Η επικούρεια στρατηγική στον πόλεμο

Υπό αυτό το πρίσμα, ένας “επικούρειος ηγέτης” αποφεύγει τον επεκτατισμό και την επιδίωξη της δόξας -τις οποίες θεωρεί “κενές δόξες”- και εστιάζει στην αυτάρκεια και την προστασία των εσωτερικών πόρων. Η αποχή από διεθνείς ανταγωνισμούς ισχύος, με σκοπό τη διατήρηση της εσωτερικής γαλήνης και οικονομικής ευμάρειας, αποτελεί μια κατ’ εξοχήν επικούρεια στρατηγική: Ένα κράτος αυτάρκες και ευτυχισμένο έχει λιγότερα κίνητρα να επιτεθεί και είναι δυσκολότερο να χειραγωγηθεί από εξωτερικές δυνάμεις. Παράλληλα, η επίδραση της ελληνικής σκέψης στη διαμόρφωση της πολιτικής στρατηγικής είναι διαχρονική:

• Οι “Πατέρες του Αμερικανικού Έθνους” (Jefferson, Adams, Madison) άντλησαν στοιχεία από τον Αριστοτέλη για να σχεδιάσουν ένα σύστημα, που αποφεύγει τα άκρα της τυραννίας και της αναρχίας.
• Στο πεδίο της επιχειρησιακής επιβίωσης, ο Ναύαρχος James Stockdale χρησιμοποίησε τις διδαχές του Επικτήτου για να αντέξει την αιχμαλωσία. Η στωική διάκριση μεταξύ του τι είναι “εφ’ ημίν” (υπό τον έλεγχό μας) και τι όχι, αποτελεί πλέον επίσημο δόγμα στην εκπαίδευση επιβίωσης στρατιωτικών.
• Ακόμη και ο Μέγας Αλέξανδρος, αντί να περιοριστεί στον ρόλο του κατακτητή, υιοθέτησε περσικά έθιμα και πραγματοποίησε τους “Γάμους των Σούσων”, χρησιμοποιώντας τη φιλοσοφία της ενότητας ως εργαλείο διοίκησης μιας αχανούς αυτοκρατορίας χωρίς την ανάγκη συνεχούς καταστολής.

Συμπερασματικά, η ιδέα του Επίκουρου για τη δικαιοσύνη ως ωφελιμιστική σύμβαση αποτέλεσε το θεμέλιο για τη μετέπειτα διατύπωση του Κοινωνικού Συμβολαίου από τους Thomas Hobbes και John Locke. Η εφαρμογή της….

Παρατηρήσεις:

• Σύνδεση: Πρόσθεσα μια μεταβατική παράγραφο για να συνδεθεί ο Επίκουρος με τα παραδείγματα των Στωικών και του Αλεξάνδρου.
• Ορολογία: Διατήρησα τους όρους “εφ’ ημίν” και “κενές δόξες” καθώς αποδίδουν ακριβώς το φιλοσοφικό υπόβαθρο.

Τέλος: Το κείμενο παραμένει ανοιχτό στο σημείο που σταμάτησες (“Η εφαρμογή της…”). Η εφαρμογή της Επικούρειας φιλοσοφίας στον Πόλεμο του 1940 αποτελεί μια συναρπαστική άσκηση “αναδρομικής στρατηγικής”. Ο Επίκουρος πρεσβεύει την ορθολογική αποφυγή του πόνου και την εξασφάλιση της αταραξίας μέσω της ενεργητικής άμυνας. Πριν από το τελεσίγραφο, η Ελλάδα τήρησε στάση αυστηρής ουδετερότητας.

Η ηγεσία επιδίωξε συστηματικά να αποφύγει τον “πόνο” του πολέμου -ακόμη και μετά την πρόκληση του τορπιλισμού της “Έλλης”- αναγνωρίζοντας την ειρήνη ως το ύψιστο αγαθό για την ευημερία των πολιτών. Η σύγκρουση επελέγη ως έσχατη λύση μόνο όταν διαπιστώθηκε ότι η εναλλακτική (η υποδούλωση) θα προκαλούσε έναν ασύγκριτα μεγαλύτερο και διαρκέστερο πόνο.

Στο πεδίο των επιχειρήσεων, η επικούρεια λογική εκδηλώθηκε με τρεις τρόπους:

• Διαχείριση Πόνου και Αυτάρκεια: Ενώ οι Ιταλοί υπέφεραν από την κατάρρευση των γραμμών εφοδιασμού, οι Έλληνες στρατιώτες και οι “Γυναίκες της Πίνδου” αξιοποίησαν την απόλυτη γνώση του τοπικού περιβάλλοντος. Βασισμένοι στην ελάχιστη δυνατή συντήρηση (ολιγάρκεια) και την τοπική υποστήριξη, κατάφεραν να διατηρήσουν τη λειτουργική τους “αταραξία” μέσα στις αντίξοες συνθήκες του χειμώνα.
• Η Φιλία ως Πολλαπλασιαστής Ισχύος: Η εξαιρετική ομοψυχία του 1940 μπορεί να ερμηνευθεί ως η επικούρεια “κοινωνική φιλία” σε εθνική κλίμακα. Η βαθιά πεποίθηση ότι ο διπλανός σου θα θυσιαστεί για την κοινή ελευθερία λειτούργησε ως πολλαπλασιαστής ισχύος, δημιουργώντας ένα δίκτυο οργανικής ασφάλειας, που οι απρόσωποι φασιστικοί στρατοί στερούνταν.
• Ορθολογική Άμυνα: Η ελληνική στρατηγική δεν ήταν μια “κενή δόξα” επεκτατισμού, αλλά μια δίκαιη σύμβαση προστασίας της κοινότητας, ευθυγραμμισμένη με την επικούρεια θέση ότι η δικαιοσύνη υφίσταται μόνο ως συμφωνία για την αποτροπή της αμοιβαίας βλάβης.