Η “θετική ατζέντα” φερετζές για τα τουρκικά τετελεσμένα…

Καμιά χώρα μετά από αλλεπάλληλες προκλήσεις σε βάρος της, δεν φέρεται… business as usual. Γιατί έτσι διακηρύσσει ότι αποδέχεται αδιαμαρτύρητα τις προκλήσεις… Οι ελληνοτουρκικές σχέσεις των τελευταίων 30 ετών δεν είναι ιστορία πολεμικών εντάσεων. Δεν ούτε είναι ιστορία αποφυγής πολέμου. Είναι ιστορία πώς κάθε φορά, για να αποφύγουμε μια κρίση, ενθαρρύνουμε την επόμενη πρόκληση σε βάρος μας και έτσι, επωάζουμε την επόμενη κρίση…

Είναι ιστορία σταδιακών μετατοπίσεων της ελληνικής πλευράς… Δηλαδή μιας σειράς ανεπαίσθητων κάθε φορά υποχωρήσεων. Που, όμως, δεν αθροίζουν σε κάτι ανεπαίσθητο, αλλά σε κάτι πολύ οδυνηρό και επικίνδυνο! Πράγματι, τα προηγούμενα 30 χρόνια δεν έχουμε μόνο την κλιμάκωση του τουρκικού αναθεωρητισμού, και την αδυναμία της ελληνικής πλευράς να ανακόψει αποτελεσματικά την τουρκική επιθετικότητα. Έχουμε ταυτόχρονα τη συστηματική και συνεχή επικοινωνιακή χειραγώγηση της ελληνικής κοινής γνώμης, να αποδεχθεί τον τουρκικό αναθεωρητισμό σαν κάτι “φυσιολογικό”.

Τώρα πια έχουμε και το ξέπλυμα της Τουρκίας στα μάτια της Διεθνούς Κοινής Γνώμης. Πράγμα που περαιτέρω αποθρασύνει την Άγκυρα. Αυτό ίσως είναι και το χειρότερο αμάρτημα, το πιο ασυγχώρητο λάθος της ελληνικής πολιτικής. Το ότι προσπαθεί να πείσει τους Έλληνες να αποδεχθούν την επιθετικότητα της Τουρκίας την ώρα που πλέον ξεπλένει την Τουρκία και διεθνώς…

Το casus belli

Στις 8 Ιουνίου 1995 η τουρκική Εθνοσυνέλευση αποφάσισε ότι η επέκταση των ελληνικών χωρικών υδάτων στα 12 ν.μ. θα αποτελούσε “αιτία πολέμου”. Η ελληνική ηγεσία είπε τότε: «Είναι παράνομο. Δεν παράγει έννομα αποτελέσματα. Δεν αναγνωρίζεται διεθνώς». Όντως ήταν και παραμένει εντελώς παράνομο. Η ίδια η Χάρτα του ΟΗΕ (άρθρο 2 παράγραφος 4) απαγορεύει τη βία και την απειλή χρήσης βίας μεταξύ των κρατών-μελών… Αλλά για να λέμε την αλήθεια, το casus belli λειτούργησε, έκτοτε. Τριάντα χρόνια μετά, η Ελλάδα δεν έχει ασκήσει το δικαιώματά της στο Αιγαίο. Το “παράνομο” απέκτησε πρακτική ισχύ.

Στις 30-31 Ιανουαρίου 1996 η κρίση των Ιμίων έκλεισε με την διαβεβαίωση της τότε κυβέρνησης Σημίτη ότι “επιστρέψαμε στο status quo ante”. Δηλαδή στην προτέρα κατάσταση, πριν την τουρκική πρόκληση στις βραχονησίδες. Δεν είπαν την αλήθεια. Δεν επανήλθαμε στην προτέρα κατάσταση! Μπήκαμε για πρώτη φορά στην εποχή των “γκρίζων ζωνών”, οι οποίες τα επόμενα χρόνια διευρύνονταν συνέχεια. Το status quo δεν αποκαταστάθηκε τότε. Μεταβλήθηκε.

Στις 8 Ιουλίου 1997, στη Σύνοδο του ΝΑΤΟ στη Μαδρίτη, η κοινή δήλωση έκανε λόγο για «σεβασμό των ζωτικών συμφερόντων και ενδιαφερόντων των δύο χωρών στο Αιγαίο». Μας είπαν ότι κάναμε το αυτονόητο. Στην πραγματικότητα κάναμε το αδιανόητο: αποδεχθήκαμε έναν όρο που δεν υπάρχει στο Διεθνές Δίκαιο, το οποίο μιλά για κυριαρχία και κυριαρχικά δικαιώματα. Δεν μιλά για “ζωτικά συμφέροντα”. Διότι “ζωτικό συμφέρον” είναι κάτι υποκειμενικό και αυθαίρετο, δεν μπορεί να οριστεί αντικειμενικά. Ο καθένας μπορεί να θεωρεί ως “ζωτικό συμφέρον του” ο,τιδήποτε.

Η γλωσσική μετατόπιση είχε στρατηγικό βάρος. Ουσιαστικά αποδεχθήκαμε τότε να ετεροκαθορίζουμε τα δικά μας δικαιώματα με βάση το τι θεωρεί η Τουρκία δικά της “ζωτικά συμφέροντα”. Και πάλι σφραγίδα της πολιτικής Σημίτη, που δεν είχε καμία σχέση με την πολιτική Ανδρέα Παπανδρέου, παρεμπιπτόντως.

Στις 10-11 Δεκεμβρίου 1999, στο Ελσίνκι, συμφωνήθηκε ότι, αν έως το 2004 δεν έχουν επιλυθεί οι ελληνοτουρκικές διαφορές (συνοριακές και άλλες!), θα παραπεμφθούν στη Χάγη, προκειμένου να ανοίξει ο δρόμος στην Τουρκία για ένταξη στην Ευρώπη. Μας είπαν τότε ότι δεσμεύσαμε την Τουρκία. Δεν υπήρξε τέτοια νομική δέσμευση! Καμία, απολύτως! Η Τουρκία:

• Δεν αποδέχθηκε το Δίκαιο της Θάλασσας.
• Δεν υπέγραψε συνυποσχετικό.
• Το 2005 έλαβε καθεστώς υποψήφιας χώρας δίχως να έχει αποδεχθεί τις προϋποθέσεις που υποτίθεται ότι είχαν τεθεί. Η προσδοκία αποδείχθηκε εξαπάτηση.

Οι διερευνητικές συνομιλίες

Μετά άρχισαν οι διερευνητικές συνομιλίες με την Τουρκία, διήρκεσαν περίπου 14 χρόνια, εξέτασαν τα πάντα και δεν κατέληξαν πουθενά, γιατί η Τουρκία εξακολουθούσε να αμφισβητεί το Δίκαιο της Θάλασσας συνολικά και η Ελλάδα εξακολουθούσε να μην παραιτείται από τα δικαιώματα που της έδινε το Δίκαιο της Θάλασσας! Οι διερευνητικές σταμάτησαν μετά το 2016 με ευθύνη της Τουρκίας. Μέχρι τότε είχαμε προκλήσεις της Τουρκίας, σημειακές και στιγμιαίες, περιορισμένες σε τόπο και σε χρόνο (κυρίως παραβιάσεις εναερίου χώρου), τις
οποίες η Ελλάδα κατήγγειλε, αντιμετώπιζε επί τόπου, δεν νομιμοποιούσε και έψαχνε τρόπο να τις εντάξει σε ένα πλαίσιο νομικής επίλυσης.

Στις 27 Νοεμβρίου 2019 υπογράφηκε το Τουρκολιβυκό Μνημόνιο, το οποίο στηρίζεται στον ισχυρισμό της Τουρκίας ότι τα νησιά δεν έχουν κυριαρχικά δικαιώματα σε θαλάσσιες ζώνες (πέρα από τα χωρικά ύδατα). Το Διεθνές Δίκαιο της Θάλασσας προβλέπει το ακριβώς αντίθετο: ότι τα νησιά έχουν πλήρη δικαιώματα σε θαλάσσιες ζώνες (άρθρο 121 της UNCLOS, Μontego Bay, 1982, που έγινε εθιμικό δίκαιο από το 1995). Η κυβέρνηση υποστήριζε ότι το Τουρκολυβικό είναι νομικά άκυρο.

Πράγματι είναι αντίθετο στο Διεθνές Δίκαιο της Θάλασσας, αλλά λειτούργησε ως εργαλείο επιβολής τετελεσμένων από πλευράς Τουρκίας και δημιούργησε αποτελέσματα επί του πεδίου. Η Άγκυρα παρεμπόδισε πόντιση καλωδίου σε θαλάσσια περιοχή νοτίως της Κάσου, αμφισβητώντας έμπρακτα την ελληνική δικαιοδοσία εκεί. Το άκυρο νομικά, μετατράπηκε σε γκρίζα πραγματικότητα, δίπλα στις γκρίζες ζώνες. Οι προκλήσεις έπαψαν να είναι στιγμιαίες και μετατράπηκαν σε διαρκή πρόκληση!

Το καλοκαίρι του 2020, με τις μακράς διάρκειας NAVTEX του Oruc Reis, εδραιώθηκε η πρακτική της παρατεταμένης δέσμευσης περιοχών ελληνικής υφαλοκρηπίδας-ΑΟΖ. Η κρίση κάποια στιγμή αποκλιμακώθηκε.
Αλλά δημιουργήθηκε προηγούμενο. Η Τουρκία άσκησε δικαιώματα που δεν έχει, σε περιοχή που ανήκει στην ελληνική δικαιοδοσία.

Τα “ήρεμα νερά”

Με τη Διακήρυξη των Αθηνών (7 Δεκεμβρίου 2023) εγκαινιάστηκε νέα περίοδος “ήρεμων υδάτων”. Πράγματι, οι παραβιάσεις στον αέρα μειώθηκαν. Δεν είχαν νόημα άλλωστε, αφού η αμφισβήτηση είναι πια πολύ ευρύτερη και συνεχής. Αλλά οι θαλάσσιες δεσμεύσεις περιοχών και οι NAVTEX πολλαπλασιάστηκαν. Η πίεση έγινε πολύ πιο ασφυκτική. Και σήμερα αναζητούμε… “θετική ατζέντα”, ενώ μεγάλο τμήμα του Αιγαίου δεσμεύεται από την τουρκική Navtex…

Κάθε φορά μας λένε ότι:

• Δεν αλλάζει τίποτε.
• Δεν παράγονται έννομα αποτελέσματα.
• Η Ελλάδα δεν υποχωρεί. Κι όμως, κάθε φορά η ελληνική δικαιοδοσία μειώνεται, εν τοις πράγμασι,
  “ανεπαισθήτως”…

Η λογική που ακούγεται σήμερα είναι: Να μιλάμε, να μιλάμε, να μιλάμε μπας και τους καλμάρουμε! Αυτό όμως δεν είναι στρατηγική. Τα κράτη δεν λειτουργούν με ψυχοθεραπεία! Λειτουργούν με υπολογισμούς κόστους-οφέλους. Και εμείς έχουμε ελαχιστοποιήσει το κόστος και έχουμε μεγιστοποιήσει το όφελος του τουρκικού αναθεωρητισμού, όταν διακηρύσσουμε την “φιλία” μας με την Τουρκία, την ώρα που η Τουρκία μας υφαρπάζει κυριαρχικά δικαιώματα! Όταν την ξεπλένουμε κανονικά στα μάτια κάθε τρίτου. Kαι είναι αναπόφευκτο οι τρίτοι να μας πουν: αφού είναι “φίλοι σας” οι Τούρκοι, άρα αυτά που σας χωρίζουν δεν είναι και τόσο σοβαρά, λύστε τα!

Ο Κυριάκος Μητσοτάκης υιοθέτησε πλήρως την κατευναστική λογική Σημίτη, σε πλήρη αντιπαράθεση με την λογική Ανδρέα Παπανδρέου και Κωνσταντίνου Καραμανλή. Όχι μόνο την υιοθέτησε, την πήγε και πολύ παραπέρα… Η εξωτερική πολιτική της Ελλάδας θα άρχιζε να υπάρχει ακριβώς αντίστροφα: εξηγώντας προς πάσαν κατεύθυνση ότι η συμπεριφορά της Τουρκίας δεν είναι φιλική, ότι είναι απειλητική για μας και αποσταθεροποιητική για όλη την περιοχή… Έπρεπε να ψάχνουμε για συμμάχους με σκοπό να την σταματήσουμε. Όχι να την ξεπλένουμε μόνοι μας σε κάθε ευκαιρία…

Η “θετική ατζέντα”

Τώρα μας μιλάνε συνεχώς για “θετική ατζέντα”. Ποιά “θετική ατζέντα”; Δεν μπορούμε να ποντίσουμε καλώδιο έξω από την Κάσο, αν δεν πάρουμε την άδειά τους. Μας δεσμεύουν το μισό Αιγαίο. Δεν μας λένε “μην κάνετε αυτό ή το άλλο”; Μας λένε: για ό,τι κάνετε θα πρέπει να μας ενημερώνετε και να σας δίνουμε την άδεια… Και ουσιαστικά αυτό μοιάζει συζητάμε για το πως να πάρουμε την άδειά τους, να κάνουμε πράγματα που ανήκουν σε θαλάσσιες ζώνες δικής μας δικαιοδοσίας…

Η όποια “θετική ατζέντα”, λοιπόν, είναι να πάρουμε την άδειά τους! Αυτό σημαίνει ότι βαφτίζουμε ως θετική ατζέντα την προοπτική παραίτησης από τα κυριαρχικά μας δικαιώματα – που περιγράφονται σαφώς από το Διεθνές Δίκαιο και ασκούνται από κυρίαρχο κράτος, χωρίς να πάρει την άδεια κανενός…

Όταν η μία πλευρά δημιουργεί μονομερείς μεταβολές και η άλλη καλείται να “το δει θετικά”, η κατάσταση γίνεται παράλογη. Είναι σαν να σου επιβάλλουν μονομερώς νέους όρους σε μια σύμβαση και όταν αρνείσαι να τους αποδεχθείς να σε κατηγορούν ότι… δεν θέλεις συνεργασία! Ή σαν να μετακινεί κάποιος τον φράχτη στο οικόπεδό σου λίγα μέτρα κάθε φορά, κι όταν διαμαρτύρεσαι να σου λένε: “Μη χαλάς το κλίμα. Σημασία έχει ότι συζητάμε”! Αυτό δεν είναι ειρήνη, είναι σταδιακή προσαρμογή σε τετελεσμένα. Όχι, δεν ζούμε “ήρεμα νερά”, ζούμε ψευδαίσθηση “θετικής ατζέντας”, αποκοιμίζοντας του Έλληνες και ξεπλένοντας την Τουρκία στα μάτια των ξένων.
Κι αυτό είναι το αμάρτημα που εξελίσσεται επί 30 χρόνια.

ΥΓ.1 Κάποιοι πανηγυρίζουν για τις οικονομικές συμφωνίες “χαμηλής ατζέντας”, που υπογράφηκαν προχθές. Έχουν υπογραφεί δεκάδες τέτοιες τα τελευταία χρόνια. Δεν άλλαξαν απολύτως τίποτα… Μεταξύ άλλων συμφωνήσαμε προχθές να διευρυνθεί το ελληνοτουρκικό εμπόριο. Που ήδη είναι εξαιρετικά ελλειμματικό για την ελληνική πλευρά. Συμφωνήσαμε λοιπόν, να διευρυνθεί το έλλειμμα εμπορικών συναλλαγών μας με την Τουρκία! Αυτό δεν είναι “θετική ατζέντα”, είναι… άλλα λόγια να αγαπιόμαστε!

ΥΓ.2 Κάποιοι πανηγυρίζουν που ο Κυριάκος Μητσοτάκης έθεσε το ζήτημα να αρθεί κάποια στιγμή το casus belli κατά της Ελλάδας! Για το τουρκολυβικό μνημόνιο δεν είπε τίποτα! Ούτε για τη Navtex που δεσμεύει για λογαριασμό της Τουρκίας το μισό Αιγαίο! Ζητάμε να αρθεί το casus belli στα λόγια, όταν αποδεχόμαστε σιωπηλά την πλήρη εφαρμογή του στην πράξη! Δεν βρισκόμαστε πια στην εποχή των απειλών. Βρισκόμαστε στην εποχή των τετελεσμένων!

Κι αυτοί που δέχονται αδιαμαρτύρητα τα τετελεσμένα, συζητάνε για το πότε θα αρθούν οι… απειλές, που έχουν ήδη οδηγήσει σε τετελεσμένα! Δεν μιλάμε πια για την ιστορία αλλεπάλληλων σφαλμάτων. Μιλάμε για την ιστορία ενός προπατορικού αμαρτήματος, που λέγεται κατευνασμός. Και δεν το κρίνουμε ως πρόθεση εκ των προτέρων. Το βλέπουμε ως αποτέλεσμα εκ των υστέρων. Έχουμε επιβολή τετελεσμένων και εδώ μιλάμε ακόμα για… “θετική ατζέντα”!