Γιατί πρέπει να επαναφέρουμε στο τραπέζι την απελευθέρωση της κατεχόμενης Κύπρου

Παρόλο που η Κύπρος παραμένει υποδουλωμένη στα 36,2% της εδαφικής επικράτειάς της, ο Ελληνισμός απέφυγε τη χειρότερη εξέλιξη μετά το 1974: Μια κακή λύση στο πλαίσιο της Διζωνικής Δικοινοτικής Ομοσπονδίας (ΔΔΟ) όπου η Τουρκία θα επέβαλε καθεστώς (συν)κυριαρχίας σε ολόκληρο το νησί, θα αποκόμιζε πρόσβαση στην ΕΕ και τεράστια οφέλη από αυτήν, θα ακρωτηρίαζε τη γεωπολιτική συνέχεια των δυο ελληνικών κρατών και θα δρούσε διαλυτικά σε πολλαπλά επίπεδα. Η λύση αυτή δεν μπορεί παρά να παραμένει καθαρά αυτοκτονική.

Πέρα από τους προαναφερθέντες λόγους που καθιστούν από τη γέννηση της μια τέτοια προοπτική δυσλειτουργική, τόσο τα εσωτερικά όσο και τα εξωτερικά δεδομένα έχουν πια διαφοροποιηθεί. Η τουρκοκυπριακή πλευρά για ακόμη μια φορά με τους μαξιμαλιστικούς στόχους απορρίπτει την επί δεκαετίες συζητούμενη προοπτική της επανένωσης του νησιού στο πλαίσιο της (συν)ομοσπονδίας. Η λύση για δυο ξεχωριστά κράτη αποτελεί τώρα την πάγια θέση της Τουρκίας. Οπότε δεν υπάρχει πια το κοινό πλαίσιο που μέχρι πρόσφατα αποτελούσε την αφετηρία ως το ελάχιστο πεδίο συνεννόησης για τη μορφή που θα είχε μελλοντικά ένα ενιαίο κράτος.

Η διζωνική είναι νεκρή

Στο εσωτερικό της ελεύθερης Κύπρου η διζωνική/ δικοινοτική ομοσπονδία έχει όχι μόνο απορριφθεί εμφατικά (75,83%) με το Σχέδιο Ανάν το 2004, αλλά από τότε έχει καταστεί ακόμη πιο μειοψηφική και απαξιωμένη. Μπορεί τα εκπροσωπούμενα κόμματα στο κοινοβούλιο να συγκεντρώνουν πλειοψηφικά το μεγαλύτερο ποσοστό που υποστηρίζουν τη λύση αυτή, όμως στην κοινή γνώμη αυτή η προοπτική για τη διευθέτηση του κυπριακού είναι περιθωριοποιημένη. Τα τελευταία χρόνια, η απελευθέρωση, όχι μόνο ως σύνθημα, αλλά ως πολιτική προοπτική, κερδίζει έδαφος και εκφράζεται ποικιλοτρόπως στην κοινωνία των πολιτών (Κίνημα “Απελευθέρωση”) και τον πολιτικό κόσμο (ΕΛΑΜ).

Υπάρχουν και οι εξωτερικές παράμετροι: Οι διεθνείς ευνοϊκές εξελίξεις διαρκείας, οι πολλαπλές συμμαχίες και η μέγιστη γεωπολιτική αναβάθμιση της Κύπρου. Στη διεθνή σκακιέρα η Κύπρος βρίσκεται στην πιο αναβαθμισμένη θέση που ποτέ έχει βρεθεί. Αλλάζοντας τον άστοχο και επιζήμιο προσανατολισμό δεκαετιών, εντάχθηκε στη δυτική σφαίρα επιρροής και στο δυτικό σύστημα ασφαλείας, εκμεταλλευόμενη την ευνοϊκή γεωπολιτική συγκυρία διαρκείας που λαμβάνει χώρα στην Ανατολική Μεσόγειο και στη Μέση Ανατολή από το 2011 και μετά. Έχει πλέον συνάψει ένα συνεκτικό πλέγμα συμμαχιών.

ΗΠΑ-Κύπρος

Με αφετηρία την πλήρη άρση του εμπάργκο πώλησης όπλων στην Κύπρο (16.09.22) που ανανεώνεται σταθερά κάθε χρόνο, οι ΗΠΑ επαναπροσδιόρισαν την πολιτική τους. Ακολούθησε ο Οδικός Χάρτης Διμερούς Αμυντικής Συνεργασίας (9.09.24) και ο Στρατηγικός Διάλογος ΗΠΑ-Κύπρου (23.10.24) όπου τα δύο κράτη μπήκαν σε καθεστώς στρατηγικής εταιρικής σχέσης.

Η Κύπρος εντάχθηκε στον αμερικανικό σχεδιασμό στην περιοχή με τη ψήφιση του Νόμου για την Ασφάλεια και Ενεργειακή Συνεργασία στην Ανατολική Μεσόγειο (20.12.19). Πιο πρόσφατα ακολούθησαν οι νομοθετικές πρωτοβουλίες για την Αντιτρομοκρατία και τη Συνέργεια για τη Ναυτική Ασφάλεια ΗΠΑ-Ελλάδας-Ισραήλ (31.03.25) και για την Ανατολική Μεσόγειο ως Στρατηγική Πύλη (1.10.25).

Η Κύπρος έχει δοκιμασθεί επιτυχώς στους ρόλους που της ανατέθηκαν από τις αμερικανικές διοικήσεις: Επιχείρηση “Αμάλθεια”, επιχείρηση “Επική Οργή” και συμμετοχή στο Συμβούλιο της Ειρήνης. Οι ΗΠΑ χρηματοδοτούν την αναβάθμιση της αεροπορικής βάσης “Ανδρέας Παπανδρέου” και της ναυτικής βάσης “Ευάγγελος Φλωράκης” με κόστος 500.000 ευρώ με τις εργασίες να ξεκινούν εντός του 2027. Η Κύπρος είναι αναπόσπαστο κομμάτι της αμερικανικής υψηλής στρατηγικής στο υποσύστημα της Μέσης Ανατολής.

ΝΑΤΟ-Κύπρος

Έχοντας γίνει απαραίτητος εταίρος στην υλοποίηση του αμερικανικού σχεδιασμού στην περιοχή, η ένταξη της Κύπρου ως πλήρους μέλος του ΝΑΤΟ αποτελεί το φυσικό επακόλουθο και το εθνικό συμφέρον. Η Κύπρος μετατρέπεται σε ισχυρή πλατφόρμα ασφαλείας των ΗΠΑ. Είναι το μοναδικό κράτος εκτός ΝΑΤΟ στη λίστα για τη στρατιωτική εκπαίδευση σαν να είναι Major non-NATO ally.

Η Κύπρος συνεργάζεται στενά με τις ΗΠΑ για την ενίσχυση της Εθνικής Φρουράς στα νατοϊκά πρότυπα. Μέχρι να ωριμάσουν οι συνθήκες για την ένταξή της στην ατλαντική συμμαχία, μπορεί να συμμετέχει στο πρόγραμμα Partnership for Peace που θα συνεχίσει την ενδυνάμωση της στρατιωτικής συνεργασίας του σχήματος “3+1”.

Αν η αίτηση για την ένταξη της Κύπρου στο ΝΑΤΟ απορριφθεί από την Τουρκία (που είναι σχεδόν βέβαιο), τότε η Κύπρος μπορεί να γίνει de facto μέλος συμμετέχοντας σε διευρυμένο πλαίσιο συνεργασίας. Η Κύπρος έχει ως μόχλευση τη δυνατότητα να προτείνει την αλλαγή του καθεστώτος των βρετανικών βάσεων, από βρετανικές σε αμερικανονατοϊκές.

Ισραήλ-Κύπρος

Το Ισραήλ αποτελεί περιφερειακή δύναμη κατέχοντας τη γεωστρατηγική πρωτοκαθεδρία στη Μέση Ανατολή. Από την 7η Οκτωβρίου 2023 η εμβάθυνση των διμερών σχέσεων είναι πολυεπίπεδη μέσω κοινών ασκήσεων, αμυντικού σχεδιασμού, τριμερούς διπλωματίας, τεχνολογικών και εξοπλιστικών προγραμμάτων. Η Κύπρος είναι ζωτικής σημασίας για το Ισραήλ, αφού του δίνει το γεωστρατηγικό βάθος που του λείπει. Αντίστροφα, το Ισραήλ προσφέρει υψηλή αμυντική τεχνογνωσία στην Κύπρο, με το σύστημα αεράμυνας “Σιδηρούς Θόλος” να αποτελεί την πιο σημαντική συνέργεια.

Μετά από εκείνην με τις ΗΠΑ, αποτελεί τη δεύτερη αλλά εξίσου νευραλγική και πιο απτή στρατηγική σχέση της Κύπρου. Η ιδιαιτερότητα έγκειται στο ότι το Ισραήλ που βρίσκεται σε μετωπική σύγκρουση με την Τουρκία, διεξάγει παράλληλα ψυχολογικές επιχειρήσεις, κάνοντας αναφορά στην αναγκαιότητα αποχώρησης των τουρκικών στρατευμάτων από το κατεχόμενο κομμάτι της Κύπρου, επειδή η παρουσία τους συνιστά σημαντική εθνική απειλή για την ασφάλεια του Ισραήλ.

Γαλλία και Ινδία

Η Γαλλία είναι μεσαία δύναμη με προβολή ισχύος στην Ανατολική Μεσόγειο όπου διακυβεύονται ζωτικά συμφέροντά της. Η Συμφωνία Στρατηγικής Εταιρικής Σχέσης Κύπρου-Γαλλίας (5.12.25) επέκτεινε τη Συμφωνία Αμυντικής Συνεργασίας (1.08.20) των δυο χωρών. Πρόκειται για σκληρή στρατιωτική συμφωνία όπου, μεταξύ άλλων, μπορούν να μετακινούνται και να δραστηριοποιούνται γαλλικές στρατιωτικές δυνάμεις στο έδαφος της Κυπριακής Δημοκρατίας (Συμφωνία Καθεστώς Δυνάμεων 8.06.26) και υπάρχει ρήτρα αμοιβαίας αμυντικής συνδρομής.

Η Ινδία κατατάσσεται στις μεγάλες μεσαίες δυνάμεις. Η εμβάθυνση των διμερών σχέσεων είναι ταχεία και σύντομα θα εξελιχθεί και τυπικά, σε μια ακόμη στρατηγική συνεργασία. Η προοπτική πραγματοποίησης του διαδρόμου Ινδίας – Μέσης Ανατολής – Ευρώπης (IMEC) καθιστά την Κύπρο κρίσιμο κρίκο σε ένα τεράστιο έργο που θα αναβαθμίσει την Ινδία. Η τελευταία βρίσκεται σε αντιπαλότητα με την Τουρκία, λόγω της υποστήριξης που η Άγκυρα παρέχει στο Πακιστάν και έχει κάθε συμφέρον να συνδράμει την ενίσχυση της Κύπρου.

Συμμαχία 3+1

Το σχήμα “3+1” (Ελλάδα-Κύπρος-Ισραήλ + ΗΠΑ) που δρομολογήθηκε επί θητείας Μάικ Πομπέο (2019), αποτελεί συνέχεια του τριμερούς σύμφωνου Κύπρου, Ελλάδας και Ισραήλ το οποίο εγκαινιάστηκε έξι χρόνια νωρίτερα (2013). Λειτουργεί πολλαπλασιαστικά για την αρχιτεκτονική ασφάλειας των ΗΠΑ στην Ανατολική Μεσόγειο. Από τότε έχουν γίνει δώδεκα συναντήσεις. Η αναβάθμιση του “3+1” από πολιτική και ενεργειακή, σε στρατιωτική συμμαχία, που έγινε πρόσφατα.

Με τη συνάντηση στα Ιεροσόλυμα (22.12.25), αυτή η τριγωνική διπλωματία απόκτησε θεσμικό και σκληρό στρατιωτικό χαρακτήρα, μέσω κοινών ασκήσεων και δύναμη κρούσης 2.500 στρατιωτών. Το σχήμα αυτό δημιουργεί προϋποθέσεις μετεξέλιξης σε πλήρη συμμαχία, σε ένα τοπικό ιδιόμορφο ΝΑΤΟ: “Το ΝΑΤΟ της Μέσης Ανατολής”, σύμφωνα με τα λεγόμενα του Νίκου Χριστοδουλίδη στο Συμβούλιο Ασφαλείας της Λευκωσίας (4.11.25), μεταξύ κρατών, έναν περιφερειακό οργανισμό ο οποίος θα θεσμοθετεί αμυντικό, διαχειρίσεων κρίσεων και ανθρωπιστικό συντονισμό.

Στο επίκεντρο της δυτικής αρχιτεκτονικής ασφαλείας

Στην παρούσα φάση, η Κύπρος εντάσσεται στο στενό συμμαχικό πυρήνα τεσσάρων κρατών: της πρώτης παγκόσμιας δύναμης (ΗΠΑ), μιας περιφερειακής δύναμης (Ισραήλ), μιας μεσαίας και ισχυρότερης στρατιωτικά ευρωπαϊκής δύναμης (Γαλλίας) και μιας μεγάλης μεσαίας δύναμης (Ινδίας). Τα συμφέροντα των τεσσάρων κρατών είναι ως επί το πλείστον αλληλεπικαλυπτόμενα στην Ανατολική Μεσόγειο, με την Κύπρο να αποτελεί τον ισχυρό συνδετικό κρίκο μεταξύ τους.

Μάλιστα για τα δύο πρώτα κράτη αποτελεί χώρα πρώτης γραμμής στο στρατηγικό σχεδιασμό για δύο λόγους:
α) βρίσκεται στην καρδιά των διεθνών εξελίξεων που άπτονται των ζωτικών εθνικών συμφερόντων ΗΠΑ και Ισραήλ
β) έχει δοκιμαστεί επιτυχώς σε ρόλους που της έχουν ανατεθεί.

Στο δια ταύτα

Οι συνθήκες ωριμάζουν ώστε να υπάρξουν σημαντικές αλλαγές στο ευρωατλαντικό σύστημα ασφαλείας για το οποίο ο ελληνισμός οφείλει να είναι προετοιμασμένος προκειμένου να προτάξει τη δική του ατζέντα. Αυτό δρομολογείται, ενώ Ελλάδα και Κύπρος βρίσκονται σε ευνοϊκή γεωπολιτική συγκυρία διαρκείας εν μέσω τεκτονικών εξελίξεων στο διεθνές περιβάλλον όπου πρέπει να κεφαλαιοποιήθει το μέγιστο δυνατό αποτέλεσμα.

Στο μεταβατικό, πολυκεντρικό, ρευστό και συγκρουσιακό διεθνές σύστημα, το δίκαιο της ισχύος, η χρήση στρατιωτικής βίας, οι ψυχολογικές επιχειρήσεις και οι εξαναγκαστικές διαπραγματεύσεις δημιουργούν τετελεσμένα αλλάζοντας τα σύνορα των κρατών και δημιουργώντας νέα εδαφικά δεδομένα. Το διεθνές δίκαιο και η διπλωματία έπονται και πολλές φορές έρχονται να επισφραγίσουν τα αποτελέσματα της δύναμης των όπλων. Αυτή είναι η νέα παγκόσμια τάξη που βιώνουμε.

Σε αυτό το πλαίσιο είναι πιο πραγματιστικός όσο ποτέ ο σκοπός της απελευθέρωσης και όχι μιας ερμαφρόδιτης “επανένωσης” που τώρα δεν αποτελεί καν προοπτική για την τουρκική πλευρά. Μεταξύ της κάκιστης λύσης της Διζωνικής Δικοινοτικής Ομοσπονδίας και της συνέχισης της “διαιρεμένης”/ κατεχόμενης Κύπρου, είναι προτιμότερο να επιδειχθεί στρατηγική υπομονή. Η μη λύση με τη διατήρηση του σημερινού status quo είναι πολύ πιο ορθολογική επιλογή από την επιζήμια λύση της ΔΔΟ που θα δρομολογήσει νέα μη αναστρέψιμα τετελεσμένα τα οποία μάλιστα θα ήταν και νομιμοποιημένα.

Απελευθέρωση είναι η μόνη λύση! Για αυτή και μόνο για αυτή πρέπει να μιλάμε, να προετοιμαζόμαστε και να την κάνουμε επίσημη πολιτική θέση.