Η κόντρα Ενόπλων Δυνάμεων-Εκκλησίας για τη συνοικία Παπάγου

Η περιοχή Παπάγου διαμορφώθηκε ως κηπούπολη, με χαμηλή δόμηση και με πολλούς χώρους πρασίνου. Ο Αυτόνομος Οικοδομικός Οργανισμός Αξιωματικών (ΑΟΟΑ), που συστάθηκε με τον Αναγκαστικό Νόμο 1563/1950, επιδίωκε να εξασφαλίσει ιδιόκτητη κατοικία σε Έλληνες μονίμους εν ενεργεία αξιωματικούς και ανθυπασπιστές, καθώς και σε αποστρατευθέντες από 1ης Ιανουαρίου 1950 έως την έναρξη ισχύος του νόμου. Ο ΑΟΟΑ έχει δημιουργήσει επίσης τον οικισμό Διώνη Πικερμίου και έναν ακόμα στην Καλαμαριά Θεσσαλονίκης, ενώ έχει κατασκευάσει μεμονωμένες πολυκατοικίες στην Αθήνα, στη Θεσσαλονίκη, στη Λάρισα, στα Γιάννενα, στην Κόρινθο και στις Σέρρες.

Επρόκειτο για τρία έως πέντε δωμάτια σε αυτοτελή οικοδομή ή σε όροφο οικοδομής ή σε διαμέρισμα ορόφου σε στερούμενους κατοικίας στρατιωτικούς. Μετά από το 1955, και με απόφαση του Διοικητικού Συμβουλίου του ΑΟΟΑ, μπορούσαν να περιληφθούν μεταξύ των δικαιούχων και οι από την έναρξη ισχύος του νόμου αποκτήσαντες την ιδιότητα του μονίμου εν ενεργεία αξιωματικού ή ανθυπασπιστή και υπηρετούντες υπό την ιδιότητα αυτή στις τάξεις των Ενόπλων Δυνάμεων.

Όμως ο χώρος που επέλεξε ο ΑΟΟΑ, έκτασης περίπου 10.000 στρεμμάτων και αξίας δεκάδων δισεκατομμυρίων, ανήκε στην Εκκλησία της Ελλάδος, η οποία δεν ακολούθησε καλή τακτική, περιπλέκοντας τα πράγματα και κατά συνέπεια εξεγείροντας την πλευρά των αξιωματικών και ανθυπασπιστών. Το αποτέλεσμα ήταν η Εκκλησία της Ελλάδος να τον διεκδικήσει προσφεύγοντας το 1962 στη Δικαιοσύνη.

Αντιπαραθέσεις

Από τις πρώτες εβδομάδες της αρχιερατείας του, ο Ιερώνυμος πρότεινε στους ηγέτες του Στρατεύματος να λυθεί το ζήτημα με απευθείας συνεννοήσεις. Επανειλημμένες προσπάθειές του προς την κατεύθυνση αυτή έπεσαν στο κενό, προξενώντας σφοδρότατες αντιδράσεις ισχυρών δικτατορικών παραγόντων, οι οποίοι είχαν συμφέροντα προσωπικά στο θέμα: κατείχαν οικία ή οικόπεδο ή ανέμεναν να αποκτήσουν οικόπεδο στον οικισμό, ο οποίος συνεχώς επεκτεινόταν!

Ο τότε προκαθήμενος της ελληνικής Εκκλησίας είχε γίνει ιδιαιτέρως αντιπαθής σε αξιωματικούς, που κινδύνευαν να χάσουν τις ιδιοκτησίες τους. Μνημονεύει μάλιστα μία από τις πολλές συγκρούσεις του με πρωταγωνιστή τον υπουργό άνευ χαρτοφυλακίου και Αντιπρόεδρο Β’ της δικτατορικής Κυβέρνησης, αξιωματικό Δημήτριο Πατίλη (1912-1970), ο οποίος αξίωνε να υπογράψει ο ιεράρχης συμβιβασμό, δεχόμενος ότι το κτήμα της Εκκλησίας έχει έκταση λίγων στρεμμάτων… Σημειωτέον ότι την αξίωση αυτήν την είχε η Κυβέρνηση, παρά το ότι η Εκκλησία είχε κερδίσει από το 1962 πρωτοδίκως το ότι της ανήκει η έκταση.

Στις 12 Ιουλίου 1969, ο Ιερώνυμος γράφει στο ημερολόγιό του ότι είχε προβεί σε παράσταση για τις οχλήσεις κυβερνητικών και άλλων δημόσιων λειτουργών προς τον δικτάτορα Πρωθυπουργό, Γεώργιο Παπαδόπουλο, χωρίς όμως αποτέλεσμα. Στις 20 Ιουλίου 1969, γράφει πάλι στο ημερολόγιό του «εξερεθίσθην πολύ», όταν ο παρά τω Πρωθυπουργώ Υφυπουργός Διομήδης Αγγελόπουλος (γενν. 1935) τον επισκέφθηκε με εντολή του Πρωθυπουργού για να του διαβιβάσει τους όρους του ΑΟΟΑ, που τώρα είχαν χειροτερέψει, ενώ την ίδια μέρα είχε αγανακτισμένος αντιπαρατεθεί για το ίδιο θέμα και προς τον Αρχηγό Ενόπλων Δυνάμεων, αντιστράτηγο Οδυσσέα Αγγελή (1912-1987).

Στις 4 Ιανουαρίου 1972, ο Ιερώνυμος συγκρούστηκε με τον Α’ Αντιπρόεδρο της δικτατορικής κυβέρνησης, αξιωματικό Στυλιανό Παττακό (1912-2016), στον οποίο μίλησε εντονότατα και τον υποχρέωσε να ζητήσει συγγνώμη σε ευρεία σύσκεψη. Ο Παττακός είχε αντιμετωπίσει ειρωνικά τον Αρχιεπίσκοπο, λέγοντάς του ότι ο Στρατός έχει τη δύναμη να πολεμήσει την Εκκλησία. Η επιμονή του Ιερωνύμου να αρνείται την πίεση για την περιοχή Παπάγου τον οδήγησε σε σύγκρουση στην ίδια σύσκεψη και με τον Β’ Αντιπρόεδρο της δικτατορικής Κυβέρνησης, επίσης αξιωματικό Νικόλαο Μακαρέζο (1919-2009), ο οποίος τον απείλησε ευθέως.

Ανδριάντας Αλέξανδρου Παπάγου

Στις 5 Νοεμβρίου 2000, ο Πρόεδρος της Ελληνικής Δημοκρατίας, Κωνσταντίνος Στεφανόπουλος (1926-2016), αποκάλυψε τον έφιππο ανδριάντα του Στρατάρχη Αλέξανδρου Παπάγου (1883-1955) σε μαρμάρινο βάθρο, απέναντι από το Υπουργείο Εθνικής Άμυνας, στην Πλατεία Ενόπλων Δυνάμεων. Τον ανδριάντα, που ακολουθεί δεδομένο εικονογραφικό τύπο, τον έχει φιλοτεχνήσει ο Ηρακλής Ξανθόπουλος (1956-2014) το 2000, επί δημαρχίας Βασιλείου Μ. Ξύδη, Υποναυάρχου Πολεμικού Ναυτικού εν αποστρατεία, και η πλατεία διαμορφώθηκε με μελέτη του αρχιτέκτονα Πολύκαρπου Κουκουράκη (γ. 1939).

Στο βάθρο του ανδριάντα είναι ενσωματωμένο νομοθετικό διάταγμα της 17ης Οκτωβρίου 1949, στο οποίο αναγράφεται ότι με βασιλικό διάταγμα ο Παπάγος ονομάστηκε Στρατάρχης του Ελληνικού Στρατού, για τις ύψιστες υπηρεσίες που είχε προσφέρει στη μαχόμενη πατρίδα, καθώς «υπό την ανωτάτην ηγεσίαν του οποίου αι Ένοπλοι Δυνάμεις ετίμησαν κατ’ επανάληψιν τα Ελληνικά Όπλα και κατήγαγον περιλάμπρους νίκας», ενώ συμπεριλαμβάνεται η φράση που είχε πει ο Πρωθυπουργός του Ηνωμένου Βασιλείου, Ουίνστον Τσώρτσιλ (1874-1965), στις 4 Δεκεμβρίου 1940: «Θα ήθελα να διοικούσε τον Βρεττανικόν Στρατόν ο Παπάγος».

Τη μέρα των αποκαλυπτηρίων του ανδριάντα, ο Αρχιεπίσκοπος Αθηνών και Πάσης Ελλάδος Χριστόδουλος (Χρήστος Παρασκευαΐδης, 1939-2008) τέλεσε τρισάγιο στη μνήμη του Παπάγου. Στην τελετή παρέστησαν τα μέλη της οικογένειας Παπάγου, πολιτικοί, δημοτικοί άρχοντες, εκπρόσωποι της διευρυμένης νομαρχιακής και τοπικής αυτοδιοίκησης και των ενόπλων δυνάμεων, επίτιμοι πρόεδροι των ανωτάτων δικαστηρίων και πλήθος κόσμου, ενώ μαθητές, πρόσκοποι, οδηγοί και το Λύκειο των Ελληνίδων Παπάγου συνέτειναν στον εορταστικό χαρακτήρα της εκδήλωσης.