Τι μας λέει ο Γιούνγκ για την αμερικανική ψυχή

Επισημαίνει ότι η αμερικανική κουλτούρα δίδει υπερβολικό βάρος στην πράξη, στην αποτελεσματικότητα, και στην επιτυχία και στην προσαρμογή στο περιβάλλον. Κατά τον Γιούνγκ, αυτό ευνοεί την εξωστρεφή στάση ζωής, αλλά γίνεται προβληματικό όταν συνοδεύεται από παραμέληση της εσωτερικής ζωής και κυρίως από την έλλειψη συνειδητής τελεολογίας και συνειδητής αξιολογίας.

Ο Γιούνγκ παρατηρεί ότι ο σύγχρονος Αμερικανός τείνει να αντιμετωπίζει τα ψυχικά προβλήματα με διαρκή δράση, κίνηση, και πρακτικές λύσεις, αντί με εσωτερική επεξεργασία και αναστοχασμό. Η συνεχής απασχόληση λειτουργεί ως άμυνα απέναντι στη συνάντηση με το ασυνείδητο, και έτσι, αποφεύγει, μέσω της συνεχούς δραστηριότητας, τον εαυτό του.

Αυτό γίνεται σε ατομικό επίπεδο, και, σε συλλογικό επίπεδο, αντανακλάται στην προσπάθεια των ΗΠΑ να αποφύγουν την επώδυνη συνάντηση με την οικονομική τους χρεωκοπία (καθώς οι ΗΠΑ είναι ο μεγαλύτερος χρεοφειλέτης στον κόσμο) και με την πολιτιστική τους παρακμή μέσω μιας εξωτερικής πολιτικής της συνεχούς εμπλοκής (engagement), όπως ονομάζουν κομψά τη μετατροπή του πολέμου σε βιομηχανία και τις ληστρικές επιχειρήσεις.

Ο Γιούνγκ προειδοποιεί

Κατ’ επέκταση, ο Γιούνγκ υποστηρίζει ότι οι σύγχρονοι Αμερικανοί αποφεύγουν την ενδοσκόπηση (αυτοανάλυση και αυτοκριτική), «τρέχουν μπροστά» χωρίς να επεξεργάζονται ψυχικώς τις εμπειρίες τους. Αυτό, σύμφωνα με τον Γιούνγκ, μπορεί να οδηγήσει σε άγχος, νευρώσεις, και αίσθημα κενού, παρότι μπορεί να υπάρχει εξωτερική επιτυχία. Ειδικότερα, ο Γιούνγκ σχολιάζει ότι, στην αμερικανική κοινωνία, υπάρχει έντονη πίεση να είναι κανείς αισιόδοξος, επιτυχημένος και «καλώς προσαρμοσμένος».

Τα αρνητικά συναισθήματα (θλίψη, αμφιβολία, εσωτερική σύγκρουση) και η κριτική σκέψη θεωρούνται σχεδόν παθολογικά, και, όταν η κοινωνία δεν επιτρέπει τη “σκιά”, αυτή επιστρέφει με τη μορφή νεύρωσης. Γι’ αυτόν τον λόγο, ο αμερικανικός ανθρωπότυπος δυσκολεύεται να συγκροτήσει αυθεντικό και ολοκληρωμένο εαυτό, και δεν μπορεί να ενταχθεί ομαλώς στην ιστορία.

Τέλος, ο Γιούνγκ βλέπει στην αμερικανική κοινωνία μια τάση προς μαζικοποίηση και προς κοινωνική πίεση για αισιοδοξία, παραγωγικότητα, και “κανονικότητα”. Θεωρεί ότι αυτό δυσκολεύει τη διαδικασία της εξατομίκευσης (individuation), δηλαδή την πορεία του ανθρώπου προς το να γίνει ο εαυτός του. Ειδικότερα, ο Γιούνγκ υποστηρίζει ότι, στον αμερικανικό τρόπο ζωής, ο άνθρωπος ορίζεται κυρίως από το επάγγελμά του, τη χρησιμότητά του, και την κοινωνική του επιτυχία (μετρούμενη, συγκεκριμένα, σε δολάρια). Η ψυχική ζωή περιορίζεται σε κάτι δευτερεύον ή “πολυτέλεια”, αλλά η ψυχή δεν αντέχει να ζει μονίμως στη σκιά της χρησιμότητας

Αμερικανική ανθρωπολογία

Επιπροσθέτως, όπως παρατηρεί ο Γιούνγκ, ο Αμερικανός, σε αντιδιαστολή προς τον (παραδοσιακό) Ευρωπαίο, είναι λιγότερο συνδεδεμένος με το ιστορικό βάθος και τους συμβολισμούς του παρελθόντος και έχει σαφώς και τραγικώς μειωμένη ικανότητα προς θεμελιώδη σκέψη. Αυτό φαίνεται να παράγει ένα αίσθημα ελευθερίας, αλλά παράγει ψυχική απορρίζωση και διατηρεί τον άνθρωπο διανοητικώς και ηθικώς υπανάπτυκτο. Η ψυχή χάνει τον προσανατολισμό και δεν διαθέτει ηθικό ορθολογισμό, και, έτσι, η αμερικανικού τύπου “απελευθέρωση” σημαίνει τελικώς αυτάρεσκο μηδενισμό και μετατροπή των κοινωνιών σε κοπάδια ζώων.

Αυτή η αμερικανική ανθρωπολογία διαχέεται συστηματικώς και μέσω ποικίλων διαύλων (από την τέχνη μέχρι την επιχειρηματικότητα και την πολιτική) από τις ΗΠΑ προς την Ευρώπη, και αποτελεί ένα σοβαρό ζήτημα πολιτιστικής ανθρωπολογίας και γενικώς, πολιτισμού το οποίο συχνά διαλάθει της προσοχής πολλών πολιτικών και κοινωνικών αναλυτών, παρόλο που αποτελεί το υπ’ αριθμόν ένα ζήτημα για την κατανόηση του ιστορικού γίγνεσθαι. Η ιστορία παράγεται από ανθρώπους σύμφωνα με την ποιότητα της ψυχής τους.