Μεγαλοψυχία και ελευθερία ως αντίδοτο στον σύγχρονο φαρισαϊσμό

Παρ’ όλα αυτά, αν μπορεί να διδάχθουμε κάτι από την ιστορία και την μακραίωνη βιωματική γνώση που έχει κληροδοτηθεί στον λαό μας ιδιαιτέρως – που αποτελεί ιστορικό προνόμιο, αλλά συνάμα και ευθύνη να την διαφυλάττει – τότε ορισμένα συμπεράσματα μοιάζουν αρκετά ξεκάθαρα.

Ουδείς (πλην ελαχίστων επιδηδείων) προτιμούν τον πόλεμο αντί της ειρήνης. Ο Ευριπίδης δεν αφήνει καμία αμφιβολία στην κατεξοχήν αντιπολεμική του τραγωδία “Ιφιγένεια εν Αυλίδι” ότι οι “πατριωτικές κορόνες” συνήθως λειτουργούν ως προπέτασμα να καλύψουν ευτελή, βαθιά ιδιοτελή κίνητρα.

Ο Αγαμέμνων, φοβούμενος ότι ο αδελφός του Μενέλαος θα τον εκθρόνιζε μετά την φυγή της Ελένης (γιατί ως σώγραμπρος, πώς θα μπορούσε να δικαιολογίσει ο Αργείος Μενέλαος την παραμονή του στην Σπάρτη χωρίς την Ελένη;), αγωνιούσε τόσο για την διατήρηση της εξουσίας του, ώστε δεν δίστασε να θυσιάσει την ίδια του την κόρη Ιφιγένεια, προκειμένου να πραγματοποιηθεί η εκστρατεία κατά της Τροίας!

Ωστόσο ο Ευριπίδης δεν θα συμμεριζόταν ούτε την δυτική δυϊστική σκέψη που γέννησε ο σχολαστικισμός, ούτε τον ανατολικό μανιχαϊστικό δυϊσμό που παρουσιάζουν τα πράγματα μαυρόασπρα και προσφέρονται για εύπεπτα αφηγήματα. Στο ίδιο έργο του αρχαίου ποιητή υπάρχει μια πιο διακριτική, αλλά εξίσου αιχμηρή κατηγορία, στραμμένη κατά των “Κλυταιμνηστρών” του κόσμου τούτου… εκείνων δηλαδή που συμπεριφέρονται σαν να μην έχουν μερίδιο ευθύνης στην ίδια υποκρισία που εκτυλίσσεται.

Η υποκρισία περισσεύει… 

Φεύ… οι σημερινές αντιπαραθέσεις και διαδηλώσεις θα μπορούσαν να είναι πολύ πιο πνευματικά γόνιμες, αν λιγότερα πανεπιστήμια απέρριπταν τις κλασικές ελληνικές σπουδές ως ασύμβατες με τον επικρατούντα “γουοκισμό”, και αν περισσότεροι Έλληνες τις στήριζαν, ακόμη κι αν δεν “ταιριάζουν” απόλυτα με την υλιστική νοοτροπία που δυστυχώς έχει καταστήσει τον λαό μας ολιγότερο πολυδιάστατο τις τελευταίες δεκαετίες. Στην προκειμένη περίπτωση, κάποιος σίγουρα θα είχε να αντιπροβάλλει την διαχρονική διδασκαλία του Αριστοτέλη ότι «το ζητείν απανταχού το χρήσιμον ήκιστα αρμόζει τοις μεγαλοψύχοις και ελευθερίοις» (Πολιτικά, VIII, 1338b 2-4).

Η περί ου ο λόγος δυαδικότητα είναι ιδιαίτερα έντονη στην εποχή μας, είτε εκδηλώνεται με τον γνωστό ψευτοηθικισμό της Δύσης, είτε με τον ισλαμοφασισμό της Ανατολής (που παρεισφρέει πλέον και στην Δύση). Από τη μία, η υποτιθέμενη ηθική ανωτερότητα όσων καταγγέλλουν τον αμερικανικό ιμπεριαλισμό, αλλά σιωπούν μπροστά σε ανάλογες – και συχνά σκληρότερες– μορφές ιμπεριαλισμού ή ακόμη και σε στυγνές εθνοκαθάρσεις, όζει από υποκρισία. Έχει κάθε δικαίωμα να διαφωνεί κανείς με την αμερικανοϊσραηλινή επιχείρηση στο Ιράν, είτε για ηθικούς είτε για στρατηγικούς λόγους, υπό την προϋπόθεση ότι υιοθετεί την ίδια στάση και σε αντίστοιχα ζητήματα (όπως, πχ, οι διωγμοί μειονοτήτων στην Μέση Ανατολή και ιδίως των Χριστιανών).

Ιδιαίτερα προκλητική είναι η στάση ορισμένων ευρωπαϊκών κρατών, όπως η Ισπανία, της οποίας ο πρωθυπουργός αυτοπροβάλλεται ως ήρωας επειδή “αντιστέκεται” δημοσίως στον πρόεδρο Τραμπ, ενώ ταυτόχρονα στηρίζει απροκάλυπτα την τουρκική οικονομία και πολεμική μηχανή μέσω επικερδών εξοπλιστικών συμφωνιών, παρά τις σοβαρότατες παραβιάσεις ανθρωπίνων δικαιωμάτων και την κατοχή εδάφους κράτους-μέλους της Ευρωπαϊκής Ένωσης. Επιπλέον, η ΕΕ συμβάλλει στην χρηματοδότηση του καθεστώτος του αχυρανθρώπου των Τούρκων αλ-Τζο(γ)λάνι, παρά την συνεχιζόμενη σκληρή δίωξη που εξαπολύει κατά των αυτοχθόνων Χριστιανών και άλλων μειονοτήτων. Κατά τα άλλα όμως, κάνουν τους ηθικολόγους. Ωραίος ηθικός κόσμος, αγγελικά πλασμένος…

Ανεξαρτήτως τι πιστεύει κανείς για την συμπλοκή στο Ιράν, είναι ομολογουμένως δύσκολο να υπερασπιστεί ένα καθεστώς τόσο κατασταλτικό όσο αυτό της Τεχεράνης. Και μόνο το γεγονός ότι στις δυτικές κοινωνίες οι πολίτες μπορούν να διαδηλώνουν και να ασκούν δημόσια κριτική κατά των κυβερνήσεών τους, ενώ οι Ιρανοί ομόλογοί τους φυλακίζονται ή δολοφονούνται κατά χιλιάδες ή μυριάδες και καταδικάζονται σε θάνατο απλώς και μόνο επειδή διεκδικούν την ελευθερία τους, είναι αδικαιολόγητο – ακόμη κι αν η αδικία αυτή δεν αποτελεί το βασικό κίνητρο του πολέμου.

Αφθονεί ο φαρισαϊσμός

Ας μη λησμονούμε ότι στις ευαγγελικές περικοπές της Μεγάλης Εβδομάδας, ο Χριστός επεφύλαξε την σκληρότερη επίκρισή Του για τους Φαρισαίους… Μπορεί η ακριβής ιστορική φάση την οποία διανύουμε να μην διακρίνεται εύκολα αυτή την συγκεκριμένη στιγμή, όμως το βέβαιον είναι ότι στην εποχή μας ο φαρισαϊσμός αφθονεί. Ίσως η μονομανής προσήλωση στον ωφελιμισμό και η τυφλή υποταγή στην ιδεολογία να μας οδήγησαν σε αυτό το διαφαινόμενο πολιτικό, κοινωνικό και μεταφυσικό αδιέξοδο.

Μπροστά σε όλα αυτά, ο Ελληνισμός καλείται και πάλι να προβάλλει την ξεχωριστή του κοσμοθεωρία ως σωτήρια διέξοδο. Με την παραδοσιακή του προσήλωση στο μέτρο και την εγγενή του ικανότητα για επίδειξη μεγαλοψυχίας – πράγμα που στις μέρες μας ονομάζουμε “φιλότιμο” – φαίνεται να υπάρχει μια αυξανόμενη ανάγκη να καλυφθεί το παγκόσμιο κενό που αφήνει η επικρατούσα νοοτροπία της δυαδικότητας.

Η εορτή του Πάσχα αναδεικνύει και επιβεβαιώνει ακόμη περισσότερο το δυναμικό του Ελληνισμού – ίσως ακόμη και το ιερό του χρέος – να μοιράζεται τον “τρόπο” του με την ανθρωπότητα. Ό,τι στερείται ο σύγχρονος Ελληνισμός σε γεωγραφικό μέγεθος, πληθυσμό και οικονομική ισχύ, το αναπληρώνει πολλαπλώς με τον πνευματικό και πολιτισμικό πλούτο που έχει κληθεί να διαφυλάξει και μεταδώσει.

Μεγαλοψυχία και ελευθερία

Η φιλοκαλία των ακολουθιών της Μεγάλης Εβδομάδας, που ενώνουν το κάλλος με την απλότητα και την σεμνότητα, το βάθος των εννοιών που πραγματεύονται αυτές οι ημέρες και ο τελικός θρίαμβος του Αναστάντος Χριστού επί του Άδη που διατρανώνεται με το μήνυμα ότι ο θάνατος “πατείται θανάτῳ”, συνιστούν το ύψιστο σημείο αναφοράς του Ελληνισμού. Καμία πολιτική συγκέντρωση, καμία διαδήλωση ή πορεία, κανένα “κίνημα” δεν μπορεί να συγκριθεί με αυτό.

Η μεγαλοψυχία, η αγάπη για την ελευθερία (κυρίως την ελευθερία από τον θάνατο!) καθώς και η “τρέλα” να επιδιώκει κανείς αυτές τις αρετές εμπράκτως, αποτελούν συστατικά στοιχεία του Ελληνισμού, βαθιά χαραγμένα στο πνευματικό και πολιτισμικό μας DNA. Πιστός στον διαχρονικό ρόλο του στην ανθρώπινη ιστορία, ο Ελληνισμός οφείλει να μοιραστεί αυτόν τον δρομοδείχτη με έναν κόσμο που έχει χάσει τον προσανατολισμό του. Χριστός Ανέστη!