Το ρομπότ που έτρεξε πιο γρήγορα από τους ανθρώπους!

Το ανθρωποειδές ρομπότ της Honor, με πόδια σχεδόν ενός μέτρου και ένα εξελιγμένο σύστημα υγρής ψύξης, δεν κουράζεται, δεν ιδρώνει (τουλάχιστον όχι με τον τρόπο που ιδρώνουμε εμείς) και επίσης δεν αμφιβάλλει. Δεν έχει κακή μέρα, δεν κουβαλά τραύματα, δεν σκέφτεται αν άξιζε να σηκωθεί από το κρεβάτι για να προπονηθεί. Είναι, με άλλα λόγια, το ιδανικό ον για έναν κόσμο που έχει αναγάγει την απόδοση σε ηθική αξία. Και ίσως γι’ αυτό ακριβώς είναι και το πιο ανησυχητικό.

Ο μηχανικός Du Xiaodi δήλωσε ότι το ρομπότ σχεδιάστηκε με πρότυπο τους κορυφαίους ανθρώπινους δρομείς. Πρόκειται για ειρωνεία, η μηχανή μιμείται τον άνθρωπο για να τον ξεπεράσει. Μια τεχνολογική εκδοχή του αρχαίου μύθου του μαθητευόμενου μάγου, μόνο που εδώ ο μάγος φαίνεται να έχει παραιτηθεί από τη θέση του.

Η τεχνολογία δεν είναι απλά ένα εργαλείο

Και κάπου εδώ, αν και ίσως δεν είναι της μόδας, αξίζει να θυμηθούμε τον Martin Heidegger. Ο Μάρτιν Χάιντεγκερ δεν έβλεπε την τεχνολογία απλώς ως εργαλείο, αλλά ως έναν τρόπο αποκάλυψης του κόσμου. Η σύγχρονη τεχνολογία, έλεγε, μετατρέπει τα πάντα και τελικά και τον ίδιο τον άνθρωπο σε “απόθεμα”, σε κάτι διαθέσιμο για χρήση, εκμετάλλευση, βελτιστοποίηση. Σε αυτό το πλαίσιο, το ρομπότ-δρομέας δεν είναι απλώς ένα εντυπωσιακό επίτευγμα, είναι η υλοποίηση μιας βαθύτερης μετατόπισης εκεί όπου ο άνθρωπος παύει να είναι το μέτρο και γίνεται το πρότυπο προς αντικατάσταση.

Δεν πρόκειται πια για το “πιο γρήγορος, πιο ψηλά, πιο δυνατός” των Ολυμπιακών Αγώνων, αλλά πρόκειται για το “πιο αποδοτικός, πιο ανθεκτικός, πιο προβλέψιμος”. Και αν ο άνθρωπος δεν μπορεί να ανταποκριθεί, τόσο το χειρότερο για τον άνθρωπο, γιατί η τεχνολογία δεν έχει υπομονή για τις αδυναμίες μας.

Από την άλλη πλευρά, ο Paul Virilio θα έβλεπε σε αυτό το γεγονός την επιβεβαίωση της “δρομολογίας” του, δηλαδή εκείνης της εμμονής της σύγχρονης κοινωνίας με την ταχύτητα. Για τον Βιριλιό, η ιστορία της τεχνολογίας είναι η ιστορία της επιτάχυνσης, και το τελικό στάδιο αυτής της πορείας είναι η “απόλυτη ταχύτητα”, όπου η φυσική παρουσία καθίσταται περιττή. Το ρομπότ που τρέχει πιο γρήγορα από τον άνθρωπο δεν είναι απλώς ταχύτερο, είναι ένα ακόμη βήμα προς έναν κόσμο όπου το ίδιο το τρέξιμο ως εμπειρία, ως προσπάθεια, ως αγώνας χάνει το νόημά του.

Διότι τι σημαίνει να τρέχεις; Δεν είναι απλώς η μετακίνηση από το σημείο Α στο σημείο Β με τον ταχύτερο δυνατό τρόπο, αλλά είναι η διαδρομή, η κόπωση, η αμφιβολία, η υπέρβαση. Είναι η στιγμή που το σώμα λέει “δεν μπορώ άλλο” και το μυαλό απαντά “λίγο ακόμα”. Ένα ρομπότ δεν γνωρίζει αυτή τη συνομιλία, δεν έχει εσωτερικό διάλογο, μόνο αλγορίθμους. Και όμως, εμείς είμαστε αυτοί που αρχίζουμε να μοιάζουμε με μηχανές γιατί μετράμε βήματα, παλμούς, θερμίδες. Βελτιστοποιούμε τον ύπνο μας, την απόδοσή μας, την παραγωγικότητά μας. Αντί να αναρωτηθούμε γιατί τρέχουμε, αναρωτιόμαστε πώς να τρέξουμε πιο γρήγορα.

Αυτό που έχει ο άνθρωπος και όχι το ρομπότ

Υπάρχει, βέβαια, και μια πιο πικρή ανάγνωση, ότι ίσως αυτός ο αγώνας δεν ήταν ποτέ δικός μας. Ότι από τη στιγμή που ορίσαμε την αξία με όρους απόδοσης και ταχύτητας, είχαμε ήδη χάσει. Οι μηχανές θα είναι πάντα καλύτερες σε αυτό το παιχνίδι, γιατί δεν κουράζονται, δεν απογοητεύονται, δεν χρειάζονται νόημα. Σαν να μην έφτανε αυτό, υπάρχει και μια λεπτή, σχεδόν αδιόρατη μετατόπιση στην ίδια την έννοια του θαυμασμού.

Εκεί που κάποτε χειροκροτούσαμε τον άνθρωπο που ξεπερνούσε τα όριά του, τώρα χειροκροτούμε το αντικείμενο που δεν έχει όρια εξαρχής. Η συγκίνηση αντικαθίσταται από τον θαυμασμό της μηχανικής αρτιότητας ένα ψυχρό δέος, χωρίς ταυτοποίηση. Ίσως, λοιπόν, το ερώτημα δεν είναι αν τα ρομπότ θα μας ξεπεράσουν, αλλά αν εμείς θα συνεχίσουμε να βρίσκουμε αξία σε αυτό που δεν μετριέται. Δηλαδή στην ατέλεια, στην καθυστέρηση, στην ανθρώπινη κλίμακα των πραγμάτων, εκεί όπου καμία “αναβάθμιση” δεν έχει νόημα.

Και τότε το ερώτημα γίνεται αναπόφευκτο, τι απομένει στον άνθρωπο; Αν δεν μπορούμε να είμαστε οι ταχύτεροι, οι ισχυρότεροι, οι πιο αποδοτικοί, τι μπορούμε να είμαστε; Και ίσως, στο τέλος, να μην πρόκειται καν για έναν αγώνα ανάμεσα σε ανθρώπους και μηχανές, αλλά για έναν αγώνα ανάμεσα σε δύο διαφορετικές αντιλήψεις του κόσμου. Από τη μία, η λογική της μέτρησης, της επιτάχυνσης, της αδιάκοπης βελτιστοποίησης και από την άλλη, η εμπειρία, η παύση, η δυνατότητα να χαθείς χωρίς σκοπό. Το ρομπότ δεν μπορεί να χαθεί παρά μόνο να αποτύχει τεχνικά. Ο άνθρωπος, αντίθετα, βρίσκει συχνά τον εαυτό του ακριβώς μέσα στην απώλεια κατεύθυνσης. Αν εγκαταλείψουμε αυτή την ιδιότητα, δεν θα έχουμε απλώς ηττηθεί, θα έχουμε αυτοκαταργηθεί, αθόρυβα, αποτελεσματικά, σχεδόν τέλεια.

Ίσως η απάντηση να βρίσκεται ακριβώς σε αυτό που το ρομπότ δεν μπορεί να κάνει. Να αποτύχει στο νόημα, δηλαδή να σταματήσει χωρίς να “χρειάζεται”. Να επιλέξει τη βραδύτητα σε έναν κόσμο που λατρεύει την ταχύτητα και να δει τον κόσμο όχι ως κάτι προς εκμετάλλευση, αλλά ως κάτι προς εμπειρία. Ίσως, τελικά, το πρόβλημα δεν είναι ότι το ρομπότ έτρεξε πιο γρήγορα από τον Jacob Kiplimo, το πρόβλημα να είναι ότι εμείς αρχίσαμε να πιστεύουμε πως αυτό έχει σημασία. Και αν συνεχίσουμε έτσι, δεν θα χάσουμε απλώς τον επόμενο αγώνα, θα έχουμε ξεχάσει γιατί ξεκινήσαμε να τρέχουμε εξαρχής.