Τα κλιματιστικά υπό διωγμό – Η Ευρώπη ψήνεται…

Την περασμένη εβδομάδα, ενώ οι θερμοκρασίες στις Βρυξέλλες άγγιζαν τους 40 βαθμούς Κελσίου, οι εργαζόμενοι στους χαμηλότερους ορόφους του κτιρίου Berlaymont, της έδρας της Ευρωπαϊκής Επιτροπής, εργάζονταν μέσα σε αποπνικτική ζέστη, καθώς τα κλιματιστικά είχαν απενεργοποιηθεί, λόγω κινδύνου υπερφόρτωσης του δικτύου. Αντίθετα, στα ανώτερα γραφεία, όπου βρίσκονται η πρόεδρος της Ευρωπαϊκής Επιτροπής, Ούρσουλα φον ντερ Λάιεν, και άλλα υψηλόβαθμα στελέχη, τα κλιματιστικά λειτουργούσαν κανονικά. Εργαζόμενοι χαρακτήρισαν την κατάσταση «φεουδαρχική».

Το περιστατικό, που αποκάλυψε το Politico, αναζωπύρωσε τη συζήτηση γύρω από τη χρήση κλιματιστικών στην Ευρώπη. Αν και δεν υπάρχει ευρωπαϊκή απαγόρευση για την εγκατάστασή τους, πολλοί πολίτες διαμαρτύρονται ότι στην πράξη είναι εξαιρετικά δύσκολο να αποκτήσουν κλιματισμό στα σπίτια τους.

Στις ΗΠΑ περίπου το 90% των κατοικιών διαθέτει κλιματισμό, ενώ στην Ευρωπαϊκή Ένωση το αντίστοιχο ποσοστό φτάνει μόλις το 20%.
Σύμφωνα με τον Παγκόσμιο Οργανισμό Υγείας, περισσότεροι από 200.000 άνθρωποι έχασαν τη ζωή τους στην Ευρώπη τα τελευταία τέσσερα χρόνια, εξαιτίας της υπερβολικής ζέστης.

Τα σπίτια δεν σχεδιάστηκαν για τους καύσωνες

Τα περισσότερα σπίτια στη Δυτική Ευρώπη κατασκευάστηκαν ώστε να διατηρούν τη θερμότητα τον χειμώνα. Αυτό ισχύει τόσο για τα ιστορικά, όσο και για πολλά νεότερα κτίρια, καθώς οι αρχιτέκτονες δεν είχαν προβλέψει τόσο ακραίες θερμοκρασίες. Στη Βρετανία, για παράδειγμα, πολλά σπίτια διαθέτουν μέτρια θερμομόνωση. Όταν η εξωτερική θερμοκρασία ανεβαίνει, η θερμότητα παγιδεύεται στο εσωτερικό, μετατρέποντας τα σπίτια σε πραγματικούς φούρνους. Τα νεότερα κτίρια εξακολουθούν να σχεδιάζονται με προτεραιότητα τη διατήρηση της ζέστης και τη μέγιστη αξιοποίηση του ηλιακού φωτός κατά τους ψυχρούς μήνες.

Στο Παρίσι, σχεδόν τέσσερις στις πέντε πολυκατοικίες, έχουν στέγες από ψευδάργυρο. Το συγκεκριμένο υλικό απορροφά τη θερμότητα πολύ πιο εύκολα από άλλα υλικά και τη μεταφέρει γρήγορα στο εσωτερικό, καθιστώντας τα διαμερίσματα κάτω από τις στέγες αφόρητα κατά τη διάρκεια των καυσώνων. Ο υπουργός Αστικών Υποθέσεων της Γαλλίας, Βενσάν Ζανμπρούν, δήλωσε χαρακτηριστικά ότι «ένα στα τρία σπίτια στη χώρα μοιάζει με ηλεκτρικό βραστήρα».

Υπάρχουν πολλά εμπόδια… 

Οι πληροφορίες ότι η Ευρωπαϊκή Ένωση απαγορεύει τα κλιματιστικά δεν ανταποκρίνονται στην πραγματικότητα. Οι ευρωπαϊκοί κανονισμοί περιορίζουν μόνο τις ενεργειακά αναποτελεσματικές τεχνολογίες, στο πλαίσιο των περιβαλλοντικών στόχων της Ένωσης.
Ωστόσο, έκθεση του Consumer Choice Center που δημοσιεύθηκε πρόσφατα, καταγράφει ότι σε 29 ευρωπαϊκές χώρες υπάρχουν κανονισμοί, οι οποίοι στην πράξη δυσκολεύουν σημαντικά την εγκατάσταση κλιματιστικών.

Οι περιορισμοί αφορούν τις προσόψεις των κτιρίων, την προστασία ιστορικών μνημείων, τις εγκρίσεις από τις γενικές συνελεύσεις των πολυκατοικιών και τους αυστηρούς κανονισμούς για τον θόρυβο. Σε ορισμένες περιπτώσεις, ακόμη και η αντίρρηση ενός γείτονα αρκεί για να αποτραπεί η εγκατάσταση.

Γαλλία και πρόστιμα

Στη Γαλλία, κάθε επέμβαση που αλλάζει την εξωτερική όψη ενός κτιρίου απαιτεί προηγουμένως ενημέρωση στον δήμο. Για την εγκατάσταση εξωτερικής μονάδας σε πολυκατοικία απαιτείται έγκριση από τους συνιδιοκτήτες, ενώ αν το κτίριο βρίσκεται κοντά σε προστατευόμενο μνημείο χρειάζεται και άδεια από τις αρμόδιες αρχές πολιτιστικής κληρονομιάς.

Η παράνομη εγκατάσταση μπορεί να επιφέρει πρόστιμα από 1.200 έως 300.000 ευρώ, καθώς και υποχρεωτική αποξήλωση του συστήματος. Στο ιστορικό κέντρο του Παρισιού απαγορεύονται σχεδόν όλες οι αλλαγές στις προσόψεις, γεγονός που καθιστά ιδιαίτερα δύσκολη την εγκατάσταση κλιματιστικών. Πολλά καταστήματα προσπαθούν να παρακάμψουν το πρόβλημα τοποθετώντας τις εξωτερικές μονάδες σε εσωτερικές αυλές ή στις στέγες.

Ισπανία και Γερμανία

Στην Ισπανία, η τοποθέτηση εξωτερικής μονάδας θεωρείται τροποποίηση της πρόσοψης και απαιτεί την έγκριση των τριών πέμπτων των συνιδιοκτητών. Στη Γερμανία, οι κανονισμοί προβλέπουν ότι ο θόρυβος κατά τις νυχτερινές ώρες δεν πρέπει να υπερβαίνει τα 35 ντεσιμπέλ, όριο που αρκετές συμβατικές εξωτερικές μονάδες δυσκολεύονται να τηρήσουν.

Σύμφωνα με τη Wall Street Journal, πολλές προτάσεις εγκατάστασης απορρίπτονται στις συνελεύσεις πολυκατοικιών, επειδή οι εξωτερικές μονάδες θεωρούνται θορυβώδεις ή αλλοιώνουν την αισθητική των κτιρίων. Παράλληλα, η Ισπανία, η Ιταλία και η Ελλάδα απαγορεύουν στα δημόσια κτίρια τη ρύθμιση των κλιματιστικών κάτω από τους 27 βαθμούς Κελσίου, στο πλαίσιο μέτρων εξοικονόμησης ενέργειας.

Δυσκολίες και εκτός ΕΕ

Στη Βρετανία, οι τοπικές αρχές απορρίπτουν συχνά αιτήσεις εγκατάστασης κλιματιστικών, κυρίως σε ιστορικά κτίρια ή προστατευόμενες περιοχές, επειδή οι εξωτερικές μονάδες θεωρείται ότι αλλοιώνουν την εικόνα τους.

Σύμφωνα με έρευνα του Πανεπιστημίου του Reading που επικαλείται το BBC, μόλις το 4% των βρετανικών κατοικιών διαθέτει κλιματισμό.
Στην Ελβετία επιτρέπεται μόνο η εγκατάσταση συσκευών ενεργειακής κλάσης τουλάχιστον Α++, αποκλείοντας σημαντικό αριθμό μοντέλων της αγοράς.

«Τα κλιματιστικά επιβαρύνουν τις πόλεις»

Μελέτες δείχνουν ότι η μαζική χρήση κλιματιστικών αυξάνει τη θερμοκρασία στις πυκνοκατοικημένες περιοχές, καθώς οι εξωτερικές μονάδες αποβάλλουν τη θερμότητα στον δρόμο, ενισχύοντας το φαινόμενο της αστικής θερμικής νησίδας. Έρευνα του 2020 εκτιμά ότι στο Παρίσι η εκτεταμένη χρήση κλιματιστικών μπορεί να αυξήσει τη θερμοκρασία στους δρόμους κατά 2 έως 4 βαθμούς Κελσίου.

Ο επικεφαλής του Γραφείου Ενεργειακής Αποδοτικότητας και Δίκαιης Μετάβασης του Διεθνούς Οργανισμού Ενέργειας, Μπράιαν Μάδεργουεϊ, δήλωσε στο CNN ότι «η Ευρώπη δεν έχει παράδοση στη χρήση κλιματιστικών, επειδή μέχρι πρόσφατα δεν υπήρχε τέτοια ανάγκη».

Σε αντίθεση με τη Βόρεια Ευρώπη, πολλές πόλεις του ευρωπαϊκού Νότου έχουν σχεδιαστεί ώστε να αντιμετωπίζουν καλύτερα τη ζέστη. Τα σπίτια διαθέτουν ενισχυμένους τοίχους, βαθιά παράθυρα και συχνά λευκές εξωτερικές επιφάνειες, οι οποίες αντανακλούν την ηλιακή ακτινοβολία και συμβάλλουν στη διατήρηση χαμηλότερης θερμοκρασίας στο εσωτερικό. Σύμφωνα με το Euronews, για δεκαετίες πολλοί Ευρωπαίοι θεωρούσαν το κλιματιστικό πολυτέλεια, ή ακόμη και πιθανό κίνδυνο για την υγεία, ενώ αρκετοί εξακολουθούν να πιστεύουν ότι η έκθεση στον ψυχρό αέρα μπορεί να προκαλέσει ασθένειες.

Πολιτική αντιπαράθεση

Το ζήτημα έχει πλέον αποκτήσει και πολιτικές διαστάσεις. Σύμφωνα με τη Wall Street Journal, ολοένα και περισσότεροι πολιτικοί της ευρωπαϊκής Aκροδεξιάς υποστηρίζουν ότι τα εμπόδια στην εγκατάσταση κλιματιστικών αποτελούν αποτέλεσμα υπερβολικά αυστηρών περιβαλλοντικών πολιτικών.

Η Μαρίν Λεπέν έγραψε στην πλατφόρμα Χ ότι είναι ντροπή να αναγκάζονται νεογέννητα, ασθενείς και ηλικιωμένοι να υπομένουν τον καύσωνα σε νοσοκομεία όπου έχει απορριφθεί η εγκατάσταση κλιματισμού, τονίζοντας πως «ο καύσωνας σκοτώνει» και ότι η χώρα χρειάζεται ένα σοβαρό σχέδιο εγκατάστασης κλιματιστικών.

Από την άλλη πλευρά, η υπουργός Κλίματος της Γαλλίας, Μονίκ Μπαρμπό, εξέφρασε την αντίθεσή της στη γενικευμένη χρήση κλιματιστικών, δηλώνοντας: «Τρομάζω όταν ακούω ότι πρέπει να βάλουμε παντού κλιματιστικά. Πιστεύετε ότι έτσι θα σταματήσουν οι δασικές πυρκαγιές ή ότι θα σωθούν τα φυτά;»

Τις τελευταίες ημέρες κυκλοφόρησαν ευρέως εικόνες από γαλλικά νοσοκομεία χωρίς κλιματισμό, όπου είχαν τοποθετηθεί ανακλαστικές θερμικές κουβέρτες στα παράθυρα για να περιοριστεί η ζέστη. Γιατροί περιέγραψαν τα νοσοκομεία ως φούρνους. Γιατρός που εργάζεται στα επείγοντα νοσοκομείου στις Βερσαλλίες, δήλωσε: «Η κατάσταση είναι τρομακτική. Η ατμόσφαιρα είναι τόσο αφόρητη, ώστε ακόμη και γιατροί και νοσηλευτές αρρώστησαν»….