Πως το καλώδιο Κρήτης-Κύπρου αναδιατάσσει τις ισορροπίες στην Αν. Μεσόγειο

Για την Ελλάδα και την Κύπρο το καλώδιο αποτελεί στρατηγική υποδομή, καθώς μπορεί να τερματίσει την ενεργειακή απομόνωση της Μεγαλονήσου, να ενισχύσει την ασφάλεια του ηλεκτρικού της συστήματος και να δημιουργήσει έναν νέο διάδρομο μεταφοράς ενέργειας προς την Ευρώπη. Η πιθανή μελλοντική επέκταση της διασύνδεσης στο Ισραήλ προσδίδει στο έργο ευρύτερη περιφερειακή σημασία, ανοίγοντας τον δρόμο για ανταλλαγή ηλεκτρικής ενέργειας μεταξύ των τριών χωρών.

Η Τουρκία αντιμετωπίζει την εξέλιξη με καχυποψία, κυρίως εξαιτίας των πάγιων αναθεωρητικών της θέσεων για τις θαλάσσιες ζώνες και τη χάραξη της διαδρομής του καλωδίου. Η Άγκυρα αμφισβητεί τη δυνατότητα διεξαγωγής ερευνών σε περιοχές που θεωρεί ότι εμπίπτουν στην τουρκική υφαλοκρηπίδα, επικαλούμενη και την (παράνομη) συμφωνία Τουρκίας-Λιβύης του 2019.

Παράλληλα, η εμβάθυνση της συνεργασίας Ελλάδας, Κύπρου και Ισραήλ ενισχύει την ανησυχία της για τη διαμόρφωση περιφερειακών σχημάτων στα οποία δεν συμμετέχει. Η αντίδρασή της, ωστόσο, συνδέεται πρωτίστως με τις πάγιες διεκδικήσεις της στην Ανατολική Μεσόγειο και όχι αποκλειστικά με την ισραηλινή παρουσία. Η δε κυβέρνηση υποβαθμίζει το ζήτημα της γαλλικής ρηματικής διακοίνωσης στην Τουρκία, ζήτημα που έχει προκαλέσει πολιτική σύγκρουση στην χώρα.

 

Λίγο μετά τις 6 το απόγευμα της Τρίτης αναχώρησε το “Abeille Marengo” από το λιμάνι του Ηρακλείου, προκειμένου να κατευθυνθεί στα διεθνή ύδατα νοτιοανατολικά της Καρπάθου. Το πλοίο αναχωρεί με προορισμό τη θαλάσσια περιοχή ανατολικά της Κρήτης και νότια της Κάσου, όπου είχαν διακοπεί οι έρευνες το καλοκαίρι του 2024. Στόχος είναι η συνέχιση της χαρτογράφησης του βυθού κατά μήκος της σχεδιαζόμενης διαδρομής του υποθαλάσσιου καλωδίου. To βράδυ η Τουρκία εξέδωσε νέα NAVTEX, υποστηρίζοντας ότι η Άγκυρα έδωσε συγκατάθεση για έρευνες στην δική της υφαλοκρηπίδα.

Το καλώδιο ως καταλύτης 

Η ένταση γύρω από τις έρευνες του βυθού και οι τουρκικές αντι-NAVTEX αναγκάζουν Αθήνα και Λευκωσία να συνδυάσουν τη διπλωματική διαχείριση με την επιχειρησιακή ετοιμότητα. Η Ελλάδα διαθέτει τη δυνατότητα να υποστηρίξει τις ερευνητικές εργασίες με ναυτικές και αεροπορικές δυνάμεις, εφόσον κριθεί αναγκαίο, ενώ η Κύπρος στηρίζεται σε μεγάλο βαθμό στον συντονισμό με την Αθήνα και στη διεθνή και ευρωπαϊκή διάσταση του ζητήματος.

Η συμμετοχή γαλλικών επιχειρηματικών συμφερόντων και η χρηματοδοτική στήριξη της Ευρωπαϊκής Ένωσης προσδίδουν στο έργο διεθνές βάρος. Η ευρωπαϊκή διάσταση έχει ιδιαίτερη σημασία, καθώς ο GSI αποτελεί έργο κοινού ενδιαφέροντος και η παρεμπόδισή του θα είχε ευρύτερες πολιτικές συνέπειες. Αυτό, ωστόσο, δεν συνεπάγεται αυτόματη στρατιωτική συνδρομή από τα κράτη-μέλη σε περίπτωση κρίσης.

Η στρατιωτική διάσταση και η αποτρεπτική παρουσία

Παρότι το καλώδιο δεν αποτελεί στρατιωτική υποδομή, έχει σαφείς γεωστρατηγικές προεκτάσεις. Η κατασκευή και η λειτουργία του προϋποθέτουν ασφάλεια σε μια θαλάσσια περιοχή όπου διασταυρώνονται ανταγωνιστικές επιδιώξεις. Η προστασία των ερευνητικών εργασιών, των πλοίων που πραγματοποιούν τις μελέτες του βυθού και, σε επόμενη φάση, της ίδιας της υποθαλάσσιας εγκατάστασης αποκτά, συνεπώς, ιδιαίτερη σημασία.

Η εμπειρία του 2024, όταν η παρουσία τουρκικών πολεμικών πλοίων συνέβαλε στην παρεμπόδιση ερευνητικών εργασιών στην περιοχή της Κάσου, ανέδειξε τον κίνδυνο μιας νέας ελληνοτουρκικής κρίσης, με αφορμή τις εργασίες για τη διασύνδεση. Η Αθήνα καλείται επομένως να διατηρήσει αξιόπιστη αποτρεπτική παρουσία, χωρίς αυτό να σημαίνει ότι έχει αποφασιστεί μόνιμη στρατιωτική συνοδεία των ερευνητικών πλοίων. Η επιτήρηση της περιοχής και η δυνατότητα ταχείας αντίδρασης, αποτελούν βασικά στοιχεία του επιχειρησιακού σχεδιασμού.

Η Κύπρος, η οποία δεν διαθέτει αντίστοιχες ναυτικές δυνατότητες με την Ελλάδα, εξαρτάται περισσότερο από τη συνεργασία με την Αθήνα, τη διπλωματική κινητοποίηση και την ευρωπαϊκή στήριξη. Η ασφάλεια του έργου αναδεικνύει έτσι και την πρακτική σημασία της αμυντικής συνεργασίας των δύο χωρών.

Ο παράγοντας Ισραήλ και η τουρκική αντίδραση

Σε αυτό το πλαίσιο εντάσσεται η στρατηγική συνεργασία με το Ισραήλ. Οι κοινές στρατιωτικές ασκήσεις, η ανταλλαγή αμυντικής τεχνογνωσίας και η συνεργασία σε συστήματα επιτήρησης και μη επανδρωμένα μέσα, ενισχύουν τις δυνατότητες παρακολούθησης της Ανατολικής Μεσογείου και προστασίας κρίσιμων υποδομών.

Η ισραηλινή τεχνογνωσία μπορεί να αποδειχθεί χρήσιμη σε αυτόν τον τομέα, χωρίς, ωστόσο, να σημαίνει ότι το Τελ Αβίβ έχει αναλάβει συγκεκριμένη στρατιωτική υποχρέωση για την προστασία του GSI. Η συμμετοχή του προσδίδει μεγαλύτερο στρατηγικό βάθος στην περιφερειακή συνεργασία, όχι εγγύηση στρατιωτικής επέμβασης.

Από την πλευρά της, η Τουρκία επιχειρεί να αμφισβητήσει στην πράξη τη δυνατότητα προώθησης των εργασιών χωρίς τη δική της συναίνεση. Οι αντι-NAVTEX και οι δηλώσεις περί ανάγκης συντονισμού των ερευνών με τις τουρκικές αρχές αποτελούν μέσα πίεσης, ενώ η παρουσία πολεμικών πλοίων μπορεί να λειτουργήσει ως μοχλός αποτροπής ή παρεμπόδισης. Η Άγκυρα αντιπαρατίθεται, επομένως, τόσο με τη χάραξη ενός ενεργειακού διαδρόμου, όσο και με την ενίσχυση ενός πλέγματος συνεργασίας μεταξύ Ελλάδας, Κύπρου, Ισραήλ και ευρωπαϊκών παραγόντων.

Το ζητούμενο για την Αθήνα και τη Λευκωσία δεν είναι κατ’ ανάγκην η στρατιωτική αντιπαράθεση, αλλά η αποτροπή της παρεμπόδισης του έργου και η διασφάλιση ότι οι έρευνες και η κατασκευή θα προχωρήσουν χωρίς να δημιουργηθεί προηγούμενο τουρκικού ελέγχου, ή ανάγκης εξασφάλισης της συναίνεσης της Άγκυρας – η κυβέρνηση εμμένει ότι η γαλλική ρηματική διακοίνωση αποτελεί μία τυπική ενημέρωση της Τουρκίας, με την αντιπολίτευση να θέτει πολλά ερωτηματικά και ζητά να δοθεί στην δημοσιότητα.

Σίγουρα, ο GSI μετατρέπεται σε μία δοκιμασία τόσο για την ενεργειακή διασύνδεση της Ανατολικής Μεσογείου, όσο και για την ισορροπία ισχύος στην περιοχή. Η έκβασή του θα εξαρτηθεί από το κατά πόσο Ελλάδα και Κύπρος θα καταφέρουν να συνδυάσουν τη διπλωματία, την ευρωπαϊκή στήριξη και την αξιόπιστη αποτρεπτική παρουσία, αποφεύγοντας παράλληλα μια ανεξέλεγκτη κλιμάκωση με την Τουρκία.