Οι προκατασκευασμένες ερμηνείες και η ανοικτότητα της Ιστορίας

Έτσι αγνοείται η πολυπλοκότητα, αλλά και η ιδιαιτερότητα της εξέλιξης της Ιστορίας, παραβλέπεται η τυχαιότητα σαν μείζων παράμετρος, αλλά και η αναγκαιότητα που επιβάλλει λύσεις ρεαλιστικές. Κυρίως, όμως, αποτρέπεται, αφορίζεται η δαιμονοποιείται η ανοικτότητα και δεκτικότητα της κριτικής αντίληψης. Αυτή η οπτική κάνει ανάπηρη την δημιουργική σύνθεση, εξουδετερώνοντας η διαψεύδοντας κάθε αμφισβήτηση, που όμως έτσι παραμορφώνει και τις συνθήκες αντίθεσης, αλλά και τις δυνατότητες υπέρβασης των υποκείμενων.

Με αυτόν τον τρόπο, το εκάστοτε κινούν της Ιστορίας, όποιο και αν είναι κυρίαρχο σε μια συγκεκριμένη στιγμή, μπορεί να διαφύγει να στρεβλωθεί ή και να παγιδευτεί στην ανάγκη να προκύψει μια αλήθεια αλλιώς, σύμφωνα με τον εκάστοτε ερμηνευτή. Έτσι η πολυσυζητημένη και πολυεπίπεδη ανάπτυξη των παραγωγικών σχέσεων και των παραγωγικών δυνάμεων, ο καθοριστικός ρόλος του Ηγέτη, η έξαρση ενός άκρατου εθνοπατριωτισμού, ή οι δυνατότητες της συγκυρίας, με την ασφάλεια της μεταγενέστερης απόστασης, συχνά ανακαλύπτονται και κυριαρχούν ερμηνευτικά, αλλά εκ των υστέρων.

Μια μάχη π.χ. μπορεί να κριθεί, είτε απ’ την υπεροπλία του ενός αντιπάλου, η την αδυναμία του άλλου, η την ικανότητα, αλλά συχνά και το πείσμα, το σθένος και το πάθος της μιας πλευράς – κι ας υστερεί. Βεβαίως, η ευφυΐα των στρατηγών, τα τεχνάσματα, η επιλογή του τόπου και της ημέρας, του καιρού, αλλά και του περιβάλλοντος χώρου, παίζουν συχνά σημαντικό ρόλο. Επίσης, η τύχη μπορεί να είναι καθοριστική σε κρίσιμες στιγμές από απρόβλεπτα γεγονότα (Στενά Ορμούζ) ή αιφνίδιες καταστάσεις (απώλεια αρχηγού – Χαμενεΐ) λάθη εκτέλεσης του σχεδίου μάχης, η είσοδος νέων μεθόδων (drones) ψευδείς ειδήσεις και διάσπαρτες φήμες.

Στην μακρά περίοδο, π.χ. ενός πολέμου (Ουκρανία) η συνεργασία συμμάχων, ή η απώλειά τους, η διεθνής (ΕΕ) και εντόπια κοινή γνώμη, η διάψευση προσδοκιών για άμεσα αποτελέσματα (Ρωσία) παίζουν επίσης σημαντικό ρόλο που ξεφεύγει από κάθε νομοτέλεια και απελευθερώνει ένα απρόβλεπτο δυναμικό ενίσχυσης της μιας, ή της άλλης πλευράς. Από την άλλη είναι πρωτοφανής και αιφνίδια η παταγώδης αποτυχία του Τραμπ στο Ιράν, παρά την εντυπωσιακή υπεροπλία των ΗΠΑ και η απρόσμενη απόσταση των άλλων χωρών του ΝΑΤΟ. Πολλές απ’ τις παραπάνω μεταβλητές ανέτρεψαν, ή μετατόπισαν πολλές απ’ τις δεδομένες και κυρίαρχες σταθερές, ακυρώνοντας προφανείς ερμηνείες και ανοίγοντας καινούργια μέτωπα και όρους αντιπαραθέσεων στη νέα εποχή.

Η εποχή του νέου Διαφωτισμού

Στη σημερινή πραγματικότητα της μετάβασης μέσα από την σύγχυση της περιόδου, αυτές οι νέες μεταβλητές που αναδυθήκαν σταδιακά μετά τον Ψυχρό Πόλεμο και επωάσθηκαν την μονοπολική περίοδο των ΗΠΑ, είναι σε απόλυτή έξαρση. Από την Ουκρανία και το Ισραήλ έως την Παλαιστίνη και το Ιράν, υπάρχει μια συνολική σχεδόν κινητικότητα σε συλλογικά επίπεδα κρατών και κυβερνήσεων, πέραν της ανόδου της Κίνας και της επιστροφής της Ρωσίας, σε φιλόδοξες χώρες με επιστροφές, ή επινοήσεις αναθεωρητισμών ισχύος και επέκτασης. Κάποιοι ανατρέχουν στο Μεσοπόλεμο και τη Βαϊμάρη, κάποιοι άλλοι αναπολούν τη Βεστφαλία, ξαναανακαλύπτουν την παρακμή του Σπένγκλερ και πιο παλιά την Μάγκνα Κάρτα και το Ματζικέρτ και κάποιοι φθάνουν στο Θουκυδίδη και τη Μήλο.

Κοινή παράμετρος η επαναφορά σε προηγούμενες καταστάσεις διαχωρισμούς και ιεραρχίες σε μια αμφισβήτηση μιας δυτικοκεντρικής επικράτειας που πια έχει μπει σε ύφεση στρατιωτικής ισχύος, καπιταλισμού, αλλά και δημοκρατίας. Προκρίνεται έτσι και δικαιολογείται ο “αναγκαίος αυταρχισμός-δεσποτισμός”, ή ό,τι άλλο χρήσιμο στην καταστολή μιας ιστορικής πορείας απελευθέρωσης απ’ τα κάτω, παραμορφώνοντας, ή κατασκευάζοντας ψευδαισθήσεις εξιδανικευμένου παρελθόντος (αυτοκρατορίες) και εθνικιστικές (Ταιβάν, Ουκρανία) ή άλλες συγκολλήσεις (θρησκευτικούς φανατισμούς) για το μέλλον. Προσπαθούν έτσι να ελέγξουν και να χειραγωγήσουν ασφυκτικά το παρόν.

Μια σημαντική ωστόσο μεταβλητή, τελείως υπόγεια και απρόβλεπτη, που διαφεύγει ακόμα της σωστής αξιολόγησης και της Α-λήθειας τις ιστορικής εξέλιξης, είναι η ψηφιακή επέλαση τόσο της πρόσβασης και της τεράστιας οικειότητας του Διαδικτύου, της ταχύτατης  πληροφόρησης και παγκόσμιας πρόσβασης, αλλά και της σκοτεινής πλευράς του, των κυβερνοπολέμων και την απειλή της εξάρτησης από το κινητό, αλλά και την Τεχνητή Νοημοσύνη.

Τεράστιοι δρόμοι ενημέρωσης, διαμόρφωσης, αμφισβήτησης, απελευθέρωσης, αλλά και φανατισμού και μισαλλοδοξίας έχουν απελευθερωθεί σε μια πρώτη μετάβαση σε έναν ανοικτό νέο κόσμο. Είναι σίγουρο ότι νέες ρηγματώσεις, αλλά και νέες αναδύσεις, νέες ευκαιρίες και νέες δυνατότητες μέσα σε ένα στροβιλισμό υπερβολής, σύγχυσης, και αυξημένων προσδοκιών, διαμορφώνονται ορμητικά. Αυτό όμως που φαίνεται κυρίαρχο απ’ την Κίνα και το Ισλάμ των απαγορεύσεων και της μισαλλοδοξίας, έως την Δύση που επιμένει να  ερευνά και να αμφισβητεί πρώτα τον εαυτό της, είναι η απ’ τα κάτω ανάδυση νέων τόπων, νέων τροπών, νέων πιο ελευθέρων αντιλήψεων αυτοπραγμάτωσης και δικαίωσης, ένας νέος Διαφωτισμός απομάγευσης της δοτής ερμηνείας.

Αυτή η πνευματική κίνηση αμφισβητεί ισχυρά τη “θρησκευτική” επικράτεια του δικαίου των ιεραρχιών, των ισχυρότερων, των κληρονόμων των προσόδων που καρπούνται την υπεράξια από παλιούς και νέους ολιγάρχες. Μια κίνηση του νέου κόσμου της εργασίας που ελπίζει και αποζητά άλλες δυνατότητες κατανομών και παραγωγής στο πλαίσιο της δημοκρατίας παντού, αλλά και άλλες πιο γνήσιες δυνατότητες έκφρασης. Μια παγκόσμια υπόκωφη πνευματική απαίτηση Αλήθειας που δεν ανέχεται πια να παγιδεύεται στις πλατφόρμες, τους αλγορίθμους και τις στρεβλώσεις επικυριαρχίας των εκάστοτε κρατούντων, που απεργάζονται την διαρκή αναπαραγωγή τους…