Από την ισχύ του νόμου στο νόμο της ισχύος

Σε μια εμφανή προσπάθεια να κερδίσει την εύνοια της αμερικανικής κυβέρνησης (αφού προηγουμένως φρόντισε να αποξενωθεί απ’ αυτήν ποντάροντας σε λάθος άλογο στις εκλογές του 2024), ο πρωθυπουργός, αφού χαρακτήρισε τον μέχρι πρότινος αρχηγό της Βενεζουέλας κ. Νικολάς Μαδούρο δικτάτορα, απέφυγε να καταγγείλει την αμερικανική επέμβαση ως παραβίαση διεθνούς δικαίου, τονίζοντας ότι «δεν είναι η στιγμή να σχολιάσουμε την νομιμότητα των πρόσφατων ενεργειών».

Η συγκεκριμένη δήλωση υπήρξε αρκετά αμφιλεγόμενη, με τους επικριτές του πρωθυπουργού να σημειώνουν ότι ενδεχομένως να χρησιμοποιηθεί από τρίτους (στην περίπτωσή μας, την Τουρκία) για να δικαιολογήσει μονομερείς ενέργειές τους, μια και θεωρούν ότι η γεωστρατηγική τους θέση τούς δίνει το δικαίωμα να καταπατούν το διεθνές δίκαιο. Το επιχείρημα αυτό ενισχύεται από το γεγονός ότι η εχθρική στάση του πρωθυπουργού προς την Ρωσία εδράζεται στο γεγονός ότι εισέβαλε στην Ουκρανία, παραβιάζοντας το διεθνές δίκαιο.

Μολονότι η ανάγκη για συνέπεια στις διπλωματικές θέσεις ενός κράτους είναι απολύτως εύλογη και κατανοητή, η κριτική προς τον κ. Μητσοτάκη είναι άστοχη. Αντί να εστιάζει στο τι είπε, ίσως θα έπρεπε να σταθεί στο τί δεν είπε. Είναι παράδοξο και συνάμα τραγικό ότι, ενώ ο σεβασμός για το διεθνές δίκαιο αποτελεί ακρογωνιαίο λίθο της ελληνικής εξωτερικής πολιτικής, οι μεγαλύτερες καταστροφές που έχει υποστεί ο νεότερος Ελληνισμός αποκαλύπτουν την προφανή αδυναμία του διεθνούς δικαίου να υπερασπιστεί τους αδύναμους χωρίς την απαραίτητη βούληση να εγγυηθούν-εφαρμοστούν οι κανόνες του δικαίου από κάποια ισχυρή δύναμη με το απαραίτητο γεωπολιτικό εκτόπισμα.

Και για να γίνουμε πιο συγκεκριμένοι, πού ήταν το διεθνές δίκαιο στις πολλαπλές γενοκτονίες που διέπραξε η Τουρκία εις βάρος των Χριστιανών της Ανατολίας ή αργότερα στο πογκρόμ που μεθοδικά εξαπέλυσε εναντίον των “προστατευμένων από διεθνή συνθήκη”(sic) Ρωμιών της Κωνσταντινουπόλεως; Τι προστασία παρείχε το διεθνές δίκαιο στην Κύπρο κατά την εισβολή του Αττίλα και ποιες ακριβώς πιέσεις ασκήθηκαν διαμέσου αυτού στην Τουρκία μέσα στα 52 χρόνια κατοχής που έχουν ακολουθήσει;

Τι θα κάνει το διεθνές δίκαιο σχετικά με την άρνηση της Γερμανίας να καταβάλλει στην Ελλάδα τα δισεκατομμύρια ευρώ που οφείλει σε αποζημιώσεις για την κατοχή ή το κατοχικό δάνειο που χρέωσε στην Ελλάδα. Ποια προστασία προσέφερε το διεθνές δίκαιο στην Αθήνα όταν υποχρεώθηκε “με το πιστόλι στον κρόταφο” να λάβει κάποια από τα αυστηρότερα μέτρα που έχουν ποτέ εφαρμοστεί σε περίοδο ειρήνης από το Βερολίνο και τους υπόλοιπους πιστωτές της την εποχή των μνημονίων;

Διεθνές δίκαιο κατά Τουρκίας!

Εάν νομίζει κανείς ότι το διεθνές δίκαιο θα αρκέσει να αποτρέψει την Τουρκία από τα σχέδιά της να υφαρπάξει τον υποθαλάσσιο πλούτο της Ελλάδας (π.χ., υδρογονάνθρακες) ή ακόμη και να καταλάβει ελληνικά νησιά, μάλλον ονειρεύεται. Η Άγκυρα δεν έχει κανένα πρόβλημα χαρακτηριστεί “παραβατική χώρα” προκειμένου να εξασφαλίσει τους στόχους που θέτει. Ο πλέον αποτελεσματικός αποτρεπτικός μηχανισμός παραμένει η ισχυρή άμυνα. Η συνεχής αναβάθμιση των ελληνικών ενόπλων δυνάμεων και των αμυντικών ικανοτήτων της, αλλά προπαντός και η βούληση να αξιοποιήσει τις δυνατότητές της εφόσον χρειαστεί, στέλνουν ξεκάθαρο μήνυμα στον αντίπαλο ότι το τίμημα για την επιθετικότητά του υπερβαίνει τα όποια κέρδη θα μπορούσαν να προέλθουν απ’ αυτήν.

Η αποτροπή ενισχύεται ακόμη περισσότερο από αποτελεσματικές συμμαχίες που βασίζονται σε κοινά συμφέροντα. Για παράδειγμα, προφανώς η Άγκυρα θα αναγκαστεί να αναθεωρήσει την σταθερή (και παρεμπιπτόντως παράνομη) παρεμπόδιση της πόντισης του ηλεκτρικού καλωδίου που θα συνδέσει το Ισραήλ, την Κύπρο και την Ελλάδα αν γνωρίζει ότι η τακτική της να οδηγεί τις καταστάσεις στα άκρα θα την φέρει αντιμέτωπη όχι μόνο με την Ελλάδα και την Κύπρο, αλλά και το πανίσχυρο Ισραήλ.

Είναι κάτι νέο ο επεμβατισμός του Τραμπ;

Οι πρόσφατες ενέργειες του Προέδρου Τραμπ στην Βενεζουέλα έχουν ξεσηκώσει κύμα διαμαρτυριών, αλλά αξίζει να αναρωτηθούμε αν είναι στην πραγματικότητα τόσο διαφορετικές από αυτές των προκατόχων του. Ο πατέρας Μπους έδρασε παρόμοια όταν ανέτρεψε τον Παναμέζο δικτάτορα Μανουέλ Νοριέγκα, ενώ στην συνέχεια οι πρόεδροι Κλίντον, Μπους και Ομπάμα προκάλεσαν πολύ περισσότερους θανάτους αμάχων με τους βομβαρδισμούς και τις εισβολές τους στην Σερβία, το Ιράκ και την Λιβύη, βυθίζοντας τις γύρω περιοχές στο χάος για να εξυπηρετήσουν την καθεστωτική αλλαγή που επιθυμούσαν. Ενδεικτικά, η Λιβύη βιώνει έναν εκτεταμένο εμφύλιο πόλεμο έκτοτε και ενίοτε δρα αποσταθεροποιητικά στην περιοχή (πχ, τουρκολιβυκό μνημόνιο, ελεύθερος διάδρομος λαθρομετανάστευσης).

Δεν είναι ακόμη ξεκάθαρο τι αποτελέσματα θα παράξει ο επεμβατισμός της σημερινής αμερικανικής κυβέρνησης στην Λατινική Αμερική και η πιθανολογούμενη επέκταση της παρουσίας της στην Γροιλανδία. Στο πρόσφατο παρελθόν, η υπερεπέκταση των ΗΠΑ στην Μέση Ανατολή και η αποτυχημένη προσπάθεια εκδημοκρατισμού της περιοχής είχε ως συνέπεια να τεθούν αυτόχθονες πληθυσμοί, όπως οι Χριστιανοί, σε θανάσιμο κίνδυνο, χωρίς να επωφελείται ουσιαστικά η θέση της Ουάσιγκτον.

Από την άλλη πλευρά, οι διεθνείς αντίπαλοι της Αμερικής επεκτείνουν τις σφαίρες επιρροής τους, ενίοτε με μυστικό τρόπο και άλλοτε δι’ αντιπροσώπων. Μια συνεπής εξωτερική πολιτική προϋποθέτει ότι αν κριθεί καταδικαστέα μία από αυτές τις ενέργειες, τότε οφείλουν να καταδικαστούν όλες – εκτός εάν η χρηματοδότηση των ισλαμοφασιστικών τρομοκρατικών δικτύων ανά τον κόσμο ή ο κινεζικός οικονομικός επεκτατισμός αποτελούν τάχα μικρότερες(sic) απειλές…

Αυταπάτες στην εξωτερική πολιτική

Δυστυχώς, στην εξωτερική πολιτική δεν ισχύει η “αυταπάτη του πρέπει”. Ιδανικά, όλα τα κράτη θα έπρεπε να σέβονται το διεθνές δίκαιο και να θέτουν τα κοινά συμφέροντα της ανθρωπότητας πάνω από τα επιμέρους κρατικά. Αλλά πότε ακριβώς συνέβη αυτό, για να συμβεί και τώρα; Το διεθνές δίκαιο ερμηνευόταν πάντα από τους ισχυρούς. Όπως τονίζει ο Θουκυδίδης στον διαχρονικό διάλογο των Αθηναίων με τους Μηλίους «δυνατὰ δὲ οἱ προύχοντες πράσσουσι καὶ οἰ ἀσθενείς ξυγχωροῡσιν» (ο ισχυρός επιβάλλει ό,τι του επιτρέπει η δύναμή του και ο ασθενής παραχωρεί ό,τι του επιτρέπει η αδυναμία του).

Συνεπώς, εάν δεν μπορεί ένα κράτος να εμποδίσει κάποια μεγάλη δύναμη από το να πράξει αυτό που της επιτρέπει η ισχύς της, τουλάχιστον ας προετοιμαστεί κατάλληλα για να αντέξει την καταιγίδα και ας κάνει νηφάλια εκτίμηση της κατάστασης, μήπως αδράξει ευκαιρίες που ενδεχομένως παρουσιαστούν από τις αλλαγές πολιτικής που δρομολογούνται. Η ιστορία με τα φορτία χρυσού που έφευγαν από την Βενεζουέλα προς την Τουρκία ως μέρος ενός διεθνούς κυκλώματος παράκαμψης (νόμιμων) κυρώσεων αποτελεί πεδίο δόξης λαμπρό για τους ανταγωνιστές της Άγκυρας. Αναπόφευκτα θα εξελιχθεί σε κύρια είδηση στο άμεσο μέλλον, καθώς θα δημοσιεύονται όλο και περισσότερες πληροφορίες για τα έργα και τις ημέρες του πάλαι ποτέ καθεστώτος Μαδούρο.

Οι πολιτικοί της Ελλάδας θα έκαναν καλά να εστιάσουν στο γεγονός αυτό και να προσπαθήσουν να αποκαλύψουν τον ρόλο της Άγκυρας ως κράτος-παραβάτης και φύσει αναξιόπιστος σύμμαχος, αντί να τσακώνονται εις μάτην για το αν πρέπει να “νουθετήσουν” ή όχι τον πρόεδρο των ΗΠΑ για τις ενέργειές του περισσότερο απ’ ό,τι ορίζουν τα διπλωματικά συμφέροντα της Ελλάδας. Καλώς ή κακώς, η ισχύς του νόμου και ο νόμος της ισχύος είναι δύο όψεις τους ίδιου νομίσματος.