Αναζητώντας τις ρίζες του Δημοκρατικού Πατριωτισμού

Η συνέχεια των αντιλήψεων αυτών ξεκάθαρα βρίσκεται στα κείμενα των Ανωνύμων (μαθητών του Ρήγα), σε πλευρές του προγράμματος της Μεγάλης Φιλικής, αλλά και στον λόγο και έργο της ριζοσπαστικής πτέρυγας της Επανάστασης του ’21. Η δολοφονία του Ρήγα Βελεστινλή και στην συνέχεια του Ιωάννη Καποδίστρια αποτέλεσαν ένα βαρύτατο πλήγμα για τις εθνικοαπελευθερωτικές δυνάμεις, που δεν μπόρεσε να επουλωθεί.

Διότι η δολοφονία τους και μάλιστα στο αφετηριακό σημείο εκκόλαψης/εφαρμογής των ιδεών τους, στέρησε τον νεότερο Ελληνισμό από τις δύο μοναδικές φυσιογνωμίες, που είχαν ευρύ στρατηγικό όραμα και κυρίως βαθιά πεποίθηση για την στήριξη στις δικές μας δυνάμεις, με στόχο την δημιουργία ενός αυτοκίνητου-ανεξάρτητου κράτους και μιας αυτοδιευθυνόμενης ισονομικής κοινωνίας.

Η βίαιη εμφύτευση της βαυβαροκρατίας και τα όσα ακολούθησαν την ανάπηρη ανεξαρτησία, ανέκοψαν, αλλά δεν εξαφάνισαν την ύπαρξη του πατριωτικού, δημοκρατικού και κοινωνικού αυτού ρεύματος, που βρήκε την έκφρασή του στους μεγάλους αγώνες των Επτανήσιων ριζοσπαστών, την Κρητική Επανάσταση, τους εθνικούς-ανεξαρτησιακούς αγώνες 1912-1913, αλλά και τους εθνικοκοινωνικούς αγώνες των Γεώργιου Φιλάρετου, Ρόκκου Χοϊδά, Κλεάνθη Τριανταφύλλου, Σταύρου Καλλέργη και των πρώιμων αναρχικών αγωνιστών, στον 19ο αιώνα.

Η αντιφατική κομμουνιστική Αριστερά (ΣΕΚΕ-ΚΚΕ)

Το πατριωτικό, δημοκρατικό και κοινωνικό αυτό ρεύμα βρήκε συνέχεια και συγκροτημένη αποτύπωση στο εμπνευσμένο εαμικό έργο του Δημήτρη Γληνού, το οποίο, δίκην νέου Θουρίου, ενέπνευσε τους Έλληνες, συγκροτώντας μια διαυγή εικόνα πατριωτικής Αριστεράς. Όχι μόνον ως μαχητικής εμπροσθοφυλακής της ανεπανάληπτης εποποιίας της Εθνικής μας Αντίστασης, αλλά και ως παράγοντα σύνθεσης των εθνικών με τα κοινωνικά ζητήματα.

Σημαντική παρένθεση στην πολιτική ιστορία του τόπου, και ιδιαίτερα στον χώρο του Δημοκρατικού Πατριωτισμού και της κοινωνικής χειραφέτησης, υπήρξε η δημιουργία του ΚΚΕ το 1918, ενός νέου αγωνιστικού κόμματος, με πολυκύμαντη, αλλά και ιδιαιτέρως αντιφατική πορεία. Η αντιφατική αυτή πορεία έχει πολλαπλώς επισημανθεί και αναλυθεί, οπότε εγώ από την πλευρά μου θα επαναλάβω όσα εδώ και χρόνια επισημαίνω, ότι δηλαδή το ΚΚΕ, όπως και το ίδιο σε στιγμές κρίσης έχει αναγνωρίσει, υπήρξε ένα ρωμαλέο, ριζοσπαστικό, αλλά ταυτόχρονα βαθιά μεταπρατικό (εξαρτημένο από την Σοβιετική Ένωση και την Κομμουνιστική Διεθνή) και ουσιαστικά αντιδημοκρατικό κόμμα στο μέγιστο της ιστορικής του διαδρομής.

Κι αυτό ανεξάρτητα από το ότι η αφετηριακή στάση του ΣΕΚΕ (ΚΚΕ στη συνέχεια) στο ιδρυτικό του Συνέδριο το 1918, εμφανώς έμμεσα επηρεασμένη από τις απόψεις του Γληνού και του Σκληρού, υιοθετεί λ.χ. στα εθνικά ζητήματα, θέσεις όπως πλήρης ελευθερία σε Κύπρο, Ίμβρο, Δωδεκάνησα, Καστελόριζο, Βόρειο Ήπειρο, κ.λπ. Είναι χαρακτηριστικό ότι το ΣΕΚΕ χαιρέτισε με άρθρο στον “Ριζοσπάστη” τον Μάιο του 1919 την αποβίβαση του ελληνικού στρατού στην Σμύρνη.

Η συνέχεια όμως ήταν διαφορετική. Τα πράγματα άλλαξαν απότομα, με κορύφωση τις βαθύτατα λαθεμένες ή καιροσκοπικές θέσεις του στο Μακεδονικό, το Κυπριακό και το Βορειοηπειρωτικό. Γεγονός, πάντως, παραμένει ότι η τότε κομμουνιστική Αριστερά δευτερευόντως εστιάζει στα μείζονα εθνικά ζητήματα, αφήνοντας ανοικτό όλο το πεδίο σε μια υπερδιεθνική και αντιπολεμική λογική, από τον χώρο της οποίας απουσιάζει η οπτική των καταπιεζόμενων-καταπιεστικών εθνών και η σθεναρή υπεράσπιση στο δίκαιο του εθνικοαπελευθερωτικού αγώνα.

Δημοκρατικός Πατριωτισμός και κοινωνική χειραφέτηση

Με δεδομένη την απουσία συστηματικής ανάλυσης από πλευράς του ΣΕΚΕ/ΚΚΕ αναφορικά με το κεμαλικό κίνημα, την συνολικότερη στάση απέναντι στην Οθωμανική Αυτοκρατορία και στην συνέχεια στην Τουρκική Δημοκρατία, την υποβάθμιση ή και αποσιώπηση της Γενοκτονίας των Ποντίων και Αρμενίων και τον διαρκή και σταθερά αντιδημοκρατικό χαρακτήρα του, το κόμμα έδινε λαβή στις καταγγελίες των αντιπάλων του, που διογκώνοντας και διαστρεβλώνοντας πολλά από τα υπαρκτά ατοπήματα του ΚΚΕ, δεν άφησαν ανεπηρέαστο, όπως φάνηκε στην πορεία, τον ελληνικό λαό.

Το 1940, με την εισβολή των Ιταλών, το ΚΚΕ, ξεπερνά την εσωστρέφειά του και πραγματοποιεί την μεγάλη έφοδο, μπαίνοντας επικεφαλής του εθνικού απελευθερωτικού αγώνα. Όμως, όπως γνωρίζουμε, η συνέχεια δεν ήταν ανάλογη. Ο εμφύλιος εκτροχίασε το τρένο, αλλά παρά την δεινή στρατιωτικοπολιτική ήττα του ΚΚΕ, δεν εξάλειψε το αντιστασιακό πνεύμα και τον Δημοκρατικό Πατριωτισμό από τις καρδιές των Ελλήνων, που βρήκαν τον τρόπο στην συνέχεια να τον αποτυπώσουν στους κοινωνικούς και εθνικούς (Κυπριακό) αγώνες της ΕΔΑ, της Ένωσης Κέντρου, την σημαντική ιστορική στιγμή της εξέγερσης του Πολυτεχνείου, αλλά και την εισβολή του ΠΑΣΟΚ στο ιστορικό προσκήνιο.

Σε αυτό το πλαίσιο, οι πιστές στον δημοκρατικό πατριωτισμό και την κοινωνική χειραφέτηση πατριωτικές δυνάμεις, αν και πληττόμενες διαρκώς από το κυρίαρχο συγκρότημα εξουσίας, όσο και από την σταδιακά αναδυόμενη και ενσωματωμένη στο σύστημα α-εθνική κοσμοπολιτική Αριστερά, εξακολούθησαν και εξακολουθούν εν μέρει να αντιστέκονται, αν και είναι εμφανώς αποδεκατισμένες. Οι όροι ανασυγκρότησής τους, δύσκολοι έως αξεπέραστοι στα περισσότερα επίπεδα, εντάσσονται στην διαμόρφωση ενός νέου πρωτόγνωρου ιστορικού κύκλου με άδηλο το αποτέλεσμα.