Οι 200 Έλληνες κομμουνιστές που εκτέλεσαν οι Ναζί και η στάση του Ναπολέοντα Σουκατζίδη

Η ναζιστική Γερμανία εισέβαλε στην Ελλάδα το 1941. Παρά την στρατιωτική της ισχύ, οι κατακτητές δεν γνώρισαν… ούτε μία ημέρα ηρεμίας. Ο ελληνικός λαός, εργάτες, γυναίκες και νέοι με την καθοδήγηση των κομμουνιστών, ξεκίνησε τον εθνικοαπελευθερωτικό αγώνα. Σε πόλεις και χωριά οι επιθέσεις των ανταρτών όχι μόνο δεν κάμφθηκαν από τις σφαγές και τη βία, αλλά πολλαπλασιάστηκαν. Οι Ναζί ανακοίνωναν ότι για κάθε απώλειά τους θα εκτελούνταν εκατό άνθρωποι. Χιλιάδες γυναίκες, ηλικιωμένοι, παιδιά και νέοι συνελήφθησαν και εκτελέστηκαν.

Την 1η Μαΐου 1944, οι γερμανικές δυνάμεις κατοχής εκτέλεσαν 200 πολιτικούς κρατούμενους στο Σκοπευτήριο της Καισαριανής, ως αντίποινα για την ενέδρα που πραγματοποίησε ο Ελληνικός Λαϊκός Απελευθερωτικός Στρατός (ΕΛΑΣ) στις 27 Απριλίου 1944 στους Μολάους Λακωνίας.

Στην ενέδρα σκοτώθηκε ο Γερμανός υποστράτηγος Franz Krech και μέλη της συνοδείας του. Καταλαβαίνοντας ότι οδηγούνταν στην εκτέλεση, φόρεσαν τα καλύτερά τους ρούχα. Στα πρόσωπά τους δεν υπήρχε ίχνος φόβου. Με υψωμένη γροθιά κοίταξαν τον εχθρό στα μάτια. “Ζήτω η ελευθερία”, “Θάνατος στον φασισμό – λευτεριά στον λαό”, “Ζήτω το ΕΑΜ–ΕΛΑΣ” αντηχούσαν διαδοχικά, ενώ πολλοί τραγουδούσαν αντάρτικα τραγούδια.

Ανάμεσα στους 200 και ο Ναπολέων Σουκατζίδης

Ο Σουκατζίδης γεννήθηκε το 1909 στην Προύσα (σημερινή Bursa της Τουρκίας). Η ποντιακής καταγωγής οικογένειά του εγκαταστάθηκε, για λόγους ασφαλείας, στο Ηράκλειο της Κρήτης. Μετά τις σπουδές του στην Εμπορική Σχολή εργάστηκε ως λογιστής. Μιλούσε άριστα γερμανικά, αγγλικά, γαλλικά, ρωσικά και τουρκικά, έγραφε άρθρα και υποστήριζε γενναία ότι η οργανωμένη πάλη ήταν ο μόνος δρόμος. Συγκέντρωνε μαντινάδες, μοιρολόγια και παραμύθια, συμμετέχοντας ενεργά και στην πολιτιστική ζωή της Κρήτης.

Στη δεκαετία του 1920, η εφημερίδα “Η Φωνή του Εργάτη” συνέβαλε σημαντικά στην οργάνωση των εργαζομένων. Το 1927 γίνεται μέλος της Κομμουνιστικής Νεολαίας Ελλάδας και το 1934 συνέβαλε καθοριστικά στην ίδρυση του Εργατικού Κέντρου Κρήτης. Οι αγώνες για κοινωνική ασφάλιση και συνδικαλιστικά δικαιώματα φέρνουν συλλήψεις και διώξεις. Το 1935, απεργίες εργατών πνίγηκαν στο αίμα, με νεκρούς και τραυματίες. Ωστόσο, οι κινητοποιήσεις οδήγησαν σε κατακτήσεις: ασφάλιση για όλους, αύξηση μισθών κατά 15%, αυξημένες αποδοχές για νυχτερινή εργασία και υπερωρίες, καθώς και πληρωμένες άδειες στις γιορτές.

Στις 13 Ιουνίου 1936, ο Σουκατζίδης συλλαμβάνεται. Φυλακίζεται στην Ακροναυπλία όπου, σύμφωνα με τον Λευτέρη Παπαδόπουλο, η κράτησή του αποτέλεσε σημείο καμπής: μελετούσε συστηματικά, έγραφε, τελειοποιούσε τις γλωσσικές του γνώσεις και δίδασκε ιστορία στους συγκρατούμενους. Αργότερα μεταφέρεται στο στρατόπεδο Χαϊδαρίου και παραδίδεται στους Ναζί. Γνωρίζοντας γερμανικά, χρησιμοποιείται ως διερμηνέας. Όταν αποφασίζεται η εκτέλεση των 200 ως αντίποινα για τη δράση του ΕΛΑΣ, το όνομά του βρισκόταν στη λίστα.

Στην Καισαριανή, μπροστά στον τοίχο της εκτέλεσης, του δίνουν να διαβάσει το έγγραφο της θανατικής καταδίκης. Το διαβάζει και επιστρέφει στη θέση του. Ένας Γερμανός αξιωματικός τον καλεί:

– Βγες από τη σειρά.
– Γιατί;
– Θα σε βγάλω από τη λίστα και θα βάλω άλλον στη θέση σου.
– Δεν γίνεται.
– Τι θα πει δεν γίνεται;
– Δεν μπορείτε να βάλετε άλλον στη θέση μου.

Ο Σουκατζίδης επιστρέφει δίπλα στους συντρόφους του. Λίγο πριν από την εκτέλεση, γράφει στον πατέρα του ένα σύντομο σημείωμα. Από αυτό εμπνέεται και ο τίτλος της ταινίας του Παντελή Βούλγαρη, “Το Τελευταίο Σημείωμα”:

«Πατερούλη, Πάω για εκτέλεση. Πρέπει να είσαι περήφανος για τον μοναχογιό σου. Αγάπα και προστάτευε πολύ την αγαπημένη σου κόρη και τον αδελφό μου. Και οι δύο είναι σπουδαίοι άνθρωποι. Έρρωσο πατερούλη. Ναπολέων».