Όταν στις 3/2/1830 η Ελλάδα έγινε ανεξάρτητο κράτος
03/02/2026
Η 3η Φεβρουαρίου 1830 αποτελεί έναν κομβικό αλλά συστηματικά υποτιμημένο σταθμό της νεοελληνικής ιστορίας. Με το Πρωτόκολλο του Λονδίνου, οι τρεις Μεγάλες Δυνάμεις – Μεγάλη Βρετανία, Γαλλία και Ρωσία – αναγνώρισαν για πρώτη φορά διεθνώς την Ελλάδα ως ανεξάρτητο κράτος. Πρόκειται για τη στιγμή κατά την οποία η Ελλάδα εισέρχεται επισήμως στο διεθνές σύστημα κρατών. Όμως η αναγνώριση αυτή δεν υπήρξε ούτε ουδέτερη ούτε ανιδιοτελής. Αντιθέτως, υπήρξε βαθιά πολιτική, γεωστρατηγική και – τελικά – καθοριστική για τη μετέπειτα πορεία του ελληνικού κράτους.
Η Ελληνική Επανάσταση του 1821 δημιούργησε πολιτικό γεγονός, στρατιωτικό αγώνα και συνταγματική παράδοση. Ήδη από το 1822, με το Προσωρινό Πολίτευμα της Επιδαύρου, οι Έλληνες συγκρότησαν κρατική οντότητα εν τη γενέσει. Ωστόσο, κράτος χωρίς διεθνή αναγνώριση δεν υφίσταται νομικά. Το Πρωτόκολλο του Λονδίνου ήρθε να καλύψει αυτό το κενό, όχι όμως για να δικαιώσει την επανάσταση, αλλά για να την εντάξει στους περιορισμούς της ευρωπαϊκής ισορροπίας δυνάμεων.
Η ανεξαρτησία που αναγνωρίστηκε το 1830 ήταν λειψή. Τα σύνορα του νέου κράτους ήταν εξαιρετικά περιορισμένα, αφήνοντας εκτός τον μεγαλύτερο μέρος του ελληνισμού. Παράλληλα, το πολίτευμα που επιβλήθηκε ήταν κληρονομική μοναρχία “ελέω Θεού”, σε ευθεία σύγκρουση με τα φιλελεύθερα και συνταγματικά κεκτημένα της Επανάστασης.
Κράτος με κολοβή κυριαρχία
Το νέο κράτος γεννήθηκε ανεξάρτητο, αλλά όχι κυρίαρχο με την ουσιαστική έννοια του όρου. Σε αυτό το σημείο, το Πρωτόκολλο του Λονδίνου αποκτά μια βαθύτερη και σκοτεινότερη διάσταση. Διότι ουσιαστικά, με την πράξη αυτή, καταργήθηκε πολιτικά ο εν ενεργεία και εν ζωή Κυβερνήτης της Ελλάδας, Ιωάννης Καποδίστριας. Ο Καποδίστριας, φορέας μιας συγκεντρωτικής αλλά εθνικά ανεξάρτητης αντίληψης διακυβέρνησης, δεν ταίριαζε στον σχεδιασμό των Μεγάλων Δυνάμεων για ένα μικρό, ελεγχόμενο και εξαρτημένο ελληνικό κράτος.
Η διεθνής αναγνώριση της Ελλάδας συνοδεύτηκε από τη σιωπηρή απονομιμοποίηση του Κυβερνήτη της. Χωρίς να απομακρυνθεί τυπικά, ο Καποδίστριας βρέθηκε πολιτικά ακυρωμένος• υπό ασφυκτική εξωτερική πίεση, με εσωτερική υπονόμευση και με σαφές μήνυμα ότι το μέλλον του ελληνικού κράτους δεν θα διαμορφωνόταν από τον ίδιο, αλλά από τις Δυνάμεις.
Ίσως ακριβώς εδώ πρέπει να αναζητηθούν οι ηθικοί αυτουργοί της δολοφονίας του, ενάμιση χρόνο αργότερα, τον Σεπτέμβριο του 1831. Όχι κατ’ ανάγκην με τη στενή ποινική έννοια, αλλά με την ιστορική και πολιτική. Όταν ένας κυβερνήτης απονομιμοποιείται διεθνώς, απομονώνεται εσωτερικά και παρουσιάζεται ως “εμπόδιο”, τότε η φυσική του εξόντωση καθίσταται, δυστυχώς, πιθανό επακόλουθο.
Η 3η Φεβρουαρίου 1830 δεν είναι απλώς μια ημερομηνία διπλωματικής επιτυχίας. Είναι και η αφετηρία μιας διαχρονικής παθογένειας, δηλ. της γέννησης του ελληνικού κράτους υπό επιτήρηση, με περιορισμένη κυριαρχία και με εξωτερικά προκαθορισμένο πολιτικό πλαίσιο. Είναι η στιγμή όπου η ανεξαρτησία αναγνωρίζεται, αλλά ταυτόχρονα τίθενται τα όριά της. Η κατανόηση αυτής της ημέρας φωτίζει το τίμημα της διεθνούς αναγνώρισης και εξηγεί γιατί το ελληνικό κράτος ξεκίνησε την πορεία του με δομικές αντιφάσεις που το συνοδεύουν μέχρι σήμερα.
