Προϋπόθεση επιβίωσης και όχι επιλογή η αποτροπή του τουρκικού επεκτατισμού

Στην ουσία της είναι μια μορφή στρατηγικής επικοινωνίας ισχύος, όπου το μήνυμα πρέπει να είναι σαφές, κατανοητό και πειστικό. Όταν εφαρμόζεται σωστά, περιορίζει την πιθανότητα σύγκρουσης χωρίς να απαιτείται η χρήση βίας. Η αποτροπή στηρίζεται σε τρεις βασικούς άξονες: την ικανότητα, δηλαδή την πραγματική στρατιωτική, οικονομική και θεσμική ισχύ· την αξιοπιστία, δηλαδή την πεποίθηση του αντιπάλου ότι η ισχύς αυτή θα χρησιμοποιηθεί αν χρειαστεί· και την επικοινωνία, δηλαδή τη σαφή μετάδοση του μηνύματος ότι υπάρχουν κόκκινες γραμμές και ότι αυτές θα προστατευθούν.

Χωρίς την ταυτόχρονη παρουσία και των τριών στοιχείων, η αποτροπή καθίσταται κενή περιεχομένου. Ένα κράτος μπορεί να διαθέτει ισχυρές ένοπλες δυνάμεις, αλλά αν ο αντίπαλος δεν πιστεύει στη βούληση χρήσης τους, η αποτρεπτική αξία εξανεμίζεται. Αντιστρόφως, η ρητορική αποφασιστικότητας χωρίς πραγματική ισχύ οδηγεί σε στρατηγική απαξίωση.

Η αποτροπή, επομένως, δεν είναι στατική κατάσταση. Είναι διαρκής διαδικασία, δυναμική ισορροπία, καθημερινή επιβεβαίωση της ετοιμότητας ενός κράτους να υπερασπιστεί τα συμφέροντά του. Απαιτεί συνέπεια λόγων και πράξεων, θεσμική σταθερότητα και στρατηγική συνέχεια. Όπου αυτά απουσιάζουν, η αποτροπή καταρρέει και δημιουργείται κενό, το οποίο ο αναθεωρητικός δρών σπεύδει να εκμεταλλευθεί.

Η αναθεωρητική Τουρκία

Η Τουρκία τα τελευταία χρόνια έχει υιοθετήσει σαφώς αναθεωρητική στρατηγική. Δεν λειτουργεί πλέον απλώς ως περιφερειακή δύναμη που επιδιώκει την ασφάλειά της, αλλά ως δύναμη που επιδιώκει την αναδιαμόρφωση των ισορροπιών σε Αιγαίο, Ανατολική Μεσόγειο, Κύπρο, Θράκη και ευρύτερη Μέση Ανατολή. Η στρατηγική αυτή δεν είναι συγκυριακή ούτε προϊόν εσωτερικής πολιτικής κατανάλωσης. Αντιθέτως, παρουσιάζει διαχρονικά χαρακτηριστικά και δομική συνέχεια, ανεξαρτήτως κυβερνήσεων.

Η θεωρία της “Γαλάζιας Πατρίδας” δεν αποτελεί απλώς ρητορικό σχήμα, αλλά επιχειρησιακό δόγμα. Η αμφισβήτηση της ελληνικής κυριαρχίας σε νησιά, η εργαλειοποίηση του μεταναστευτικού, οι συνεχείς υπερπτήσεις, οι NAVTEX/ NOTAM , οι στρατιωτικές ασκήσεις σε δεσμευμένες περιοχές, καθώς και η παρουσία ερευνητικών και πολεμικών πλοίων σε περιοχές ελληνικού ενδιαφέροντος, συνιστούν στοιχεία μιας συνεκτικής στρατηγικής πίεσης. Πρόκειται για πολιτική σταδιακής φθοράς, όπου κάθε κίνηση δοκιμάζει όρια και μετρά αντιδράσεις.

Παράλληλα, η Τουρκία επενδύει συστηματικά στην αμυντική της βιομηχανία, στην ανάπτυξη μη επανδρωμένων συστημάτων, πυραυλικών δυνατοτήτων, ναυτικών μονάδων και στην οικοδόμηση στρατιωτικής παρουσίας εκτός συνόρων, από τη Λιβύη έως τον Καύκασο. Δεν πρόκειται για αποσπασματικές κινήσεις, αλλά για έκφραση ενός μακρόπνοου σχεδιασμού που αποσκοπεί στη μεταβολή του status quo και στην επιβολή νέων τετελεσμένων.

Ελληνική αποτροπή

Για την Ελλάδα, η αποτροπή δεν αποτελεί πολυτέλεια στρατηγικής επιλογής, αλλά ζήτημα εθνικής επιβίωσης. Η γεωγραφική εγγύτητα, η ασυμμετρία πληθυσμού και πόρων, καθώς και ο διαχρονικός αναθεωρητισμός της Άγκυρας, καθιστούν αναγκαία μια πολυεπίπεδη και συνεκτική αποτρεπτική στρατηγική. Η αποτροπή δεν μπορεί να περιορίζεται σε ευκαιριακές κινήσεις, αλλά οφείλει να αποτελεί δομικό χαρακτηριστικό της εθνικής πολιτικής. Πρώτον, απαιτείται στρατιωτική ισχύς με ουσιαστικό περιεχόμενο.

Η ενίσχυση των ενόπλων δυνάμεων, η τεχνολογική αναβάθμιση, η διαρκής εκπαίδευση και η επιχειρησιακή ετοιμότητα δεν είναι απλώς εξοπλιστικές επιλογές, αλλά επένδυση στην εθνική αξιοπιστία. Η αποτροπή θεμελιώνεται στην πραγματική δυνατότητα πρόκλησης κόστους, όχι στην απλή διακήρυξη προθέσεων.

Δεύτερον, η αποτροπή προϋποθέτει πολιτική βούληση. Οι κόκκινες γραμμές πρέπει όχι μόνο να διακηρύσσονται, αλλά να καθίστανται πειστικές. Η ασάφεια, η συνεχής μετατόπιση θέσεων και ο φόβος ανάληψης ευθύνης εκπέμπουν σήμα αδυναμίας. Ο αντίπαλος αξιολογεί πρωτίστως τη συνοχή λόγων και πράξεων. Τρίτον, απαιτείται εθνική στρατηγική συνέχεια. Η αποτροπή δεν μπορεί να εξαρτάται από κυβερνητικές εναλλαγές ή από εσωτερικές μικροπολιτικές σκοπιμότητες. Οφείλει να αποτελεί εθνικό δόγμα με μακροπρόθεσμο ορίζοντα και θεσμική σταθερότητα.

Τι αντιλαμβάνεται όμως η Τουρκία ως αποτροπή; Η Τουρκία δεν λειτουργεί με τον τρόπο που συχνά φαντάζονται οι ευρωπαϊκές ελίτ. Η πολιτική της κουλτούρα είναι βαθιά επηρεασμένη από την οθωμανική γεωπολιτική παράδοση, από τον ρεαλισμό ισχύος και από την αντίληψη ότι ο σεβασμός δεν απονέμεται μέσω δικαίου, αλλά επιβάλλεται μέσω δύναμης. Το ιστορικό και πολιτισμικό της υπόβαθρο διαμορφώνει έναν τρόπο σκέψης όπου η ισχύς λειτουργεί ως βασικό κριτήριο αξιολόγησης του αντιπάλου. Για την Άγκυρα, αποτροπή σημαίνει πρωτίστως τρία πράγματα: ορατή και αξιόπιστη στρατιωτική ισχύ, αποφασιστικότητα που εκδηλώνεται στην πράξη και όχι στη ρητορική, καθώς και ικανότητα πρόκλησης πραγματικού και απτού κόστους στον αντίπαλο.

Η Τουρκία δεν αποτράπηκε ποτέ από ψηφίσματα ούτε από εκφράσεις “ανησυχίας” της διεθνούς κοινότητας. Δεν ανέκοψε τις επιδιώξεις της λόγω διπλωματικών δηλώσεων. Αντιθέτως, ιστορικά υποχώρησε μόνο όταν συνάντησε σκληρό όριο. Το παράδειγμα του Έβρου το 2020 είναι χαρακτηριστικό. Η αποφασιστική στάση των ελληνικών δυνάμεων, η επιχειρησιακή ετοιμότητα και το σαφές μήνυμα ότι τα σύνορα θα προστατευθούν με κάθε μέσο λειτούργησαν αποτρεπτικά. Σε περιόδους δισταγμού ή εσωτερικής αδυναμίας, η Τουρκία κλιμάκωσε. Δοκιμάζει, πιέζει, μετρά αντιδράσεις και επενδύει στα κενά. Για την τουρκική στρατηγική κουλτούρα, η ισχύς δεν είναι απλώς εργαλείο πολιτικής· είναι γλώσσα επικοινωνίας.

Δεν είναι επιλογή, αλλά υπαρξιακή ανάγκη

Συμπερασματικά, η αποτροπή δεν είναι σύνθημα· είναι καθημερινή στρατηγική πράξη. Για την Ελλάδα, η αποτροπή δεν αποτελεί επιλογή, αλλά υπαρξιακή ανάγκη. Απέναντι σε έναν αναθεωρητικό γείτονα, κάθε κενό ισχύος, κάθε αμφιβολία βούλησης, κάθε ασάφεια στρατηγικής εκλαμβάνεται ως πρόσκληση για περαιτέρω πίεση. Η γεωπολιτική πραγματικότητα δεν επιτρέπει εφησυχασμό ούτε αυταπάτες.

Η Τουρκία δεν αποθαρρύνεται από το διεθνές δίκαιο· αποθαρρύνεται μόνο όταν γνωρίζει ότι το κόστος μιας επιθετικής ενέργειας θα είναι μεγαλύτερο από το προσδοκώμενο όφελος. Επομένως, η ελληνική στρατηγική οφείλει να εδράζεται σε τρεις αδιαπραγμάτευτους πυλώνες: ισχύ, αξιοπιστία και συνέπεια. Χωρίς αυτούς, κάθε πολιτική γίνεται ευάλωτη και κάθε διακήρυξη κενή περιεχομένου.

Η αποτροπή δεν αποτρέπει τον πόλεμο μέσω φόβου· τον αποτρέπει μέσω λογικής, καθιστώντας τον πόλεμο μη συμφέροντα για τον αντίπαλο. Και αυτό, στην περίπτωση της Τουρκίας, δεν επιτυγχάνεται με ευχές, αλλά με στέρεη εθνική στρατηγική, πολιτική σοβαρότητα και διαρκή ετοιμότητα. Η ισχύς δεν αντιστρατεύεται το δίκαιο· το καθιστά εφαρμόσιμο. Επιπλέον, η αποτροπή δεν είναι μόνο στρατιωτικό ζήτημα, αλλά συνολικό ζήτημα εθνικής κουλτούρας. Απαιτεί κοινωνική συνοχή, θεσμική σοβαρότητα, στρατηγική παιδεία και πολιτική ωριμότητα. Η καλλιέργεια στρατηγικής κουλτούρας σε πολιτική ηγεσία, διοίκηση, εκπαίδευση και δημόσιο λόγο αποτελεί προϋπόθεση εθνικής ανθεκτικότητας.

Ένα κράτος που εκπέμπει σταθερότητα, αυτοπεποίθηση και συνέπεια παράγει από μόνο του αποτρεπτική ισχύ. Η αποτροπή, τελικά, δεν είναι μόνο αντανάκλαση στρατού, αλλά αντανάκλαση ποιότητας κράτους και ευθύνης απέναντι στο μέλλον του έθνους.