική προϋπόθεση ανάπτυξης μιας βιώσιμης εγχώριας αλυσίδας αξίας CCUS. Μια τέτοια αλυσίδα με τη σειρά της θα συμβάλει αποφασιστικά στην επίτευξη των εθνικών στόχων μείωσης εκπομπών αερίων θερμοκηπίου όπως αυτοί έχουν ορισθεί στο Εθνικό Σχέδιο για την Ενέργεια και το Κλίμα, θα συμβάλλει στην πραγματοποίηση επενδύσεων αξίας τουλάχιστον 3,5 δις ευρώ, θα διασφαλίσει την απορρόφηση ευρωπαϊκών επιδοτήσεων στην εγχώρια αλυσίδα CCUS συνολικά άνω των 950 εκατομμυρίων ευρώ, και θα δώσει ώθηση στην ανταγωνιστικότητα της εγχώριας δυσχερώς απανθρακοποιήσιμης (hard to abate) βιομηχανίας, διατηρώντας και προσθέτοντας υψηλά αμοιβόμενες θέσεις εργασίας».

Σύμφωνα με την HELLENiQ ENERGY οι μηχανισμοί κατανομής χωρητικότητας πρέπει να είναι πλήρως διαφανείς, χωρίς διακριτική μεταχείριση, ώστε να μην δημιουργούνται τεχνητές στρεβλώσεις ή φραγμοί εισόδου στην αναδυόμενη αγορά CCS. Το δε μοντέλο τιμολόγησης θα πρέπει να προσφέρει μακροπρόθεσμη προβλεψιμότητα στους επενδυτές και στους βιομηχανικούς χρήστες και να βασίζεται στο πραγματικό κόστος ανάπτυξης και λειτουργίας της υποδομής.

H Ελληνική Εταιρεία Ανάπτυξης Βιομάζας (ΕΛΕΑΒΙΟΜ) επισημαίνει: Ο ποσοτικός στόχος της επίτευξης 2,5 εκατομμυρίων τόνων δέσμευσης CO2 ανά έτος μέσω βιομάζας και παραγωγής βιοάνθρακα έως το 2050, θα πρέπει να συνοδευτεί από έναν ενδιάμεσο στόχο της τάξης του 1 εκατομμυρίου τόνων δέσμευσης CO2 ανά έτος έως το 2030. Η δέσμευση και αποθήκευση CO2 με βιομάζα, θα πρέπει επομένως να συμπεριληφθεί σε όλες τις νομοθεσίες που εξετάζουν τη σχετική διαδικασία.

Το Εμπορικό και Βιομηχανικό Επιμελητηρίου Αθηνών (ΕΒΕΑ) ζήτησε: Απλούστευση και Ασφάλεια Δικαίου – Αποφυγή Διπλών Διαδικασιών: Aπαιτείται πλήρης εναρμόνιση της άδειας χρήσης διοξειδίου του άνθρακα με την περιβαλλοντική αδειοδότηση (ΑΕΠΟ), ώστε να αποφευχθούν οι διπλές διαδικασίες – Διαφάνεια Μεταφοράς: Τυποποίηση και ψηφιοποίηση του πιστοποιητικού μεταφοράς CO₂, με ενιαίο μητρώο υπό την εποπτεία της ΡΑΑΕΥ και της ΕΔΕΥΕΠ.

Μείωση Ρίσκου: Θέσπιση μηχανισμών έγκαιρης αδειοδότησης και αντιμετώπισης διοικητικών καθυστερήσεων – Δικαίωμα Προτεραιότητας: Σαφής αποσαφήνιση του δικαιώματος προτεραιότητας, ώστε να συμπεριλαμβάνονται οι κοινοπραξίες (βιομηχανικά clusters) – Ρεαλιστικό Πλαίσιο Κόστους και Εγγυήσεων.

Το The Green Tank σημειώνει μεταξύ άλλων: Το νομοσχέδιο για τη δέσμευση, μεταφορά και αποθήκευση CO2 έρχεται με μεγάλη καθυστέρηση, ειδικά αν αναλογιστεί κανείς ότι οι χρηματοδοτήσεις των τριών έργων CCUS της χώρας από το Ταμείο Καινοτομίας του ΣΕΔΕ έχουν εγκριθεί περισσότερο από 2 χρόνια πριν.

Ο δήμος Θάσου «κατά πλειοψηφία» με ψήφισμά του αντιτίθεται στην εκτέλεση του έργου της αποθήκευσης CO2 στην υποθαλάσσια περιοχή του Πρίνου της Θάσου. «Αντιλαμβανόμαστε πλήρως», αναφέρεται στο ψήφισμα τις όποιες θεωρίες για την ανάγκη αποθήκευσης του CO2, απλά θεωρούμε ότι τέτοιου είδους έργα δεν είναι δυνατόν να γίνουν πλησίον τουριστικών προορισμών με πλούσιο φυσικό περιβάλλον».

Η συντονιστική επιτροπή φορέων Θάσου είναι κατά του έργου στον Πρίνο τονίζοντας: «Ο CO2 Ταμιευτήρας βρίσκεται πολύ κοντά στο νησί και στην περιοχή του κόλπου της Καβάλας. Αυτό και μόνο αυξάνει τον κίνδυνο σε τεράστιο βαθμό… Ζούμε πολύ κοντά σε μια τεκτονικά ενεργή περιοχή».

Όπως αναφέρει η EnEarth «τo έργο της αποθήκευσης CO 2 στον Πρίνο αποτελεί μια υποδομή στρατηγικής σημασίας για την Ελλάδα και την ευρύτερη περιοχή και διατηρεί την χώρα μας στην πρώτη γραμμή της αντιμετώπισης των συνεπειών της κλιματικής κρίσης. Η επένδυση άνω του ενός δισεκατομμυρίου ευρώ στην αποθήκευση CO2 στον Πρίνο αποτελεί αναπόσπαστο μέρος του Στρατηγικού Σχεδίου CCS της Μεσογείου, που αναπτύχθηκε από τη Γαλλία, την Ιταλία και την Ελλάδα».

Κλιματική ουδετερότητα

Σύμφωνα με ειδικούς αναλυτές, η Ευρώπη συνολικά για «να πετύχει, κλιματική ουδετερότητα το 2050 (επίτευξη μηδενικού ισοζυγίου εκπομπών -net-zero) πρέπει: Να αποθηκεύει ετησίως, μέχρι τα μέσα του 21ου αιώνα – σε μόνιμη βάση – έως και 600 εκατομμύρια μετρικούς τόνους διοξειδίου του άνθρακα (MtCO₂) – συνδυάζοντας CCS και CDR.

Πρόκειται για δύο διαφορετικά εργαλεία για την διαχείριση άνθρακα, την αντιμετώπιση της κλιματικής αλλαγής ή κρίσης, όπως λέγεται τελευταίως. Το CCS (Carbon Capture and Storage – Δέσμευση και Αποθήκευση Άνθρακα) αποτρέπει νέες εκπομπές από πηγές (εργοστάσια) ενώ CDR (Carbon Dioxide Removal – Απομάκρυνση Διοξειδίου του Άνθρακα) αφαιρεί τον ήδη υπάρχοντα άνθρακα από την ατμόσφαιρα».