ΙΔΕΕΣ

Πατριωτισμός και εθνικό συμφέρον

Πατριωτισμός και εθνικό συμφέρον, Ηλίας Γιαννακόπουλος
Ακολουθήστε το SLpress.gr στο Google News και μείνετε ενημερωμένοι

«Εμείς έχουμε χρέος να συγκρουόμαστε και σε κάθε άλλη κρίσιμη ώρα και προπάντων τώρα για το ποιος από τους δύο μας προσφέρει πολυτιμότερες υπηρεσίες στην πατρίδα.»
(Ηρόδοτος,VII, 79)

Οι εκάστοτε κομματικές αντιπαραθέσεις και πολιτικές διαμάχες αναδεικνύουν με ενάργεια τόσο την ποιότητα των πολιτικών επιχειρημάτων και των ιδεολογικών θέσεων όσο και το πολιτικό ήθος των ταγών της εξουσίας και των προσώπων που κοινωνούν τις θέσεις των κομμάτων. Κατεξοχήν, όμως, εκείνο που αναδείχτηκε στις μέρες μας (πανδημία, ελληνοτουρκικά και παλιότερα η συμφωνία Ελλάδας και FYROM) είναι το πώς αντιλαμβάνονται τα κόμματα και ιδιαίτερα οι φορείς τους (πολιτικοί αρχηγοί, βουλευτές) το περιεχόμενο και την προτεραιότητα του εθνικού συμφέροντος.

Πολλοί θεωρούν πως οι πολιτικές διενέξεις συνιστούν υγιές στοιχείο της δημοκρατίας μας και αναδεικνύουν τη ζωτικότητα του πολιτικού μας συστήματος. Θα ήταν περίεργο να επικρατούσε μία απόλυτη ή σχετική ομοφωνία γύρω από ένα θέμα που ταλανίζει τη χώρα μας. Θα ήταν ανησυχητικό, επίσης, αν τα πολιτικά κόμματα και οι εκπρόσωποί τους επέλεγαν τον ίδιο τρόπο προάσπισης των εθνικών δικαίων. Η απουσία διαφωνιών και οι πολιτικές ταυτίσεις χαρακτηρίζουν τα ολοκληρωτικά καθεστώτα.

Ωστόσο, η πολιτική πολυφωνία όταν δεν καταλήγει σε μια ελάχιστη σύγκλιση και αναλώνεται σε μία φλύαρη και άγονη ιδεολογική διαπάλη, τότε μοιραία διαβρώνει τους πυλώνες της δημοκρατίας και υπονομεύει το καλώς εννοούμενο εθνικό συμφέρον. Υπάρχει, δηλαδή, πάντα ο κίνδυνος πολιτικοί και πολίτες να διαποτιστούν από διχαστικά σύνδρομα με αποτέλεσμα να δυσχεραίνεται η τόσο αναγκαία στις μέρες μας εθνική συνεννόηση και σύμπραξη.

Μία συνεννόηση που μπορεί να συμβάλει θετικά τόσο στην άμβλυνση των εθνοκτόνων κομματικών “δογμάτων” όσο και στην ενίσχυση της ψυχικής ένωσης των πολιτών.
Εξάλλου ο κομματικός ανταγωνισμός –αν δεν μπορεί να μετριαστεί– τουλάχιστον να γονιμοποιεί κατά δημιουργικό τρόπο τις ιδέες και τους τρόπους θετικής έκβασης των εθνικών θεμάτων. Οι προσωπικές φιλοδοξίες, οι ατομικές εχθρότητες και τα ιδιοτελή κίνητρα δεν πρέπει και δεν μπορούν να δηλητηριάζουν τον κοινό αγώνα για προώθηση των εθνικών δικαίων.

Το πολιτικό ήθος του Αριστείδη

Ο πρώτος διδάξας την υπερτέρηση του εθνικού συμφέροντος έναντι των προσωπικών ωφελημάτων είναι ο δίκαιος Αριστείδης που αν και «εόντα μεν εαυτώ ου φίλον, εχθρόν δε μάλιστα» έσπευσε να βοηθήσει τον Θεμιστοκλή για τη σωτηρία της Αθήνας. Θεώρησε, δηλαδή, πως οι προσωπικές και πολιτικές διενέξεις θα πρέπει να διακονούν, όχι προσωπικές στρατηγικές, αλλά το καλό της πατρίδας: «Εμείς πρέπει να μαλώνουμε και σε άλλες περιστάσεις και προ πάντων τώρα, ποιος θα κάνει μεγαλύτερο καλό στην πατρίδα».

Το «οκότερος ημέων πλέω αγαθά την πατρίδα εργάσεται» προσδιόριζε το πολιτικό ήθος των μεγάλων ανδρών της αρχαίας Αθήνας. Ούτε και τότε εξέλιπαν οι πολιτικές υπερβολές και οι προσωπικές βλέψεις. Ο ίδιος ο Αριστείδης υπήρξε ένα από τα χαρακτηριστικότερα δείγματα θυματοποίησης μέσα από το σκληρό νόμο του οστρακισμού. Ωστόσο, όταν το επέβαλαν οι συνθήκες βρήκαν τρόπους συμφιλίωσης και συνεννόησης.

  Από τον Γκαίμπελς στα social media...

Αποτέλεσμα οι νίκες των Αθηναίων σε πολλά επίπεδα (οικονομικό, πολιτιστικό). Γιατί καμία πολιτεία, καμία πατρίδα δεν μπορεί να ευδοκιμήσει χωρίς το ανάλογο ήθος των πολιτικών, αλλά και των πολιτών. Κι αυτό γιατί το ήθος των πολιτών (αλλά και των πολιτικών) βρίσκεται σε μία συναρτησιακή σχέση με το ήθος της πολιτείας. Ο ίδιος ο Αριστοτέλης θεωρούσε πως το ήθος των πολιτών και η ηθική διαπαιδαγώγησή τους αποτελεί το θερμοκήπιο μέσα στο οποίο επωάζεται και το ήθος της πολιτείας «Πάντοτε το καλύτερο ήθος γίνεται η αιτία για καλύτερο πολίτευμα (χώρα)».

Η σχέση ηθικής και πολιτικής

Βέβαια η σχέση ηθικής και πολιτικής αποτελεί διαχρονικό θέμα συζήτησης χωρίς ορατά σημεία σύγκλισης μεταξύ των μελετητών. Αν και κινούνται σε διαφορετικά πεδία-επίπεδα αλληλοδιαμορφώνονται και επηρεάζουν καταλυτικά την πολιτική σκέψη και συμπεριφορά των πολιτών. Ιδιαίτερα σε θέματα που υπερβαίνουν την καθημερινότητα των ατόμων η σύζευξη ηθικής και πολιτικής θεωρείται αναγκαία.

Εάν στο δίπολο «Ηθική-Πολιτική» προσθέσουμε και τον ορθολογισμό, τότε μπορούμε να μιλάμε για την ανώτατη μορφή πολιτείας, όπου ο πολιτικός διάλογος θα διεξάγεται με άλλους όρους και θα είναι προσανατολισμένος στην υπεράσπιση του λογικού, του πραγματικού και του κοινού καλού.

Όταν οι δημόσιες πολιτικές αντιπαραθέσεις ακολουθούν τους βασικούς όρους του πολιτικού διαλόγου, τότε και ο διάλογος ως διαδικασία προάγεται αλλά και το συμφέρον της πατρίδας υπηρετείται αποτελεσματικότερα. Τα συναισθήματα υποχωρούν, η προπαγάνδα αδυνατίζει και ισχυροποιείται το μέτρο και η λογική. Ο Πρωταγόρας όρισε το διάλογο ως: «Το σωφρόνως δούναι και δέξασθαι λόγον».

Εθνικά θέματα και λεκτικές ύβρεις

Κάθε φορά, λοιπόν που τα εθνικά θέματα τίθενται σε δημόσια συζήτηση και πιέζουν για λύση, δεν είναι υποχρεωτικό οι πολιτικοί να οδηγούνται σε λεκτικές υπερβολές ή σε προσβλητικούς χαρακτηρισμούς. Τα επίθετα «προδότες» και «πατριώτες» (ένας ανούσιος μανιχαϊσμός) πολλές φορές αποκαλύπτουν την ένδεια επιχειρημάτων, αλλά το ήθος όλων εκείνων που τα εκφέρουν. Έτσι δίνουν επιχειρήματα στον «αντίπαλο» και καλλιεργούν το φανατισμό και τον εθνικισμό. Ο κίνδυνος δεν προέρχεται εξ ανάγκης πάντοτε από τον «απέναντι», αλλά πολλές φορές από τα δικά μας λάθη. «Φοβάμαι περισσότερο τα δικά μας λάθη, μπαρά τα σχέδια των αντιπάλων μας»
(Περικλής).

Η ιστορία δικαιώνει εκείνους τους πολιτικούς που θυσιάζοντας ενδεχομένως το πολιτικό τους μέλλον υπηρέτησαν με σθένος και διορατικότητα τα εθνικά δίκαια. Αντίθετα το παρόν “στεφανώνει” τους λαϊκιστές και όσους συνθηματολογούν. Γι’ αυτό στον πολιτικό διάλογο, στο όνομα της διατύπωσης της συμφερότερης λύσης για τα εθνικά θέματα, προέχει όχι η κριτική αυτή καθεαυτή, αλλά η προβολή των θετικών αντιπροτάσεων. Οδηγός κάθε κριτικής ή κάθε πολιτικής πράξης θα πρέπει να είναι η προτροπή του Επίκτητου. «Για κάθε πράξη να εξετάζεις αυτά που την συνοδεύουν και την ακολουθούν κι έτσι να έρχεσαι (κάνεις) σε αυτήν».

Επομένως οι πολιτικές φιλονικίες και οι προσωπικές ύβρεις «ημέας στασιάζει…» μικρή σημασία έχουν, αν δεν συνοδεύονται από την αγαθή προαίρεση της διακονίας του συμφέροντος της πατρίδας: «Οκότερος ημέων πλέω αγαθά την πατρίδα εργάσεται».
Συνιστά πολιτικό τυχοδιωκτισμό να επενδύουν οι πολιτικοί στον άδολο πατριωτισμό των πολιτών και να διαχειρίζονται με δόλο και υστεροβουλία τις φοβίες και ανασφάλειές του.

  Μαριάμ: Θηλυκού γένους "δώρο" του Θεού στους ανθρώπους

Πώς παρασύρονται οι πολιτικοί

Υπάρχει ο κίνδυνος να διαμορφωθεί το ήθος ενός λαού πάνω στη βάση του φόβου, της αυτοϋποτίμησης ή της αυτοϋπερεκτίμησης. Εξάλλου οι πολιτικοί λειτουργούν και ως ηθικοποιητικοί παράγοντες του λαού: «Το της πόλεως ήθος ομοιούται τοις άρχουσι»
(Ισοκράτης).

Το πολιτικό ήθος πρέπει να είναι συμβατό με την διακονία εκείνων των αξιών που προβιβάζουν και διαπαιδαγωγούν τους πολίτες. Ο Μακιαβέλι στον “Ηγεμόνα” του συμβουλεύει πως: «Οι ηγεμόνες πρέπει να φαίνονται προικισμένοι με όλες τις αρετές που θαυμάζει το πλήθος, ακόμη και εάν δεν τις έχουν».

Βέβαια πολλές φορές οι πολιτικοί παρασύρονται από τη μάζα που αρέσκεται σε κολακείες και υπεραπλουστεύσεις. Αποτέλεσμα αυτής της πραγματικότητας είναι η προπαγάνδα, ο λαϊκισμός και η ιδεολογική επένδυση στο θυμικό του λαού. Σύμφωνα με τον Le Bon:
«Πάντα έτοιμη να ξεσηκωθεί ενάντια σε μία αδύναμη εξουσία, η μάζα σκύβει με δουλοπρέπεια μπροστά σε μία εξουσία ισχυρή».

Η διακονία του εθνικού συμφέροντος

Γι’ αυτό η διακονία του εθνικού συμφέροντος απαιτεί έναν άλλο πολιτικό πατριωτισμό. Σύμφωνα με αυτόν το εθνικό συμφέρον πρέπει να υπηρετείται από την αλήθεια αλλά και από την εθνική αυτογνωσία. Οι υπερβολές και οι ακρότητες γεννούν ανεκπλήρωτα οράματα και θέτουν σε δοκιμασία ακόμη κι αυτά τα “εθνικά κεκτημένα”.

Γι’ αυτό η γνώμη του Εβραίου ποιητή Αμικάϊ είναι πάντα επίκαιρη και δίνει το στίγμα του πολιτικού πατριωτισμού: «Είναι σπουδαίο να αγαπάς τον τόπο σου, τον πολιτισμό, το κλίμα, την ιστορία του, αλλά είναι μεγαλύτερο δείγμα πατριωτισμού το να αντιπαρατίθεσαι στους δικούς σου όταν νομίζεις ότι έχουν άδικο».

Χωρίς να αναπολώ και να εξιδανικεύω το παρελθόν πιστεύω πως θα ήταν εθνικά ωφέλιμο και παιδαγωγικά θετικό στο μάθημα της Νεοελληνικής Γλώσσας να τίθενται και θέματα πολιτικού και εθνικού ενδιαφέροντος, αφού πλέον οι 18χρονοι είναι ψηφοφόροι. Ενδεικτικά παραθέτω το θέμα Έκθεσης που εξετάστηκα το 1971, για την εισαγωγή στα ΑΕΙ:

«Εκθέσατε τάς κρίσεις καί τά συναισθήματά σας εκ του επεισοδίου της συναντήσεως του εξοστρακισθέντος Αριστείδου και του πολιτικού του αντιπάλου Θεμιστοκλέους ολίγον πρό της εν Σαλαμίνι ναυμαχίας, καθ’ ό ο πρώτος φέρεται ειπών: “Ημέας (ημάς) στασιάζειν χρεόν εστί εν τε τω άλλω καιρώ και δή και εν τώδε περί του οκότερος (οπότερος) ημέων (ημών) πλέω αγαθά την πατρίδα εργάσεται”».

  • Οι απόψεις που αναφέρονται στο κείμενο είναι προσωπικές του αρθρογράφου και δεν εκφράζουν απαραίτητα τη θέση του SLpress.gr
  • Απαγορεύεται η αναδημοσίευση του άρθρου από άλλες ιστοσελίδες χωρίς άδεια του SLpress.gr. Επιτρέπεται η αναδημοσίευση των 2-3 πρώτων παραγράφων με την προσθήκη ενεργού link για την ανάγνωση της συνέχειας στο SLpress.gr. Οι παραβάτες θα αντιμετωπίσουν νομικά μέτρα.
Ακολουθήστε το SLpress.gr στο Google News και μείνετε ενημερωμένοι