Γιατί οι Τούρκοι δεν θέλουν δημοκρατία στην Κύπρο

Είναι σαφές πως η στρατηγική επιλογή της Κυπριακής Δημοκρατίας να ενταχθεί στην Ευρωπαϊκή Ένωση, λόγω και της επιμονής και της πολύτιμης βοήθειας του αείμνηστου Γιάννου Κρανιδιώτη, συνδεόταν με το προφανές. Ήταν επιλογή ασφάλειας και αφορούσε το περιεχόμενο της επιδιωκόμενης λύσης. Να είναι, δηλαδή, ευρωπαϊκή η λύση. Κι αυτό για να έχει σημασία, θα πρέπει η Λευκωσία και η ΕΕ να βαδίζουν μαζί σε μια πορεία εναρμόνισης των προνοιών της λύσης με το κοινοτικό κεκτημένο. Αυτός είναι προφανώς ο στόχος του Ραφαέλε Φίτο, που έφθασε στην Κύπρο, αμέσως μετά την αναχώρηση του Γενικού Γραμματέα των Ηνωμένων Εθνών.

Η ένταξη της Κύπρου στην Ευρωπαϊκής Ένωση αξιοποιείται στο έπακρο. Στα προηγούμενα χρόνια, δυστυχώς, η ιδιότητα του μέλους δεν καθόριζε την τακτική αλλά και την εν γένει στάση στο Κυπριακό. Η Λευκωσία στο παρελθόν εξέπεμπε απελπισία, που οδηγούσε βαθμηδόν σε υποχωρήσεις στο Κυπριακό.

Η Διζωνική Δικοινοτική Ομοσπονδία επιβλήθηκε μετά την εισβολή ως μοντέλο που παρέπεμπε στη νομιμοποίηση των αποτελεσμάτων του πολέμου. Ήταν ένα μοντέλο έτοιμο από καιρό, πριν ακόμη την ανεξαρτησία και κρατείτο στα συρτάρια αναμένοντας την κατάλληλη στιγμή. Θεωρήθηκε “συμβιβασμός”, αλλά δεν ήταν. Επιβλήθηκε και εξυπηρετούσε πέραν από τις τουρκικές επιδιώξεις και τα τότε γεωπολιτικά διεθνή συμφέροντα. Τα δεδομένα έχουν αλλάξει. Όχι τώρα, αλλά σε διάφορες φάσεις μετά το 1974. Για παράδειγμα, στο τέλος της δεκαετίας του ΄80, κατέρρευσε ο λεγόμενος υπαρκτός σοσιαλισμός. Τούτο και πολλές άλλες εξελίξεις, γεωπολιτικού χαρακτήρα (εξελίξεις στην περιοχή μας), αλλάζουν τα δεδομένα. Τόσο πολύ, που επιβάλλουν διαφορετικές προσεγγίσεις.

Ξεχάσαμε την… δημοκρατία!

Το Κυπριακό δεν άρχισε τώρα. Έχει ιστορία μεγάλη. Από το 1974 και εντεύθεν με την εισβολή άλλαξε μορφή. Σε αυτή την πορεία, ένα στοιχείο το οποίο απουσίαζε πάντα ήταν η δημοκρατία. Ένα θέμα που, τώρα με την εμπλοκή της ΕΕ, πρέπει να αποτελεί βασικό  συστατικό μιας συμφωνίας. Η λύση πρέπει να είναι δημοκρατική, υπό την έννοια ότι θα εφαρμόζεται χωρίς περιορισμούς. Και παρόλο που είναι αυτονόητο, η δημοκρατία και η διασύνδεσή της με το Κυπριακό είναι μια λέξη που προκαλεί σε κάποιους αλλεργία. Όπως και η απελευθέρωση, για αυτό και έχουν εφεύρει την “επανένωση”.

Ο Νομικός Αχιλλέας Αιμιλιανίδης, σε συνέντευξή του στο “Φ” ( 10 Νοεμβρίου 2024), ανέφερε πως η συζήτηση περί δημοκρατίας δεν είναι κεντρική στις συζητήσεις για το Κυπριακό για ευνόητους λόγους. Παρέπεμψε δε στις διαπραγματεύσεις για τη γένεση της Κυπριακής Δημοκρατίας. Ανέφερε πως αν και υπήρχε ομοφωνία ότι το νέο Κράτος θα ήταν δημοκρατία (Republic), το κατά πόσο θα ήταν και δημοκρατική (democratic) ήταν αντικείμενο αντιπαράθεσης.

Οι Ελληνοκύπριοι είχαν επιχειρήσει κατά τη διαπραγμάτευση του Συντάγματος στη Μεικτή Συνταγματική Επιτροπή να προσθέσουν τη λέξη “δημοκρατική” πλάι στις λέξεις “ανεξάρτητη και κυρίαρχη”, και αρχικά αυτό είχε γίνει αποδεκτό από τους Τουρκοκύπριους και την Τουρκία, η τουρκοκυπριακή στάση όμως μεταβλήθηκε και ζητήθηκε ο αποκλεισμός της αναφοράς. Ο λόγος ήταν για να μην θεωρηθεί πως εφαρμόζεται η αρχή της πλειοψηφίας, μια και η έμφαση είναι στη δικοινοτική δομή. Τελικά η ελληνοκυπριακή αντιπροσωπεία αποδέχθηκε τη διαγραφή του όρου, ώστε να μην διακινδυνεύσει τη συμπερίληψη του όρου “κυρίαρχη” στο Σύνταγμα που την ενδιέφερε περισσότερο.