Επιστήμη Συστημάτων, Θεωρία Πολυπλοκότητας και Οργάνωση

Τα πάντα, από οικοσυστήματα, βιολογικούς οργανισμούς και μηχανές μέχρι οικονομίες, κράτη και τον ίδιο τον ανθρώπινο νου, μπορούν να μελετηθούν ως συστήματα, και άρα, η επιστήμη συστημάτων προσφέρει έναν γενικό, ενοποιητικό τρόπο θεώρησης της πραγματικότητας, ιδιαιτέρως αν συνδυαστεί με τη θεωρία της πολυπλοκότητας, που είναι επίσης ολιστική. Θεμελιώδη συμβολή στην προαναφερθείσα προσπάθεια έχουν τα λεγόμενα διεπιστημονικά μαθηματικά, στα οποία ασχολούμαι επί σχεδόν δύο δεκαετίες ως ερευνητής και εταίρος της εταιρείας R-Techno Ltd με αντικείμενο τη μαθηματική κυβερνητική και τη μαθηματική μοντελοποίηση.

Οι προαναφερθείσες εμπειρίες καλλιεργούν μεγάλες φιλοδοξίες ως προς την επιδίωξη γνωσιολογικών αρετών και εξίσου, ή και περισσότερο, καλλιεργούν ταπεινοφροσύνη και περίσκεψη ως προς την ουσία και την ευθύνη της επιστημονικής εργασίας. Ο επιστήμονας δεν πρέπει να είναι ένα ον που ζει στις νεφέλες του, όπως σατίριζε ο Αριστοφάνης, ούτε να ηδονίζεται καμαρώνοντας την κομψότητα των συλλογισμών του, αλλά πρέπει να είναι ένας αυστηρός, “δωρικός” εργάτης και εραστής της ορθής γνώσης, με συνείδηση κοινωνικού λειτουργού και σε πλήρη και συνεχή επαφή με το σύνολο της πραγματικότητας.

Αυτή είναι η νοοτροπία με την οποία ανέλαβα εξαρχής τα διδακτικά μου καθήκοντα σε προπτυχιακά και μεταπτυχιακά προγράμματα σπουδών του London Metropolitan University και του Cardiff Metropolitan University: Η ελεύθερη στράτευση της συνείδησης στην αναζήτηση της αλήθειας ως ορθότητας, η οποία μπορεί να οριστεί με μαθηματικό τρόπο με βάση τις μεθοδολογίες του Jacques Hadamard και του Andrey Tikhonov. Μαζί με μια ομάδα διακεκριμένων συνεργατών, πραγματοποίησα τη συγγραφή ενός επιστημονικού εγχειριδίου με τίτλο “Επιστήμη Συστημάτων, Θεωρία Πολυπλοκότητας, και Οργάνωση” το οποίο εκδόθηκε πρόσφατα από τις Εκδόσεις Νέων Τεχνολογιών.

Τα πέντε μέρη της “Επιστήμης Συστημάτων”

Ως επιστημονικός επιμελητής του εν λόγω βιβλίου, το οργάνωσα στα εξής πέντε μέρη: Το Πρώτο Μέρος, που τιτλοφορείται «Η Επιστήμη Συστημάτων και οι Βασικές Αρχές της Θεωρίας της Πολυπλοκότητας με Εφαρμογές στη Φυσική, στη Βιολογία, στη Διοικητική Επιστήμη, και στην Πολιτική Οικονομία», γράφθηκε από εμένα, και αποτελεί μια αυτοτελή μελέτη του ουσιαστικού περιεχομένου και του μαθηματικού υποβάθρου της επιστήμης συστημάτων και της θεωρίας πολυπλοκότητας.

Στις περίπου τριακόσιες πενήντα σελίδες αυτού το τμήματος του εν λόγω βιβλίου, μελετώ, ειδικότερα, τα εξής θέματα: μαθηματική ανάλυση, θεωρία γραφημάτων και δικτύων, θεωρία πολλαπλοτήτων και διαφορίσιμων πολλαπλοτήτων, θεωρία δυναμικών συστημάτων (συνεχών και διακριτών), περιλαμβανομένων των θεωριών διαταραχών και διχαλώσεων, στοχαστικές διαδικασίες και μέτρηση κινδύνων, μαθηματική μοντελοποίηση προβλημάτων τόσο των φυσικών όσο και των κοινωνικών επιστημών, ζητήματα τεχνητής νοημοσύνης, εντροπία και μαθηματική θεωρία της πληροφορίας, οργανωσιακή συμπεριφορά, και προβλήματα ανάλυσης, προγραμματισμού και σχεδιασμού οικονομικών και κοινωνικών συστημάτων.

Ανέθεσα τη συγγραφή του Δεύτερου Μέρους, που τιτλοφορείται «Ο Οικονομικός Κύκλος και η Μεθοδολογία Μελέτης των Οικονομικών Κρίσεων», στην οικονομολόγο και πολιτική επιστήμονα Δανάη-Εσθήρ Λάου, αξιοποιώντας σχετικές εργασίες που έχει πραγματοποιήσει στο Πάντειον Πανεπιστήμιο, στο ΕΚΠΑ και στην Τράπεζα της Ελλάδος αναφορικώς με τη συγκριτική πολιτική οικονομία και τις θεωρίες οικονομικών κρίσεων, καθώς και στο πρόγραμμα Ψυχολογίας του London Metropolitan University.

Ανέθεσα τη συγγραφή του Τρίτου Μέρους, που τιτλοφορείται «Οργανωσιακή και Επιχειρησιακή Ανθεκτικότητα, Επιχειρησιακή Συνέχεια, και Διαχείριση Κινδύνων», στον Σταμάτιο Τουρνή, Διευθύνοντα Εταίρο της εταιρείας SIGMA BUSINESS NETWORK και Fellow Member του Business Continuity Institute στο Ηνωμένο Βασίλειο.

Το Τέταρτο Μέρος αυτού του βιβλίου τιτλοφορείται «Συστημική Σκέψη και Συνεχής Καθολικός Σχεδιασμός: Η Επιστήμη Συστημάτων ως ένας Γενικός Τρόπος Δράσης», και ανέλαβα τη συγγραφή του προσωπικώς, προκειμένου να επεκτείνω ορισμένες πτυχές της εργασίας που πραγματοποίησα στο Πρώτο Μέρος και να εξηγήσω την εφαρμογή της επιστήμης συστημάτων στη διοικητική επιστήμη, στη στρατηγική, στην πολιτική, στη διεθνή πολιτική οικονομία, στην πολεμολογία, και στη γενική μοντελοποίηση του ιστορικού γίγνεσθαι.

Ανέθεσα τη συγγραφή του Πέμπτου Μέρους, που τιτλοφορείται «Τεχνολογία Blockchain: Θεμελιώδεις Αρχές, Εφαρμογές, και Κοινωνικοοικονομικές Επιπτώσεις», στον επενδυτικό τραπεζίτη και διανοούμενο Erol User, ο οποίος είναι ο Πρόεδρος και Διευθύνων Σύμβουλος της εταιρείας επενδυτικής τραπεζικής USER Corporation. Το βιβλίο προλογίζει ο Σπυρίδων Κιαρτζής, Διευθυντής Νέων Τεχνολογιών και Εναλλακτικών Πηγών Ενέργειας του Ομίλου HELLENiQ ENERGY.

Οργανικισμός και μηχανικισμός

Ένα σημαντικό ζήτημα που με απασχόλησε στο ανωτέρω βιβλίο είναι η διαφορά μεταξύ οργανικισμού και μηχανικισμού. Ο μηχανικισμός βλέπει τα συστήματα σαν μηχανές. Δηλαδή, μπορούν να εξηγηθούν πλήρως αν αναλύσουμε τα επιμέρους μέρη τους και τους νόμους που τα διέπουν. Η συμπεριφορά του όλου είναι απλώς το άθροισμα των μερών.

Ο οργανικισμός υποστηρίζει ότι το όλον είναι κάτι περισσότερο από το άθροισμα των μερών. Δίδει έμφαση στις σχέσεις, στην οργάνωση και στις αναδυόμενες ιδιότητες, οι οποίες δεν εξηγούνται πλήρως μόνο από τα επιμέρους στοιχεία, και αναδεικνύει τη διαφορά ενός “οργανισμού” από μια “μηχανή”.

Με απλά λόγια, ο μηχανικισμός αναλύει, ενώ ο οργανικισμός συνθέτει και εστιάζει στην ολότητα. Η επιστήμη συστημάτων έχει αναπτύξει ποικίλες μεθοδολογίες, καλύπτοντας και τη μελέτη μηχανικών συστημάτων και τη μελέτη οργανισμών, χωρίς να αγνοεί τις ιδιαιτερότητες του εκάστοτε αντικειμένου μελέτης. Αυτές οι διαφορετικές προοπτικές μελετώνται στο ανωτέρω βιβλίο, και παρέχονται δημιουργικές σκέψεις για το μέλλον της επιστήμης και της κοινωνίας.