Η συμφωνία Τουρκίας-Λιβύης φέρνει την ελληνοτουρκική αντιπαράθεση στη Σύνοδο Κορυφής

Η ελληνοτουρκική διαμάχη για τα θαλάσσια σύνορα απειλεί να μεταφερθεί στο επίκεντρο της ευρωπαϊκής ατζέντας, καθώς η Αθήνα εντείνει τις πιέσεις προς τις Βρυξέλλες για την (παράνομη) συμφωνία θαλάσσιας οριοθέτησης Τουρκίας-Λιβύης. Το ζήτημα αναμένεται να θέσει ο Κυριάκος Μητσοτάκης στην άτυπη Σύνοδο Κορυφής των Ευρωπαίων ηγετών, την Παρασκευή στο Δουβλίνο, παρότι η συνάντηση έχει ως βασικά θέματα την τεχνητή νοημοσύνη και τον πόλεμο στην Ουκρανία.

Όπως επισημαίνει και το POLITICO, η συμφωνία Άγκυρας-Τρίπολης, η οποία επιχειρεί να χαράξει έναν θαλάσσιο διάδρομο στην Ανατολική Μεσόγειο μεταξύ Ελλάδας και Κύπρου, έχει προκαλέσει την έντονη αντίδραση της Αθήνας και έχει δημιουργήσει νέα εστία τριβής στις σχέσεις της Τουρκίας με την Ευρωπαϊκή Ένωση.

Η ελληνική πλευρά επισημαίνει ότι η συγκεκριμένη θαλάσσια περιοχή εμπίπτει στην ελληνική Αποκλειστική Οικονομική Ζώνη, ενώ εκφράζει ανησυχία ότι η Άγκυρα θα μπορούσε να χρησιμοποιήσει τη συμφωνία ως βάση για να αμφισβητήσει τις ενεργειακές δραστηριότητες νότια της Κρήτης, αλλά και την ηλεκτρική διασύνδεση Ελλάδας-Κύπρου, στα πλαίσια του αναθεωρητικού δόγματος της “Γαλάζιας Πατρίδας”.

«Η Ελλάδα έχει δηλώσει ρητά ότι, σε περίπτωση οποιασδήποτε κλιμάκωσης, θα ζητήσει κυρώσεις και υποστήριξη από την Ευρωπαϊκή Ένωση», δήλωσε την περασμένη εβδομάδα ο υπουργός Εξωτερικών Γιώργος Γεραπετρίτης, προαναγγέλλοντας ουσιαστικά την ευρωπαϊκή διάσταση που επιδιώκει να προσδώσει η Αθήνα στο ζήτημα.

Η συμφωνία και οι αντιδράσεις

Η Τουρκία υπέγραψε το παράτυπο μνημόνιο θαλάσσιας οριοθέτησης με την κυβέρνηση της Λιβύης στην Τρίπολη το 2019. Στις 20 Οκτωβρίου, η συμφωνία επικυρώθηκε ομόφωνα από τις αντίπαλες αρχές της ανατολικής Λιβύης, εξέλιξη που προσέδωσε νέα δυναμική στην υπόθεση.

Η Ευρωπαϊκή Ένωση αντέδρασε άμεσα. Σε κοινή δήλωσή τους, στις 20 Οκτωβρίου, οι επικεφαλής της Ευρωπαϊκής Επιτροπής και του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου υποστήριξαν ότι η συμφωνία παραβιάζει τα κυριαρχικά δικαιώματα τρίτων κρατών, δεν συνάδει με το Δίκαιο της Θάλασσας και είναι άκυρη και ανυπόστατη. Αντίστοιχη θέση διατύπωσαν η Αίγυπτος, το Μπαχρέιν, η Κύπρος, το Ισραήλ και τα Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα.

Η Άγκυρα, από την πλευρά της, αντέδρασε έντονα στην ευρωπαϊκή τοποθέτηση, κατηγορώντας τις Βρυξέλλες ότι υιοθετούν τις «μαξιμαλιστικές και παράνομες» θέσεις της Ελλάδας και της Κύπρου, επαναλαμβάνοντας τους πάγιους ισχυρισμούς της.  Ο πρόεδρος Ερντογάν διεμήνυσε ότι η Τουρκία δεν προτίθεται να αποδεχθεί αμφισβήτηση της συμφωνίας. «Αναμένουμε να σεβαστούν την κοινή βούληση της χώρας μας και της Λιβύης», δήλωσε σε πρόσφατη συνεδρίαση του υπουργικού συμβουλίου.

Από την πλευρά του, ο Κυριάκος Μητσοτάκης είχε αναδείξει το θέμα και στη Γενική Συνέλευση του ΟΗΕ τον περασμένο μήνα, παρουσιάζοντας χάρτη για να υποστηρίξει την ελληνική θέση. «Δεν υπάρχει προηγούμενο για μια τέτοια διαγώνια οριοθέτηση», ανέφερε, προσθέτοντας: «Η γεωγραφία δεν μπορεί να ξαναγραφτεί και τα κυριαρχικά δικαιώματα δεν μπορούν να διαγραφούν με τη χάραξη αυθαίρετων γραμμών σε έναν χάρτη».

Στο επίκεντρο και η ηλεκτρική διασύνδεση Ελλάδας – Κύπρου

Πέρα από τη διπλωματική αντιπαράθεση, η Αθήνα και η Λευκωσία ανησυχούν ότι οι τουρκικές διεκδικήσεις ενδέχεται να επηρεάσουν άμεσα στρατηγικά έργα στην Ανατολική Μεσόγειο. Ιδιαίτερη σημασία έχει η ηλεκτρική διασύνδεση Ελλάδας -Κύπρου, προϋπολογισμού 1,9 δισ. ευρώ, η οποία έχει βρεθεί επανειλημμένα στο επίκεντρο της ελληνοτουρκικής έντασης. Το έργο είχε διακοπεί το 2024, έπειτα από αντιπαράθεση μεταξύ Αθήνας και Άγκυρας.

Τρεις μήνες πριν, η γαλλική εταιρεία Meridiam απέκτησε τη θέση του βασικού μετόχου του έργου, ενώ την Τρίτη γαλλικό πλοίο απέπλευσε από το Ηράκλειο για την έναρξη των εργασιών. Η εξέλιξη αυτή αποκτά ιδιαίτερη σημασία, καθώς η ελληνική κυβέρνηση προετοιμάζεται για ενδεχόμενη τουρκική αντίδραση. Ο Γεραπετρίτης είχε ήδη ενημερώσει σχετικά κοινοβουλευτική επιτροπή την περασμένη εβδομάδα, επισημαίνοντας ότι η Αθήνα βρίσκεται σε ετοιμότητα.

Η ηλεκτρική διασύνδεση αποτελεί, άλλωστε, ένα από τα ζητήματα που καταγράφονται στην τελευταία έκθεση της Ευρωπαϊκής Ένωσης για την Τουρκία, με τις Βρυξέλλες να αναφέρονται στη συνεχιζόμενη παρεμπόδιση του έργου από την Άγκυρα.

Διευρύνεται το χάσμα Τουρκίας-ΕΕ

Η νέα ένταση εκδηλώνεται σε μια περίοδο κατά την οποία οι σχέσεις Τουρκίας-Ευρωπαϊκής Ένωσης αντιμετωπίζουν ήδη σημαντικές δυσκολίες. Οι διαφωνίες δεν περιορίζονται στην Ανατολική Μεσόγειο, αλλά επεκτείνονται σε ζητήματα εμπορίου, προστασίας της ευρωπαϊκής αυτοκινητοβιομηχανίας και ασφάλειας στη Μαύρη Θάλασσα.

Ο αναλυτής του Carnegie Europe για την Τουρκία, Μαρκ Πιερίνι, επισημαίνει ότι οι διαφωνίες για τα θαλάσσια σύνορα έχουν διευρύνει την απόσταση μεταξύ της Άγκυρας και των ευρωπαϊκών κυβερνήσεων. «Στην Ανατολική Μεσόγειο, οι πολλαπλές αποκλίσεις σχετικά με τα θαλάσσια σύνορα έχουν διευρύνει το χάσμα μεταξύ της Τουρκίας και των κυβερνήσεων της ΕΕ», σημειώνει.

Την ίδια στιγμή, η τουρκική πολιτική για τη λεγόμενη “Γαλάζια Πατρίδα” αποκτά μεγαλύτερη θεσμική διάσταση, καθώς η Άγκυρα επιδιώκει να την κατοχυρώσει έως το τέλος του έτους. Το ερώτημα που τίθεται πλέον είναι κατά πόσο η νέα αντιπαράθεση θα παραμείνει στο επίπεδο των διπλωματικών δηλώσεων ή θα επηρεάσει έμπρακτα την υλοποίηση των ενεργειακών και διασυνοριακών έργων στην Ανατολική Μεσόγειο, μεταφέροντας την ελληνοτουρκική διαφορά σε ένα ευρύτερο πεδίο αντιπαράθεσης μεταξύ Τουρκίας και ΕΕ.