Πολιτικές ίντριγκες πίσω από τον τορπιλισμό της “Έλλης”

Κρατώντας λοιπόν αυτά σταθερώς κατά νουν, έχουμε και λέμε: Ευρισκόμεθα στα τέλη του 1944. Στη μεν Ελλάδα έχει λήξει η Κατοχή, ενώ αντιθέτως η Κάτω Ιταλία είναι κατειλημμένη από στρατεύματα των Συμμάχων. Κατά συνέπεια, η χρονική στιγμή είναι κατάλληλη ως προς την αναζήτηση των υπευθύνων της καταβύθισης της “Έλλης”. Εξαπολύονται κάθε υφής και εμφάνισης “λαγωνικά”, κινούνται άνετα στο νότο της ιταλικής “μπότας”, που ούτως ή άλλως “μυρίζει Ελλάδα” και τελικώς αποκαλύπτεται το όνομα κάποιου μηχανικού που “ξέρει πολλά για την υπόθεση”.

Θριαμβευτικώς η ελληνική κυβέρνηση κάνει επίσημο διάβημα στον Βρετανό στρατάρχη Χάρολντ Αλεξάντερ, διοικητή των συμμαχικών δυνάμεων στη Μεσόγειο. Ουδεμία αντίδραση∙ πέφτει νέο διάβημα και τελικώς προκύπτει, από τη γραμματεία του στρατάρχη, απάντηση  αποστομωτική: «Οι στρατιωτικές μας αρχές δεν γνωρίζουν τίποτα για τον άνθρωπο που ψάχνετε και απαγορεύεται κάθε περαιτέρω διερεύνηση του θέματος αυτού».

“Βασιλική διαταγή και τα σκυλιά δεμένα!” κατά πώς λέγανε και οι γιαγιάδες μας… Η χώρα μας προσπαθούσε να θεραπεύσει τα τραύματα της Κατοχής, υπέφωσκε ήδη η εμφύλια σύγκρουση… το μόνο που έλειπε στις τότε κυβερνήσεις μας ήταν να εμπλακούν σε διένεξη με το Βρετανό στρατάρχη και τους ανθρώπους του.

Ο Μουσολίνι και οι Άγγλοι

Κατά τη δεκαετία, όμως, του 2010 εκδόθηκε στη Νέα Υόρκη το έργο Ιταλού ερευνητή που, λόγω της σημασίας του, μεταφράστηκε σε πολλές (εκτός από τα ελληνικά) γλώσσες. Σε αυτό τεκμηριώνεται η άποψη ότι η στις 28 Απριλίου 1945 η εκτέλεση του Μουσολίνι δεν έγινε από Ιταλούς, μα από Άγγλους. Πράγματι, σκοτώθηκε τότε ο Ιταλός δικτάτορας, μα τα έγγραφα που είχε μαζί του εξαφανίστηκαν… ακριβώς όπως και η μεγάλη ποσότητα χρυσού την οποία επίσης μετέφερε, προκειμένου να εξασφαλίσει τη μεταπολεμική διαβίωσή του στην Ελβετία.

Μα τι ακριβώς έγινε; Οι συζητήσεις ζωήρεψαν λόγω του ότι ο μεν πρωτεργάτης της θανάτωσης του φασίστα ηγέτη, Βάλτερ Αουντίζιο (1909-1973), ευρύτερα γνωστός ως “συνταγματάρχης Βαλέριο”, επιμόνως αρνήθηκε να αποκαλύψει τις λεπτομέρειες του γεγονότος, ενώ παράλληλα διαπιστώθηκε ότι ο ίδιος ο Τσώρτσιλ επισκέφτηκε, το καλοκαίρι του 1945, την ακριβή τοποθεσία της σύλληψης του Μουσολίνι, υπό το πρόσχημα πως τον γοήτευε το τοπίο και ήθελε να το ζωγραφίσει.

Αυτός είναι ο καμβάς των συμβάντων∙ και οι λεπτομέρειες που συνδέουν τα γεγονότα μεταξύ τους είναι οι εξής: Ο Μουσολίνι, ενώ ήταν πασίγνωστος ως ακραίος σοσιαλιστής, ξαφνικά, μετά την έναρξη του Α’ Παγκόσμιου Πολέμου, άλλαξε στάση και προβλήθηκε ως –επίσης ακραίος– εθνικιστής. Τι τον έπιασε; Δεδομένου ότι αιφνιδίως η οικονομική του κατάσταση δραστικώς βελτιώθηκε, μία υπόθεση ήταν πως χρηματιζόταν από βρετανικές υπηρεσίες. Οι Γάλλοι τότε [1915] δεν ήταν σε θέση να αποδυθούν σε τέτοια εγχειρήματα.

Μουσολίνι και Βίκτωρ-Εμμανουήλ

Ο βασιλιάς της Ιταλίας Βίκτωρ-Εμμανουήλ Γ’ (1900-1946) τον Μουσολίνι δεν τον “χώνευε”. Γιατί τότε, ενώ εμφανώς, τον Οκτώβριο του 1922, προετοιμαζόταν η φασιστική πορεία προς τη Ρώμη, δεν κήρυξε τη χώρα σε κατάσταση πολιορκίας; Η απάντηση έχει προ πολλού βρεθεί: Ο Πάπας δεν αναγνώριζε την προσάρτηση της Ρώμης στην ιταλική επικράτεια∙ συνακολούθως, παρέμενε εκουσίως έγκλειστος στο Βατικανό και αυτό είχε δημιουργήσει μεταξύ των Ιταλών διχασμό πολύ επικίνδυνο.

Ο Μουσολίνι, λοιπόν, κρυφίως διαμήνυσε στο Στέμμα πως είχε βρει τη λύση του προβλήματος – συγκεκριμένα την ανέλιξη του Βατικανού σε ανεξάρτητο Κράτος. Το είχε σκεφτεί μόνος του; Τού είχε έξωθεν έλθει η ιδέα; Άγνωστο! Πήρε όμως το 1922 την εξουσία και λίγα χρόνια αργότερα, το 1929, υλοποίησε αυτό το ομολογουμένως ευφυέστατο σχέδιο.

Ο Βίκτωρ-Εμμανουήλ δεν συμμεριζόταν την όλη ιδεολογία του Μουσολίνι. Είχε λοιπόν μέσα στη φασιστική ιεραρχία ανθρώπους δικούς του. Οι πιο σημαντικοί ήταν οι ανώτεροι και ανώτατοι αξιωματικοί της Regia Marina (Βασιλικό Ναυτικό), που πραγματικά επέδειξαν σε όλη σχεδόν τη διάρκεια του Β’ Παγκόσμιου Πολέμου αδράνεια φαινομενικώς ανεξήγητη. Ένας άλλος, επίσης δικός του ήταν o Ντε Βέκκι (1884-1959), κυβερνήτης από το 1936 (μετά από δική του πρόταση) της Δωδεκανήσου.

Όπως αποκάλυψε ο ίδιος ο Τσώρτσιλ, η Μεγάλη Βρετανία και η Ιταλία συνδέονταν (μέχρι τουλάχιστον το δεύτερο μισό του 20ού αιώνα) με άτυπο αλλά πολύ ισχυρό συμμαχικό δεσμό, λόγω του οποίου αποκλειόταν η μια χώρα να πολεμήσει ενάντια στην άλλη. Έτσι εξηγείται και η στάση της Ιταλίας στον Α’ Παγκόσμιο Πόλεμο. Ως προς τη δεύτερη παγκόσμια σύρραξη τώρα, διαδραματίστηκε κάτι δύσκολα πιστευτό, που εμφανώς υπερβαίνει και την πλέον καλπάζουσαν φαντασίαν.

Ο ρόλος του Τσιάνο 

Αυτός που συνεχώς έσπρωχνε τον Μουσολίνι να συμμαχήσει με το γερμανικό Γ’ Ράιχ ήταν ο Γκαλεάτσο Τσιάνο (1903-1944), σύζυγος του οποίου ήταν η κόρη του Μουσολίνι Έντα και ο οποίος, χάρη στον γάμο του, είχε γίνει υπουργός Εξωτερικών. Ο Μουσολίνι, παρά τις πολύ κολακευτικές προς αυτόν αναφορές του Χίτλερ, δίσταζε να συμμαχήσει με τη Γερμανία. Έτσι, μόλις άρχισε ο Β’ Παγκόσμιος Πόλεμος κινητοποίησε στρατεύματα στα βόρεια σύνορα της χώρας του, με σκοπό την απόκρουση μιας τυχόν γερμανικής εισβολής.

Ο Τσιάνο, όμως, σε συνεννόηση με το Λονδίνο επέμενε, και τότε –σύμφωνα με επώνυμες, γραπτές και δημοσιευμένες μαρτυρίες– έγινε το εξής μοναδικό και ανεπανάληπτο: Ο Μουσολίνι επικοινώνησε με τον Τσώρτσιλ και του ζήτησε την άδεια να τού κηρύξει τον πόλεμο! Ο Τσώρτσιλ συμφώνησε(!), διότι, όπως εξήγησε στον Ιταλό δικτάτορα, αυτός ο τελευταίος ήταν ο μόνος “που μπορούσε να κάνει καλά τον Χίτλερ”. Και αυτό επαληθεύτηκε, επειδή μια από τις βασικές αιτίες της μετά λίγα χρόνια γερμανικής ήττας, υπήρξαν γενικώς η Ιταλία και οι Ιταλοί.

Ο Μεταξάς

Και τώρα ας έρθουμε στα δικά μας. Τον Μεταξά (όπως γλαφυρώς μας έχει προ πολλού εξηγήσει ο Σπύρος Μαρκεζίνης στην “Πολιτική Ιστορία” του) δεν τον ανέβασαν, οι Γερμανοί, αλλά οι Βρετανοί. Ευγνώμων, λοιπόν, αυτός έθεσε γρήγορα την Κρήτη υπό βρετανικό έλεγχο. Οι Βρετανοί ήθελαν την Κρήτη και γενικώς τον ελλαδικό χώρο, για να μπορέσουν να βομβαρδίσουν τις πετρελαϊκές εγκαταστάσεις στο Πλοέστι της Ρουμανίας, που ήταν η κύρια πηγή ανεφοδιασμού των Γερμανών σε υγρά καύσιμα.

Τα αεροπλάνα τους, όμως, δεν μπορούσαν να διανύσουν την απόσταση από τη Μεγαλόνησο στα βόρεια του Δούναβη. Έτσι, ο Τσιάνο άρχιζε να πιέζει τον Μουσολίνι να επιτεθεί στην Ελλάδα∙ αυτό, όπως έλεγε, ήταν κάτι εύκολο επειδή ο Μεταξάς δεν ήταν δημοφιλής και η ιταλική εισβολή θα προκαλούσε “επαναστατικά κινήματα του καταπιεσμένου ελληνικού λαού” – με αποτέλεσμα οι Ιταλοί τελικώς να  γίνουν “ενθουσιωδώς δεκτοί”.

Ο τορπιλισμός της Έλλης

Έχοντας την ελπίδα ότι δεν έχω γίνει πολύ κουραστικός, σπεύδω να καταλύσω τον λόγον. Πραγματικά, ο Μεταξάς δεν ήταν δημοφιλής. Τον αντιπαθούσε πρώτα-πρώτα η βενιζελική παράταξη, μετά σχεδόν το σύνολο των από τη Μικρά Ασία προσφύγων και τέλος ακόμη και οι οιονεί δικοί του στο τότε ευρύτερο φάσμα της Δεξιάς. Υπήρχε λοιπόν πραγματικά ο κίνδυνος εκδήλωσης, λόγω της επίθεσης των Ιταλών, στασιαστικών κινημάτων που οπωσδήποτε θα αποδυνάμωναν την ελληνική άμυνα. Τι ήταν αυτό όμως που παλλαϊκώς θα ένωνε τους Έλληνες και θα τους έκανε “μια γροθιά” ικανή να “πετάξει τους Ιταλούς στη θάλασσα”;

Μα τι άλλο; Ο αναίτιος τορπιλισμός της “Έλλης”, αγκυροβολημένης στα νερά του νησιού της Μεγαλόχαρης, και ακριβώς  τον Δεκαπενταύγουστο! Ας μη προχωρήσουμε άλλο∙ να αρκεστούμε λοιπόν στο ότι ο Ντε Βέκκι λίγες εβδομάδες μετά το τραγικό γεγονός αντικαταστάθηκε. Τρία χρόνια αργότερα αυτός και ο Τσιάνο διαδραμάτισαν πρωταρχικό ρόλο στην ανατροπή του Μουσολίνι∙ και ο μεν Τσιάνο πιάστηκε και εν γνώσει του πεθερού του εκτελέστηκε, ενώ ο Ντε Βέκκι τελικώς κατάφερε, με τη βοήθεια της Καθολικής Εκκλησίας, να ξεφύγει στην Αργεντινή…

Και ας κλείσουμε με βραχύτατη ανασκόπηση των καθ’ ημάς. Προκειμένου να μπορέσουν οι Βρετανοί να βομβαρδίσουν το Πλοέστι, ζήτησαν την εγκατάσταση αεροπορικής τους βάσης στη Θεσσαλονίκη. Ο Μεταξάς αρχικώς δέχτηκε, μετά άλλαξε γνώμη και τελικώς πέθανε εξαιτίας “παραμυγδαλικού αποστήματος”. Τα συμπεράσματα δικά σας…