Η αισιοδοξία της απελπισίας κι ο αξιακός όγκος του ελαφρού

Ένας άνθρωπος που δεν διστάζει έτσι να τσαλακωθεί, να γελοιοποιηθεί, να σαρκάσει τη δημόσια εικόνα του, έχει τον άπειρο σεβασμό μου. Και αναφέρομαι εν προκειμένω στο καλλιτεχνικό πολυεργαλείο, που λέγεται Άγγελος Παπαδημητρίου. Κυρίως γιατί ο ίδιος, σταθερά αυτοσαρκαζόμενος, διδάσκει σε μια κοινωνία άκρως αυτιστική πλέον και έμφοβη (η οποία όμως παίρνει πολύ στα σοβαρά τον εαυτό της  – καλύτερα…τον εαυτούλη της), τον αξιακό όγκο του ελαφρού. Την αισθητική και την ηθική του γέλιου – που είναι το εντελώς αντίθετο του χάχανου. Σ’ έναν τόπο γελοίων νομίζω πως μόνοι σοβαροί παραμένουν σταθερά οι γελοιογράφοι.

Ιδιαίτερα από την εποχή του COVID και μετά, ο φαντασιακός τρόμος για τον άλλο, η αντιμετώπιση του διπλανού ως πιθανού φορέα της αρρώστιας – άρα ως πραγματικής απειλής θανάτου – είναι όχι μια εγωπαθής, κατακριτέα αντίδραση, αλλά και η επίσημη πολιτική. Το απόλυτο polically correct! Άνθρωποι που κοιτούν με νοσηρή καχυποψία τον απέναντι τους στο μετρό, τον άγνωστο του πεζοδρομίου, την ουρά στη λαϊκή ή στο σουπερμάρκετ.

Άνθρωποι που φορούν συνεχώς τις μάσκες, περισσότερο εσωτερικά και λιγότερο εξωτερικά. Ακόμη και τώρα. Που τις έχουν αποδεχτεί σαν τον ρόλο που ανέκαθεν ήθελαν να παίξουν. Άνθρωποι που, σχεδόν με ανακούφιση, δεν κρύβουν απλώς αλλά διαγράφουν, εξαφανίζουν το πρόσωπό τους πίσω από την προστασία μιας προσωπίδας. Άνθρωποι που βολεύονται να μη χαμογελούν επειδή τους είναι αβάσταχτο να εκδηλώνονται, να χαμογελούν ευγενικά στον άγνωστο απέναντί τους. Ζευγάρια που χωρίζουν, επειδή δεν αντέχουν όχι τόσο τη διαρκή παρουσία του άλλου μέσα στα λίγα τετραγωνικά ενός διαμερίσματος, αλλά τον εαυτό τους τον ίδιο σε μια σχέση συνύπαρξης.

Οι σχέσεις των ανθρώπων δοκιμάζονται

Αξίζουν όμως τόσες θυσίες για μια τέτοια ζωή; Ζούμε άραγε έτσι, απλώς επιβιώνοντας; Ο γάτος μου στο μπαλκόνι, που φλερτάρει με όλες τις γάτες της γειτονιάς, είναι πιο ευτυχισμένος από το αφεντικό του. Άρα, ιδιαίτερα τώρα…. Τώρα που οι ανθρώπινες σχέσεις δοκιμάζονται στον βαθύτερο πυρήνα τους και που οι άνθρωποι επιλέγουν κάτι τόσο απάνθρωπο, όπως είναι η απόσταση, ο διαρκής εγκλεισμός, η ασφάλεια της μόνωσης αντί του… κινδύνου μιας αγκαλιάς κι ενός φιλιού… εκείνες οι εξαιρέσεις που επιμένουν να χαμογελούν, που καθιστούν τον εαυτό τους ευφρόσυνο θέαμα – ο υγιέστερος ορισμός της τέχνης – που λοιδορούν τους σοβαροφανείς και που δεν ταυτίζουν την ερωτικότητα με το σεξ, αλλά με την επαφή και την επικοινωνία, με κάνουν περίεργα αισιόδοξο μέσα στην απελπισία μου.

Επειδή υποκαταστήσαμε τις ανθρώπινες σχέσεις και την σωματική επικοινωνία με τις φιλίες στο fb, ένα μεγάλο αδελφό που μας υπενθυμίζει κάθε μέρα πόσοι από τους εκατοντάδες “φίλους” μας έχουν γενέθλια. Και ότι κάνουμε το καθήκον μας αποστέλλοντας ηλεκτρονικές ευχές. Αυτή την μάστιγα. Δίπλα στην άλλη συμφορά τα … φιλάκια! Που όλοι στέλνουν μακρόθεν. Από τηλέφωνα και ηλεκτρονικά μηνύματα.

Όλοι “φιλούν” τους πάντες. Και μάλιστα με τα αφόρητα υποκοριστικά των φιλιών. Παρασύροντας μας έτσι σε ένα παιχνίδι εικονικών, ως εκ τούτου ασφαλών, σχέσεων από απόσταση, που όμως δεν είναι σχέσεις, άλλα προσομοιώσεις (simulacres) και ενταφιασμός των σχέσεων. Ένα είδος άυλης φυλακής. Μιας φυλακής που λέγεται απόσταση. Τουλάχιστον μάς απομένει η σχέση με την τέχνη ως διαρκής έρωτας και ως ασυμβίβαστος εξορκισμός του θανάτου…

ΥΓ. Αρκεί βέβαια να μην μπερδεύουμε την τέχνη και τον πολιτισμό, τους καλλιτέχνες και την διαχρονική προσφορά τους με το υπουργείο Πολιτισμού και με τους μανδαρίνους του. Ακόμη και η πιο δραματική εκδοχή της τέχνης μπορεί και μεταστρέφει τη μιζέρια της ζωής σε δωρεά. Σε χαμόγελο. Ποτέ το αντίθετο. Η εξουσία πάλι, η κάθε εξουσία, υπήρξε ανέκαθεν αντιαισθητική. Καθ’ ότι σοβαροφανής. Αφού ανέκαθεν αντιλαμβάνεται την πολιτική ως συμβιβασμό.

Ενώ η τέχνη είναι το παιχνίδι έξω από τις συμβάσεις. Θα ‘λεγα ακόμα πως εξουσία και κιτς ταυτίζονται, αφού κοινός παρανομαστής τους είναι το μελοδραματικό, το καλλωπισμένο ψέμα. Αποκλειστικά. Και βέβαια η χρήση και κατάχρηση του κράτους ως προσωπικού φέουδου. Η δημοκρατία των τιμαριούχων σε χαλιά του ευγενούς οίκου “Τα τρία κακά της μοίρας μας”.

Σημ. Οι φίλοι μου ξέρουν πόσο πολύ αντιπαθώ τα τηλεφωνήματα και την άσαρκη φλυαρία τους. Επειδή υποκαθιστούν με πολύ ύπουλο τρόπο το σώμα και την ουσιαστική έκθεση απέναντι στον άλλο και εκφράζουν υπαρξιακή δειλία. Ένα τηλεφώνημα υποκρίνεται την επαφή αλλά δεν είναι… Για παράδειγμα σκεφτείτε πόσοι άνθρωποι χωρίζουν στέλνοντας απλώς ένα μήνυμα ή λέγοντας το τελευταίο αντίο με ένα τηλεφώνημα… Τόσο δειλοί!