Συγκλονιστικές φωτογραφίες από την εκτέλεση αμάχων στα Χανιά

Αυθόρμητη καί αυτονόητη υπήρξε ανά τό Πανελλήνιον η συγκίνηση καί ο θαυμασμός από τίς αποκαλυπτικές φωτογραφίες πού είδαν τό φώς τής δημοσιότητας πρίν από λίγους μήνες, μέ τούς υπερήφανους καί αγέρωχους 200 πατριώτες κομμουνιστές, λίγο πρίν από τήν εκτέλεσή τους στή Καισαριανή τή 1η Απριλίου 1944.

Τίς φωτογραφίες είχε μέχρι τότε στή κατοχή του, ένας οίκος δημοπρασιών στό Βέλγιο. Η γενικότερη φωτογραφική ανάκληση τών δραματικών αυτών γεγονότων, μάς καλεί νά αναγνωρίσουμε καί νά θυμηθούμε καί ένα πολύ γνωστό πρωτοπόρο στήν έρευνα καί στήν ανακάλυψη σχετικών κειμένων καί φωτογραφιών μέ τά ναζιστικά εγκλήματα τής κατοχής.

Εννοώ τό συστηματικό, επίμονο ερευνητή τής Γερμανικής Κατοχής, Βάσο Μαθιόπουλο (1928-2013) συγγραφέα καί δημοσιογράφο, από τήν παλαιά φρουρά τών μαχητικών στελεχών τών “ΝΕΩΝ” καί τού “ΒΗΜΑΤΟΣ”, εμψυχωτή τού μέσα καί έξω Ελληνισμού μέσω τής Ντώυτσε Βέλλε κατά τή διάρκεια τής Δικτατορίας καί αξέχαστου σεβαστού φίλου.

Μέσα στά πολυάριθμα δημοσιεύματα καί βιβλία τού Βάσου Μαθιόπουλου γιά τή Γερμανική Κατοχή βρίσκουμε δημοσιευμένα καί εύγλωττα φωτογραφικά ντοκουμέντα-συγκλονιστικές μαρτυρίες από τίς ελληνικές θυσίες, τίς καταστροφές καί τίς εκτελέσεις από τούς κατακτητές τόσο στήν Πρωτεύουσα όσο καί στήν πολύπαθη ελληνική ύπαιθρο. Τά κείμενα καί φωτογραφικά ντοκουμέντα αυτά δέν προέρχονται από οίκους δημοπρασιών, ή από ιδιωτικές συλλογές, αλλά από τά ίδια τά Γερμανικά Αρχεία τού Γ Ράιχ, ύστερα από τή μακρόχρονη έρευνα του…

Μέ τήν ευκαιρία τής Επετείου γιά τή Μάχη τής Κρήτης (21 Μαίου 1941) καί μέ αφορμή τή δημοσίευση τών φωτογραφιών μέ τούς πατριώτες τής θυσίας στή Καισαριανή, παρουσιάζουμε μέ τό ίδιο δέος καί οφειλόμενη τιμή, μιά σειρά φωτογραφιών πού βρήκε στά Γερμανικά Αρχεία ο Βάσος Μαθιόπουλος, από τήν ομαδική εκτέλεση 25 αμάχων κατοίκων από τό χωριό Κοντομαρί, λίγα χιλιόμετρα δυτικά τών Χανίων. Η ομαδική εκτέλεση εν ψυχρώ έγινε ύστερα από τήν είσοδο τής Γερμανικής Ομάδας υπό τόν υπολοχαγό Τρέμπες στό χωριό Κοντομαρί, στίς 2 Ιουνίου 1941 αμέσως μετά τή μεγάλη Μάχη καί τή κατάληψη τής Κρήτης.

Στίς φωτογραφίες φαίνονται, είτε καθισμένοι στό έδαφος, είτε όρθιοι, οι άντρες τού χωριού περιμένοντας αποφασισμένοι τή μοιραία στιγμή, ενώ οι γέροντες γονείς τους αρνούνται νά απομακρυνθούν μακριά από τούς δικούς τους, πού οδηγούνταν στόν ελαιώνα τού χωριού γιά τό ομαδικό έγκλημα.

Τίς συγκεκριμένες φωτογραφίες είχε τραβήξει ο υπολοχαγός Βάνς Πήτερ Βάιξλερ, ειδικά επιφορτισμένος μέ τό “καθήκον” αυτό τής φωτογράφισης, πού όπως γράφει ο Βάσος Μαθιόπουλος «απαθανάτισε μέ ψυχραιμία τά γεγονότα-γιατί έζησε τή δολοφονία εν ψυχρώ , ατάραχος καί αυτός χωρίς καμμιά διαμαρτυρία».

«Οι εικόνες είναι συντριπτικές» – συνεχίζει ο Βάσος Μαθιόπουλος – «καί μπορούν νά συνθέσουν ένα φίλμ μιάς εκτέλεσης γιά τήν Ιστορία, γιατί αυτή η κωδικοποίηση δολοφονίας ομήρων είναι από τά ελάχιστα ντοκουμέντα πού διατήρησε ατόφια η γερμανική πολεμική γραφειοκρατία».

Ο Β. Μαθιόπουλος δημοσίευσε τίς φωτογραφίες αυτές πρώτα στό περιοδικό “ΤΑΧΥΔΡΟΜΟΣ” τό 1980 καί στό βιβλίο του – Λεύκωμα “ΕΙΚΟΝΕΣ ΚΑΤΟΧΗΣ” (μαζί μέ άλλες φωτογραφίες από τήν κατοχική Αθήνα καί άλλα ελληνικά μαρτυρικά μέρη) σέ 4 εκδόσεις. Πρώτη έκδοση τό 1980 καί τελευταία τό 2006 (Εκδόσεις ΕΡΜΗΣ) πού παρουσίασε καί στά Χανιά στό “Εθνικό Ίδρυμα Ερευνών ΕΛΕΥΘΈΡΙΟΣ ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ” τό 2007. Οι λεζάντες τού Βάσου Μαθιόπουλου κάτω από τίς συγκεκριμένες φωτογραφίες είναι αρκούντως επεξηγηματικές.

Ένα ερώτημα πάντως πλανάται ακόμη στή μνήμη τού μαρτυρικού αυτού χωριού:”Ποιά άραγε εσωτερική γερμανική παρόρμηση ώθησε τόν υπολοχαγό-φωτογράφο Βάνς Πήτερ Βάιξελ νά επισκεφτεί χρόνια αργότερα τό τόπο τού εγκλήματος, τό Κοντομαρί, καί νά συναντηθεί μέ τούς χωριανούς καί τό μόνο διασωθέντα από τήν εκτέλεση, Γεώργιο Γαλάνη ο οποίος κατά τήν κρίσιμη στιγμή, άν καί χτυπημένος στό στήθος έτρεξε πρός τό διπλανό χωράφι καί σώθηκε τελικά;

Σημειώνεται τέλος, ότι ο Βάσος Μαθιόπουλος τιμήθηκε γιά τή γενικότερη ανάδειξη τών θυσιών τής Κρήτης κατά τήν Κατοχή μέσα από τίς έρευνές του. Τό 2000, ανακηρύχθηκε επίσημα Επίτιμος Δημότης από τόν Δήμο Χανίων. Ήταν μιά αναγνώριση πού συγκινούσε τό Βάσο Μαθιόπουλο βαθύτατα, γιατί εκτιμούσε απέραντα τούς ηρωικούς αγώνες τής Κρήτης καί τό κρητικό δημοκρατικό φρόνημα. Μέ μεγάλη εκτίμηση, σεβασμό καί θαυμασμό μιλούσε πάντα καί γιά τό έργο καί τήν άφοβη στάση τού μακαριστού Μητροπολίτη Γέροντα Ειρηναίου στή Γερμανία, πρώην Μητροπολίτη Κισάμου και Σελίνου Χανίων, κατά τά δίσεκτα χρόνια τής Δικτατορίας.

 

---

 

Ο Κυριάκος Ροδουσάκης είναι Έλληνας διπλωμάτης. Μεταξύ άλλων διατέλεσε διευθυντής του Διπλωματικού Γραφείου του πρωθυπουργού Ανδρέα Παπανδρέου, πρέσβης της Ελλάδας στη Ρωσία, την Κύπρο και την Ιαπωνία, και διευθυντής της Διπλωματικής Ακαδημίας του Υπουργείου Εξωτερικών.