O Kαποδίστριας ως Αισυμνήτης της εποχής του

Η διάρκεια της θητείας του αισυμνήτη δεν ήταν πάντοτε ίδια, αλλά συνήθως τελείωνε με την ολοκλήρωση της αποστολής του. Χαρακτηριστικά παραδείγματα ήταν ο Πιττακός ο Μυτιληναίος, ο Σόλων ο Αθηναίος, ο Ζάλευκος ο Λοκρός και ο Χαρώνδας ο Καταναίος. Η πολιτική λογική του αισυμνήτη είναι η εξής: Ανατρέχουμε σε έναν υγιή πυρήνα της κοινωνίας, δίνοντάς του την απόλυτη εξουσία να φτιάξει το κρατικό μοντέλο. Όχι απλώς να διαχειριστεί την καθημερινή πολιτική ή να υπηρετήσει μία παράταξη, αλλά να αποκαταστήσει την πολιτειακή τάξη.

Ο Ιωάννης Καποδίστριας είχε ήδη μία εξαιρετική ευρωπαϊκή διπλωματική σταδιοδρομία όταν η Ελληνική Επανάσταση ξέσπασε. Μετά τη διαφωνία του με την πολιτική του τσάρου Αλεξάνδρου Α΄ απέναντι στο ελληνικό ζήτημα (προσπαθούσε για ρωσοτουρκικό πόλεμο), απομακρύνθηκε από την ενεργό υπηρεσία και εγκαταστάθηκε στη Γενεύη, το 1822. Από εκεί εξακολούθησε να εργάζεται υπέρ του Ελληνικού Σκοπού.

Ο Καποδίστριας ως νεότερος Αισυμνήτης

Το 1827, η Γ΄ Εθνική Συνέλευση της Τροιζήνας τον εξέλεξε Κυβερνήτη της Ελλάδος. Ο Καποδίστριας δεν κατέκτησε την εξουσία με τη βία. Το 1828, το Σύνταγμα της Τροιζήνας ανεστάλη, αλλά αυτό δεν έγινε με τη βία, ή την απειλή χρήσης βίας. Έγινε πολιτικά ομόφωνα, νόμιμα και συνταγματικά. Με το ψήφισμα του Ιανουαρίου του 1828, η εξουσία δόθηκε στον Καποδίστρια μέχρι τη σύγκληση μιας νέας Εθνικής Συνέλευσης, η οποία θα αποφάσιζε για το οριστικό πολίτευμα της χώρας.

Ο Καποδίστριας τήρησε τη δέσμευση αυτή συγκαλώντας τη Δ΄ Εθνοσυνέλευση στο Άργος τον Ιούλιο του 1829. Εκεί, η Εθνοσυνέλευση ενέκρινε ομόφωνα τις μέχρι τότε ενέργειές του πανηγυρικά, ανανέωσε την εμπιστοσύνη προς το πρόσωπό του και παρέτεινε την προσωρινή συγκεντρωτική διακυβέρνηση, έως ότου ολοκληρωθούν οι διπλωματικές διαπραγματεύσεις για τα σύνορα και την ανεξαρτησία της Ελλάδας. Με την παραπάνω κίνηση έδειξε ξανά την ουσιαστική προσήλωσή του στο νόμο και τις δημοκρατικές αρχές.

Σε όλη τη διάρκεια της διακυβέρνησής του, δεν είχε κανένα προσωπικό όφελος, αλλά αντιθέτως “εκμηδένισε” τον εαυτό του ώστε να μην ταυτιστεί η εξουσία με το πρόσωπο. Η κεντρικοποίηση της κρατικής εξουσίας ήταν αναγκαία για να υπάρξει κράτος και αναγκαία για τον πολιτειακό μετασχηματισμό.

Κατά την διάρκεια της εξουσίας του, δεν άσκησε βία, ούτε βασάνισε τους αντιπάλους του για τις πολιτικές ιδέες. Ήταν, όμως, ανυποχώρητος στην εφαρμογή του νόμου λ.χ. έσοδα από τελωνεία, Πετρόμπεης κ.α. Είπε «η Κυβέρνησις δεν εκδικείται, ούτε κατατρέχει. Επιβάλλει όμως τον νόμον, διότι άνευ νόμου δεν υπάρχει Πολιτεία». Έφερνε καινούργιο Σύνταγμα (Σπηλιάδη) στην Ε’ Εθνοσυνέλευση τον Οκτώβριο του 1831 (είχε μετατεθεί η ημερομηνία).

Το Πολιτικό Μοντέλο του Αισυμνήτη Σήμερα

Η ιστορική σύγκριση οδηγεί αναπόφευκτα και σε ένα σύγχρονο πολιτειολογικό ερώτημα. Τι συμβαίνει όταν ένα κράτος δεν χρειάζεται απλώς αλλαγή κυβέρνησης, αλλά αλλαγή του ίδιου του κρατικού του μοντέλου; Η απάντηση είναι ότι χρειάζεται ένας εκλεγμένος από το λαό, φορέας πολιτειακής αλλαγής, με συγκεκριμένη εντολή, αυστηρά καθορισμένη διάρκεια, αυξημένες αρμοδιότητες και υποχρεωτική επιστροφή στην κανονική συνταγματική τάξη μετά την ολοκλήρωση της αποστολής του.

Δηλαδή, ο Ιωάννης Καποδίστριας ως αισυμνήτης αποτελεί ένα “επικίνδυνο” πολιτικό προηγούμενο για την καθεστηκυία τάξη και παράδειγμα προς μίμηση για όσους επιθυμούν την πολιτειακή αλλαγή. Αποτελεί ιστορική παρακαταθήκη του Καποδίστρια. Σημείωση: O Αισυμνήτης ήταν συμβατός με τις πρωτοχριστιανικές αντιλήψεις του Καποδίστρια (έστω κι αν θρησκεία και πολιτική δεν συμπίπτουν). Ο Άγιος Ιωάννης ο Χρυσόστομος γράφει “Εις άνθρωπος ζήλω πεπυρωμένος ολόκληρον διορθώσασθαι δύναται δήμον”.

 

---

 

[Πηγές: Αριστοτέλης, Πολιτικά (Βιβλίο Γ΄, 1285a) & Νικόλαος Σπηλιάδης, Απομνημονεύματα (Τόμοι Α΄-Γ΄, Αθήνα 1851) & Ιωάννης Καποδίστριας, Επιστολαί (Επιμέλεια Ε.Α. Βιτάλη) & Βασίλης Κρεμμυδάς, Ιωάννης Καποδίστριας: Ο πολιτικός του εφικτού (Εκδόσεις Gutenberg) & Γεώργιος Δερτιλής, Ιστορία του Ελληνικού Κράτους (1830–1920) (Εκδόσεις Πανεπιστημιακές Εκδόσεις Κρήτης) & Πασχάλης Κιτρομηλίδης, Νεοελληνικός Διαφωτισμός: Οι πολιτικές και κοινωνικές ιδέες (ΜΙΕΤ) & Τάσος Λιγνάδης, Η εξωτερική πολιτική του Καποδίστρια και η θεμελίωση του Ελληνικού Κράτους & Θεόδωρος Κολοκοτρώνης, Απομνημονεύματα (Καταγραφή Γ. Τερτσέτη) & ίτος Λίβιος (Ab Urbe Condita / Από Κτίσεως Πόλεως, Βιβλίο III)].