Γιατί πρέπει να μπει φρένο στην ανεξέλεγκτη πορεία της Τεχνητής Νοημοσύνης

Το περιβάλλον όμως καταστρέφεται, υπάρχει ακόμη φτώχεια, και ο καπιταλισμός δουλεύει για να μαζεύονται όλα τα λεφτά σε 5.000 χέρια. Κάποτε ο ηλεκτρισμός ταρακούνησε τον τρόπο που οι άνθρωποι ζούσαν. Ήταν μία μεγάλη αλλαγή. Τώρα, στις μέρες μας, υπάρχει μια αλλαγή εν εξελίξει που είναι “εκατό φορές ισχυρότερη” από τον ηλεκτρισμό. Ο Μπιλ Γκέιτς πριν τρία χρόνια είχε εντυπωσιαστεί πολύ από τις αλλαγές που έφερνε η Τεχνητή Νοημοσύνη (ΑΙ, artificial intelligence), μα τώρα αρχίζει να ανησυχεί.

Γιατί; Δεν είναι τόσο απλή η μετάβαση όπως παλιότερα από τα άλογα στα αυτοκίνητα, από τα πανιά στις μηχανές των πλοίων ή από τους χάρτινους φακέλους στον υπολογιστή. Η Τεχνητή Νοημοσύνη είναι ένα τέρας. Πριν λίγες ημέρες, μάλιστα, ειπώθηκαν τούτα τα λόγια: Η Anthropic και η OpenAI δημοσίευσαν νέες εκθέσεις, οι οποίες δείχνουν ότι τα μοντέλα τους αρχίζουν ολοένα και περισσότερο να αυτοματοποιούν τη λειτουργία και την ίδια την ανάπτυξή τους!

Έχει φέρει ήδη πολλούς κινδύνους η Τεχνητή Νοημοσύνη. Τα data centers ξεφυτρώνουν, όπως κάποτε οι βιομηχανίες με τα φουγάρα. Τα δαιμονισμένα data centers βγάζουν πολλή θερμότητα, χρησιμοποιούν τεράστιες ποσότητες νερού για ψύξη, και οι συγγραφείς και καλλιτέχνες “θα πέσουν σε κατάθλιψη” που μια μηχανή θα κάνει τη δουλειά τους σε δευτερόλεπτα. Στην Ιταλία, ήδη τα ρομπότ σκαλίζουν αγάλματα. Ένα τεράστιο κομμάτι της ανθρωπότητας θα βρεθεί στο περιθώριο, και αυτό σημαίνει αύξηση της παραβατικότητας. Συνέπειες κι όχι αστεία. Αν αρχίσουν και πεινάνε πολλοί γύρω σου, θα είναι πολύ χειρότερη η κατάσταση από όσο τη φαντάζεσαι σήμερα.

Τεχνητή Νοημοσύνη: Τα συν και τα πλην 

Έχει φέρει και μερικά καλά η Τεχνητή Νοημοσύνη ή θα φέρει ακόμη νέα φάρμακα για την καταπολέμηση ασθενειών και του καρκίνου που μαστίζει, και τόσα άλλα. Και εδώ είναι ίσως το σημείο όπου η Τεχνητή Νοημοσύνη μπορεί πραγματικά να κάνει τη διαφορά. Να βοηθήσει, για παράδειγμα, τους γιατρούς να σχεδιάσουν με μεγαλύτερη ακρίβεια μια εγχείρηση καρδιάς και, τελικά, να σώζουν ζωές.

Η Τεχνητή Νοημοσύνη όμως θα βοηθήσει ώστε περισσότερα χρήματα να μαζεύονται στα γνωστά 5.000 χέρια. Το ελάχιστο μηνιαίο εισόδημα (GBI, global basic income) που προτείνεται είναι στάχτη στα μάτια όλων. Το GBI μπορεί να αποτρέψει την εξαθλίωση, αλλά δεν λύνει από μόνο του το πρόβλημα του να σπρώχνεσαι εκτός της κοινωνίας αλλά και της ανθρώπινης αξιοπρέπειας.

Στην Τεχνητή Νοημοσύνη πρέπει να μπει τώρα φρένο, ιδίως στην Αμερική και την Κίνα (οι δύο χώρες τροχίζουν τα μαχαίρια τους και βρίσκονται σε ανταγωνισμό), και είναι παράδοξο οι μεγάλες εταιρείες Τεχνητής Νοημοσύνης να αυτορυθμίζονται. Η Ευρώπη που έχει μείνει ντροπιαστικά πίσω στην κούρσα της Τεχνητής Νοημοσύνης, έχει όμως δημιουργήσει ένα νομικό πλαίσιο προστασίας των πολιτών εναντίον των κινδύνων αλλά και της βαρβαρότητας που φέρνουν οι αλλαγές της Τεχνητής Νοημοσύνης στην εργασία και τη ζωή.

Έτσι η Τεχνητή Νοημοσύνη που μπορεί να γεμίσει τους δρόμους με ανέργους, ενώ την ίδια στιγμή το διαδίκτυο γεμίζει με ψευδείς ειδήσεις και το YouTube με AI-generated βίντεο, δημιουργείται ένα εκρηκτικό μείγμα. Το ερώτημα είναι “Τεχνητή Νοημοσύνη ή βαρβαρότητα”. Και ίσως σωστότερα, βαρβαρότητα ή βάζουμε τουλάχιστον ένα φρένο τώρα. Μία κόκκινη γραμμή. Γιατί είναι άκρως προτιμότερο να κινηθούμε αργά και με ασφάλεια, παρά να το μετανιώσουμε αργότερα. Αυτό το άρθρο είναι μια προειδοποίηση.

Οι δώδεκα μεγάλες αδελφές-εταιρείες της τεχνητής νοημοσύνης –από τους κατασκευαστές υποδομών και τσιπ όπως οι TSMC, ASML και NVIDIA (ως σχεδιάστρια τσιπ), μέχρι τους γίγαντες του cloud και των μοντέλων όπως οι Microsoft, Google, Meta, Amazon, Apple, Oracle, OpenAI, Anthropic και SpaceXAI– κρατούν στα χέρια τους το ψηφιακό μέλλον μας. Αν ο παραγωγικός αυτός πυρήνας δεν συμμορφωθεί άμεσα με κανόνες που προστατεύουν την κοινωνία, τότε χρειάζεται θεσμική πίεση, καθώς και να σταματήσουμε να χρησιμοποιούμε τα προϊόντα τους.

Το ποντικοφάρμακο της Τεχνητής Νοημοσύνης

Ο Γκέιτς μας λέει, ουσιαστικά: Η Τεχνητή Νοημοσύνη έρχεται. Πώς θα διασφαλίσουμε ότι θα ωφελήσει τους πάντες; Πώς θα κάνουμε την επανάσταση αυτή ασφαλέστερη; Αλλά ο Μαρξ μας έχει πει κάτι ακόμη πιο σημαντικό που ξεχνάει για ευνόητους λόγους ο Γκέιτς: Look at ownership first! Ποιος κατέχει τα μέσα παραγωγής — τα data centers, τα chips, τα μοντέλα, την υπολογιστική ισχύ και την υποδομή πίσω από την Τεχνητή Νοημοσύνη; Μα δεν θα καταστούν οι άνθρωποι περιττοί όπως πάνε τα πράγματα;

Επομένως, η συζήτηση για την Τεχνητή Νοημοσύνη είναι μια συζήτηση για την εξουσία, την ιδιοκτησία και τον ευρύτερο έλεγχο της κοινωνίας. Τι σημαίνει αν οι μεγαλοδιευθυντές και οι μεγαλομέτοχοι που την ελέγχουν αποκτήσουν ακόμη περισσότερα δισεκατομμύρια και μεγαλύτερη παραγωγική δύναμη στην οποία θα έχουν το πάνω χέρι, ώστε όλοι οι υπόλοιποι άνθρωποι να χάσουν τον έλεγχο πάνω στην οικονομική, πολιτιστική και κοινωνική τους ζωή; Μα δεν σημαίνει ξεκάθαρα Τεχνητή Νοημοσύνη επί σκοπώ πλουτισμού για λίγους; Δυστυχώς, φαίνεται ότι οι λίγοι που κατέχουν τα AI frontier labs –ως ιδιοκτήτες ή μεγαλομέτοχοι– θα αποκομίσουν και το μεγαλύτερο όφελος.

Ο άνθρωπος δεν κινδυνεύει από τις μηχανές που ο ίδιος φτιάχνει, αλλά από τους δημαγωγούς και τους οπορτουνιστές billionaires που χαϊδεύουν τα κατώτερα ένστικτα της κοινωνίας για να πλουτίζουν εις βάρος της (τα ίδια κατώτερα ένστικτα που κάνουν και την ακροδεξιά στη Γαλλία και τη Γερμανία να μοιάζει με κουτί γεμάτο φρέσκα γλυκά). Η Τεχνητή Νοημοσύνη έχει πολλές πιθανότητες να γίνει το ποντικοφάρμακο της κοινωνίας και του 21ου αιώνα.

Και λίγες πιθανότητες να επικρατήσει μια προσέγγιση που συνδυάζει την προσοχή με μια ανθρωποκεντρική οπτική, μέσα σε έναν καπιταλισμό που μοιάζει όλο και περισσότερο ξεχαρβαλωμένος. Pro-AI but anti-uncontrolled AI. Τα συμπεράσματα δικά σας, μα οι υποδομές της Τεχνητής Νοημοσύνης αλλά και του μέλλοντος, θα έπρεπε να ανήκουν σε πολλούς, και όχι σε ελάχιστους ανθρώπους.

ΥΓ. Για όσους ενδιαφέρονται περισσότερο για τα ζητήματα αυτά, μπορούν να κοιτάξουν και τα εκτενή δοκίμια στα blogs τους: Mark Zuckerberg: The future is for everyone (Aug. 10, 2026), Bill Gates: The turbulent AI era is here (Aug. 26), Dimitris Eleas: AI or Barbarism: An answer to Bill Gates, with Harari in mind (Sept. 9), Dario Amodei: We must pace the frontier (Sept. 12).