Ελεγκτικό Συνέδριο: Τεχνητή Νοημοσύνη στο ρόλο βοηθού δικαστή

Η έκθεση του Ελεγκτικού Συνεδρίου δημοσιεύεται σήμερα και αναφέρει ότι προγραμματιζόταν να τεθεί σε πλήρη λειτουργία η Τεχνητή Νοημοσύνη ως “βοηθός” μέσα στο δεύτερο εξάμηνο του τρέχοντος έτους, αλλά σύμφωνα με πληροφορίες ακόμη γίνονται εργασίες ενσωμάτωσης.

Όπως αναφέρεται στις σελίδες 29 έως 32, στην Τεχνητή Νοημοσύνη δεν εκχωρείται ο ρόλος του φυσικού δικαστή, καθώς η μηχανή θα αναλαμβάνει την ταχύτερη εκκαθάριση των υποθέσεων σύμφωνα με όσα αναφέρονται στην ετήσια έκθεση του Ελεγκτικού Συνεδρίου. Η Τεχνητή Νοημοσύνη (ως Εικονικός Βοηθός Δικαστή) θα κατηγοριοποιεί όμοιες υποθέσεις για την επιτάχυνση της απονομής της δικαιοσύνης. Το μηχάνημα θα διαβάζει τις δικογραφίες και επι τη βάσει των ισχυρισμών που αναπτύσσονται σε αυτές, θα προτείνει τη δημιουργία ομάδων όμοιων υποθέσεων.

Παράλληλα, θα αντλεί σχετική νομολογία από την Τράπεζα Νομικού Περιεχομένου (ΤΝΠ) του Ελεγκτικού Συνεδρίου. Κατά τον τρόπο αυτόν, ο αρμόδιος δικαστικός λειτουργός ή υπάλληλος που έχει επιφορτισθεί με το καθήκον αυτό θα μπορεί να κατηγοριοποιεί ταχύτερα υποθέσεις με όμοια νομικά και πραγματικά δεδομένα (π.χ. συνταξιοδοτικού χαρακτήρα), τα νομικά ζητήματα των οποίων έχουν επιλυθεί από την Ολομέλεια ή με πιλοτικές αποφάσεις του οικείου δικαστικού σχηματισμού.

Προσχέδιο αποφάσεων του Ελεγκτικού Συνεδρίου

Ο αρμόδιος δικαστικός λειτουργός ή υπάλληλος, κατόπιν της ανωτέρω επεξεργασίας με τη βοήθεια του ΕΒΔ και υπό την προσωπική του ευθύνη, θα εισηγείται στον επικεφαλής του οικείου δικαστικού σχηματισμού σχετικά με τη διαδικασία που πρέπει να ακολουθηθεί για την εκδίκαση των υποθέσεων. Η Τεχνητή Νοημοσύνη θα μπορεί να κάνει και προσχέδιο δικαστικής απόφασης – δικαστικής πράξης. Θα παραπέμπει και στην συναφή νομολογία για κάθε σημείο του προσχεδίου που θα υποβάλει στους φυσικούς δικαστές. Έτσι ο δικαστής θα ανατρέχει άμεσα και ευχερώς στη συναφή νομολογία.

Κάθε τμήμα του σχεδίου θα συνοδεύεται από αποτύπωση των ενεργειών του χρήστη (ιδίως τις εντολές που υπέβαλε στο chatbot πριν από την εξαγωγή των σχετικών αποτελεσμάτων) και θα επιτρέπει την επέμβαση του χρήστη για διορθώσεις/συμπληρώσεις.

«Το παραγόμενο σχέδιο, το οποίο θα υπόκειται σε ουσιαστικό έλεγχο, επεξεργασία και αναμόρφωση από τον αρμόδιο δικαστικό λειτουργό, θα αποτελεί αφετηρία εργασίας προς διευκόλυνση του δικαστικού έργου».

Η προσωπική και λειτουργική ανεξαρτησία του δικαστή, η άσκηση των καθηκόντων του υπό συνθήκες αυξημένης ευθύνης, η σύνταξη προεισήγησης, εισήγησης και απόφασης με ευθύνη του αρμόδιου δικαστικού λειτουργού, η διαδικασία της διάσκεψης, η καταγραφή των μειοψηφιών και η διόρθωση και έγκριση του σχεδίου από τον επικεφαλής του οικείου δικαστικού σχηματισμού διασφαλίζουν τον αμιγώς υποβοηθητικό ρόλο του ΕΒΔ έναντι του δικαστή, ο οποίος παραμένει αποκλειστικά υπεύθυνος για το έργο του.

Συνεργασία Ελεγκτικού και αναδόχου

Η έκθεση αναφέρει ότι κατά το παρόν στάδιο, το Ελεγκτικό Συνέδριο -μέσω ομάδας εργασίας- συνεργάζεται στενά με τον ανάδοχο και την επιτροπή παρακολούθησης και παραλαβής σε θέματα ανάλυσης των απαιτήσεων του έργου του ΕΒΔ και συμμόρφωσης με το σχετικό ενωσιακό, διεθνές και εθνικό κανονιστικό πλαίσιο.

Στο πλαίσιο αυτό, επιδιώκεται η διασφάλιση, μεταξύ άλλων, της αναλυτικής καταγραφής των ενεργειών του χρήστη, ώστε αυτές να μπορούν να ελεγχθούν από τον κύριο εισηγητή της υπόθεσης (όταν χρήση του ΕΒΔ γίνεται από τον βοηθό εισηγητή) και, σε κάθε περίπτωση, από τον επικεφαλής του δικαστικού σχηματισμού. Ήδη ο ανάδοχος έχει προβεί σε επίδειξη του αρχικού προτύπου του ΕΒΔ (demo) και σε εκπαίδευση των μελών της ομάδας εργασίας του Ελεγκτικού Συνεδρίου. Εκτιμάται ότι, εφόσον διαπιστωθούν η σύμφωνη με τις προδιαγραφές υλοποίηση του ΕΒΔ και η συμβατότητά του με το συναφές κανονιστικό πλαίσιο, το έργο θα τεθεί σε παραγωγική λειτουργία.

Καταληκτικά η έκθεση αναφέρει: «Το Ελεγκτικό Συνέδριο, μέσω του ΕΒΔ, δεν “ανακαλύπτει τον τροχό”, καθώς η θεωρητική συζήτηση έχει προχωρήσει και σχετικές εφαρμογές έχουν αναπτυχθεί, έστω σε δοκιμαστικό στάδιο, και σε άλλες έννομες τάξεις. Γεγονός πάντως είναι ότι το συναφές κανονιστικό πλαίσιο είναι σχετικά πρόσφατο και μεταβαλλόμενο, με αποτέλεσμα η εφικτότητα της πλήρους τήρησής του να μην έχει επικυρωθεί εμπειρικά.

»Ενόψει του πλαισίου αυτού, η στάση του Ελεγκτικού Συνεδρίου δεν είναι αμήχανη, αλλά προσεκτική. Το Ελεγκτικό Συνέδριο, σε συνεργασία με τον ανάδοχο, την αναθέτουσα αρχή  και τα συναρμόδια Υπουργεία, παρακολουθεί τις εξελίξεις και θα πράξει ό,τι είναι εφικτό, κατά τον λόγο των αρμοδιοτήτων του, για τη νόμιμη υλοποίηση, παραλαβή και λειτουργία του ΕΒΔ. Βέβαια, ακόμα και όταν το έργο παραληφθεί και λειτουργήσει, η θεσμική ευθύνη του Ελεγκτικού Συνεδρίου δεν απαλλάσσει κάθε δικαστικό λειτουργό από την ατομική του ευθύνη για νόμιμη και δίκαιη κρίση κάθε υπόθεσης. Ο ΕΒΔ θα εξακολουθεί να είναι ο βοηθός, η μηχανή, όχι όμως ο φυσικός δικαστής που κρίνει με βάση τον νόμο και τη συνείδησή του».

Ποιος είναι ο ανάδοχος του έργου

Ανάδοχος ειναι η QnR που ιδρύθηκε το 1992 και ιστορικά συνδέθηκε με τον όμιλο Πουλιάδη, ωστόσο τα τελευταία χρόνια άλλαξε χέρια. Σήμερα, σύμφωνα με τα επίσημα στοιχεία της Quality & Reliability (QnR), βασικός μέτοχος (31,45%) είναι η Σοφία Σωτηράκου (Πρόεδρος του Δ.Σ.), σύζυγος του εφοπλιστή Γιάννη Καραγιώργη.

Συνιδρυτής και διευθύνων σύμβουλος (με το 8,77% των μετοχών) είναι ο δρ. Παναγιώτης Πασχαλάκης που παραμένει στη θέση του Διευθύνοντος Συμβούλου και διατηρεί το δεύτερο μεγαλύτερο μετοχικό ποσοστό.

Το συγκεκριμένο έργο αποτελεί μέρος του ευρύτερου προγράμματος «Ψηφιακός Μετασχηματισμός του Τομέα Δικαιοσύνης» (συνολικού προϋπολογισμού άνω των 200 εκατ. ευρώ από το Ταμείο Ανάκαμψης). Στις επίσημες παρουσιάσεις του Υπουργείου Δικαιοσύνης και της Κοινωνίας της Πληροφορίας (ΚτΠ) δεν ανακοινώθηκε μεμονωμένα το ακριβές ποσό της επιμέρους σύμβασης για το Ελεγκτικό Συνέδριο, παρά μόνο ότι χρηματοδοτείται εξ ολοκλήρου από ευρωπαϊκούς πόρους του Ταμείου Ανάκαμψης και Ανθεκτικότητας.

Η ελληνική εταιρεία συνεργάσθηκε με την βελγική Squaredev BV. Πρόκειται για εταιρεία λογισμικού Τεχνητής Νοημοσύνης (AI), της οποίας η QnR απέκτησε το πλειοψηφικό πακέτο (51%) για να ενισχύσει την τεχνογνωσία της σε λύσεις AI και GenAI. Στο ιδρυτικό ΔΣ της βελγικής συνεργάσθηκαν και δύο Ελληνες ειδικοί. Επίσης η Quality & Reliability συνεργάσθηκε με δύο αμερικανικές, την IBM (όπως το IBM Watson Assistant και συστήματα αυτοματισμού) και την Oracle για βάσεις δεδομένων.