Γιατί ο σύγχρονος άνθρωπος πρέπει να ασπαστεί το “πίστευε και ερεύνα”…

Το νοητικό-πνευματικό, αλλά και ενεργειακό πρόβλημα στις άχαρες, προκλητικές, μεταβατικές-μεταιχμιακές εποχές στην Ιστορία του Ανθρώπου είναι πως το Χρήμα, η ικανοποίηση των γήινων αναγκών τε και ορέξεων υπερισχύει – κατισχύει, θα έλεγα – κάθε “μεταφυσικής” έννοιας περί του Πανάγαθου, Παντογνώστου, α-Πανταχού παρόντος, Πρωταρχικού Δημιουργού των Πάντων, του Ενός, του Άπαντος, του “Αγαθού”, του “Όντως Όντος”…

Όταν περιοριστούμε στα διαθλασμένα δεδομένα των πέντε αισθήσεων (έτσι όπως διυλίζονται και αποθηκεύονται από και εις) τον παραζαλισμένο ανθρώπινο εγκέφαλο, τότε το αισθητό και το μετ-αισθητό απέχουν παρασάγγας, χάνοντας την ορθολογική σχέση αιτίου-αιτιατού (αιτίας-αποτελέσματος). Τότε ο “ερών” και ο/η “ερώμενος” γίνονται ένα και το αυτό άτομο, χωρίς να υπεραίρεται στα ύψη του φιλοσοφικού Ανδρόγυνου (που δεν είναι συνώνυμο με το αντρόγυνο των συμβιούντων ή κοινώς συναινούντων).

Η μνημονική-φαντασιακή διαδικασία είναι τόσο περίπλοκη, που μόλις και μπορεί να την παρακολουθήσει η σύγχρονη Επιστήμη της Νευροφυσιολογίας του Εγκεφάλου. Πόσω μάλλον να την εξιχνιάσει. Μεταξύ υποκειμενικότητας και διϋποκειμενικότητας το χάσμα του χαοτικού “πραγματικού”, “αντικειμενικού”, ά-Πειρου κι α-Πείρου Κόσμου, όπου η εντροπία χτυπάει κόκκινο και ο ανθρώπινος λογισμός βραχυκυκλώνει.

Οι Ελληνορωμαίοι δεν ήταν αφελείς όταν διαχώριζαν τους υπηρετούντες τη Μούσα Ερατώ εις “ποιητή προφήτη” (poeta vates) και “ποιητή τεχνίτη” (poeta faber). Βεβαίως, κάθε μανιχαϊστική προ-τυποποίηση είναι διπολική, αφαιρετική, σχηματική εξ αρχής και κατ’ αρχήν (εξ ορισμού). Συμβάλλει στη δημιουργία απαραίτητων γνωστικών εργαλείων, όμως Γνώσις και Πληροφορία δεν είναι συνώνυμες. Η καταναλωτική “Κοινωνία της Αφθονίας” (κατά Χέρμπερτ Μαρκούζε) προέταξε την ποσότητα έναντι της ποιότητας, την έκταση έναντι του βάθους-ύψους, την διπολικότητα έναντι της σφαιρικότητας, την ψύχωση έναντι της προτέρας απλής νευρώσεως.

Και δεδομένου ότι οι λεγόμενες Παραστατικές Τέχνες κι η αφηγηματική Λογοτεχνία είναι σύνθετοι αντικατοπτρισμοί της Κοινωνίας που τους γέννησε συμβάλλοντας στην διαφοροποίηση-μετεξέλιξη του Συλλογικού Φαντασιακού, προκαλώντας επαναστάσεις ή βίαιες κρατικές καταστολές (ας θυμηθούμε τον Προμηθέα Φωτοδότη αλυσοδεμένο στον Καύκασο από το Κράτος και τη Βία), είναι σαφές πως η εμμονική θεματολογία του κυρίαρχου Αφηγήματος προδίδει τόσο το ύφος, όσο και το ήθος, που προβάλλεται, προκειμένου εν τέλει να επικρατήσει

Για να συμβεί αυτό, όμως, πρέπει να ενεργοποιηθούν τα κοινωνικά αντανακλαστικά και να επιτευχθεί η κοινωνική ανατροφοδότηση-διάδραση-συνδέσμευση. Κάθε δράση προκαλεί αντίδραση, εάν κι εφ’ όσον γίνει αισθητή ως επίδραση και δεν ενδυθεί δοράν προβάτου υποδυόμενη την ηδονή, επενδύοντας στη “μαγική αίσθηση” του κόσμου, από το αμύητο κοινό, που δεν διαθέτει οξυμένη Κριτική Σκέψη.

Ο σύγχρονος Πνευματικός Άνθρωπος

Η επαγρύπνηση του επαρκούς αναγνώστη-θεατή-ακροατή-αισθητήρα είναι βασική προϋπόθεση για να μπορέσει να αποφύγει τον συρμό της Κοινής Γνώμης και να υπηρετήσει το Κοινό Καλό τε και Αγαθό, ακόμα και δυσαρεστώντας όσα έλλογα όντα επιλέγουν να ακολουθήσουν ως αυτόματα κυρίαρχες αναμασημένες, εύπεπτες, ευπώλητες αισθητικές-ηθικές, που δημιουργούν ευκόλως αναγνωρίσιμα στερεότυπα, που όταν διαδοθούν κι εμπεδωθούν γιγαντώνονται σε κοινωνικά ρεύματα, που είναι δύσκολο, σχεδόν αδύνατο, να αντιστραφούν, να αναχαιτιστούν.

Πέρα από την αριστοκρατική αντίληψη περί ειδημόνων, μακριά από νεορομαντικούς απομονωτισμούς, αλλά και νεοπλατωνικές εξιδανικεύσεις, ο σύγχρονος Πνευματικός Άνθρωπος είναι (εκούσιος ή και ακούσιος) συνδημιουργός πολιτισμικών φαινόμενων που έχουν πομφολυγική διάρκεια. Οι πολυποίκιλες πολιτιστικές δράσεις, που εκμεταλλεύονται και αναλίσκουν τον ελεύθερο χρόνο στις ανεπτυγμένες βιομηχανικές-τεχνολογικές κοινωνίες παρα-είναι γρήγορες, ανακλαστικές κι αναγκαστικά πανομοιότυπες (δεν προλαβαίνουν να διερευνήσουν εις βάθος τούς ούτως ή άλλως βραχύβιους ιριδισμούς στην επιφάνεια μιας καταναλωτικής-παραισθητικής σαπουνόφουσκας (πομφόλυξ, στα αρχαία ελληνικά), που έχει καταστεί (ή καταντήσει) η ζωή μας.

Έτσι τρέχουμε και δεν φτάνουμε, ασθμαίνουμε, αλλά δεν ανασαίνουμε, δεν επαρκεί το οξυγόνο στα υπόγεια μπαρ που συνωστιζόμαστε, προκειμένου να καταναλώσουμε Χημεία. Είμαστε σαν χρυσόψαρα έξω από τη γυάλα λίγο πριν ξεψυχήσουν, λίγο πριν παραδώσουν το Επιστητό φαινομενικό εγώ τους στο μυστηριωδώς άγνωστο κι ανεξερεύνητο Εμείς, που διαπραγματεύονται όλες οι θρησκείες και οι μεταφυσικές θεωρήσεις τούτου του κόσμου… Η έλλειψη οξυγόνου στον εγκέφαλο (ανοξαιμία) προκαλεί “μέθη του βυθού” στους σφουγγαράδες. Όμως αυτοδύτης δεν είναι και ο φιλοσοφών ποιητής;

Μάρτυρας των μύθων. Χωρίς Μυθολογία (παραμύθι έστω) ποιητική παραγωγή δεν νοείται. Είναι σαν να ζητάς από έναν εκ γενετής τυφλό να σου περιγράψει ένα ηλιοβασίλεμα ή τον αφρό του κύματος. Θα έχει ιδιαίτερο ενδιαφέρον η “συναισθητική μεταφορά” που θα χρησιμοποιήσει, όμως ούτε η μηχανιστική κάμερα, ουδεμία φωτογραφική μηχανή μπορεί και δύναται να αναπαραστήσει ή να καταγράψει τις χιλιάδες-μυριάδες αποχρώσεις του ιώδους, που βλέπει ο κάθε εξατομικευμένος εγκέφαλος (εξελιγμένος ή μη, καλλιεργημένος ή όχι). Τι απομένει λοιπόν, εκτός από την ενσυναίσθηση, την ανεκτικότητα, την αλληλεγγύη, τον σεβασμό, την αποδοχή του Άλλου, του διαφορετικού; Η καθημερινώς εξασκούμενη Κριτική Σκέψη, κατά την ταπεινή μου άποψη, είναι το μόνο ορθολογικό εργαλείο, που μπορούμε να προτάξουμε στο ά-Λογο, στο ά-Πειρο, στο μη Επιστητό.

“Πίστευε και ερεύνα”, είναι η δική μου θεωρία. Ζούμε σε έναν θνησιγενή υποκριτικό (αν και εξελισσόμενο) Πολιτισμό “Πηγή Δυστυχίας”. Δεν ξέρω εάν λειτουργεί ο συσσωρευτής οργόνης, που κατασκεύασε και προτείνει ο Βίλχεμ Ράϊχ μέσα από το βιβλίο του “Άκου Ανθρωπάκο“, όμως έχω πάψει προ πολλού να πιστεύω ό,τι μα ό,τι μού λένε. Ειδικά σε θέματα Τέχνης, Λογοτεχνίας και Σύγχρονου Πολιτισμού είμαι διπλά επιφυλακτικός μέχρις αποδείξεως του εναντίου. Μέσα μου παραμένω καλός τε και αγαθός, όμως “καλοκάγαθος” [με την αρνητική έννοια] πλέον ουκ ειμί. Τα καλά της ωριμότητας. Οι παράπλευρες ωφέλειες-παρενέργειες της γηράνσεως.

Ας αποδεχτούμε το εγώ μας, προκειμένου να διερευνήσουμε το εμείς. Ζούμε τόσο λίγο, όμως προλαβαίνουμε, θαρρώ… H ενασχόληση του Αριστοτέλη με το Ηθικό, που είναι και Αισθητικό απηχεί την ανάγκη των εχεφρόνων μετρημένων ανθρώπων για “ευδαιμονία”, για έναν επίγειο Παράδεισο, που δεν ερωτοτροπεί με την ανέφικτη Αιωνιότητα. “Μέτρον άριστον”. Και οι κυνικοί και οι στωικοί και οι πλατωνικοί και αριστοτελικοί και όλοι οι σύγχρονοι (νεωτερικοί και μετανεωτερικοί) φιλόσοφοι την πολυπόθητη ισορροπία του Ανθρώπου στην κοσμική-συμπαντική-γήινη ενεργειακή “Τρικυμία” αναζητούν. Διαρκής αγώνας ο βίος κι η ζωή ηδεία. Το θέμα είναι πως επιλέγουμε να ζήσουμε πριν την κηδεία μας. Κατά τα άλλα, δεν θεωρώ πως οδύνη και ηδονή παρηχούν. Μπορούν να ζήσουμε απλώς ευτυχισμένοι.