Ερωτήματα διαφάνειας και θεσμικό κενό στο Γηροκομείο Αθηνών

Ο πρόεδρος του Διοικητικού Συμβουλίου του Γηροκομείο Αθηνών, κ. Σπ. Χαμακιώτης, υπέβαλε την παραίτησή του, επικαλούμενος διαφωνίες με τον αντιπρόεδρο και τον Γενικό Διευθυντή του Ιδρύματος. Λίγες ημέρες αργότερα, σε νέα συνεδρίαση του Διοικητικού Συμβουλίου, επανεξελέγη πρόεδρος.

Η εξέλιξη αυτή γεννά εύλογα ερωτήματα, τα οποία μέχρι σήμερα παραμένουν αναπάντητα. Τα μέλη της Ελεήμονος Εταιρείας Αθηνών, αλλά και η κοινή γνώμη, δεν ενημερώθηκαν ούτε για τα αίτια που οδήγησαν στην παραίτηση, ούτε για τον τρόπο με τον οποίο οι διαφωνίες επιλύθηκαν. Η διαφάνεια αποτελεί αυτονόητη υποχρέωση ενός ιστορικού φιλανθρωπικού σωματείου που διαχειρίζεται σημαντική περιουσία και δημόσιους πόρους.

Παράλληλα, σύμφωνα με δημοσιευμένες πληροφορίες και καταγγελίες εργαζομένων, γίνεται λόγος για κλίμα έντασης στις εργασιακές σχέσεις, για πιέσεις σχετικά με απαιτήσεις δεδουλευμένων αποδοχών και για προσφυγή τους στην Επιθεώρηση Εργασίας. Οι καταγγελίες αυτές χρήζουν διερεύνησης από τα αρμόδια όργανα και δεν είναι δυνατόν να αγνοούνται.

Σοβαρό θεσμικό κενό

Το ουσιαστικό όμως ζήτημα είναι βαθύτερο. Η Ελεήμων Εταιρεία Αθηνών αποτελεί το αρχαιότερο φιλανθρωπικό σωματείο της χώρας, με ιστορία που ξεκινά το 1867, σημαντικό κοινωνικό έργο και ιδιαίτερα μεγάλη ακίνητη περιουσία. Μετά την έκπτωση της αιρετής διοίκησης το 2016, διορίστηκαν προσωρινές διοικήσεις, ενώ το 2021 πραγματοποιήθηκαν αρχαιρεσίες, των οποίων η νομιμότητα αμφισβητείται δικαστικά από παλαιά μέλη του σωματείου. Η σχετική υπόθεση εκκρεμεί ενώπιον του δευτεροβάθμιου δικαστηρίου και, συνεπώς, το ζήτημα δεν έχει ακόμη κριθεί οριστικά.

Παρά ταύτα, με διαδοχικές ειδικές νομοθετικές ρυθμίσεις μεταβλήθηκε το καθεστώς εποπτείας της Ελεήμονος Εταιρείας Αθηνών. Αρχικά, η εποπτεία του Συμφώνου Εξυγίανσης αφαιρέθηκε από το προβλεπόμενο Παρατηρητήριο και ανατέθηκε στον Δήμο Αθηναίων. Στη συνέχεια, με το άρθρο 99 του ν. 5239/2025, αφαιρέθηκε από τον Δήμο Αθηναίων, για όσο διαρκεί το πρόγραμμα εξυγίανσης, όχι μόνο η εποπτεία του σχεδίου εξυγίανσης, αλλά και η εποπτεία του ίδιου του σωματείου ως φιλανθρωπικού ιδρύματος, η οποία μεταφέρθηκε στην Αποκεντρωμένη Διοίκηση Αττικής.

Ωστόσο, σύμφωνα με το υπ’ αριθ. 19945/24.02.2026 έγγραφο της Διεύθυνσης Κοινωφελών Περιουσιών της Αποκεντρωμένης Διοίκησης Αττικής, η τελευταία ασκεί μόνο την εποπτεία του σχεδίου εξυγίανσης και όχι την εποπτεία του σωματείου ως φιλανθρωπικού οργανισμού.

Εφόσον η σχετική αρμοδιότητα έχει αφαιρεθεί από τον Δήμο Αθηναίων και δεν ασκείται από την Αποκεντρωμένη Διοίκηση, δημιουργείται, κατά την άποψή μου, ένα σοβαρό θεσμικό κενό. Δεν προκύπτει ποιο όργανο της Πολιτείας ασκεί σήμερα ουσιαστικό έλεγχο στη λειτουργία της Ελεήμονος Εταιρείας Αθηνών ως φιλανθρωπικού σωματείου, παρά το γεγονός ότι αυτή διαχειρίζεται μεγάλη ακίνητη περιουσία και λαμβάνει σημαντική δημόσια χρηματοδότηση.

Το γεγονός αυτό αποκτά ακόμη μεγαλύτερη σημασία, δεδομένου ότι η νομιμότητα της σημερινής διοίκησης αποτελεί αντικείμενο εκκρεμούς δικαστικής κρίσης. Σε κάθε ευνομούμενη πολιτεία, όταν υφίσταται τέτοια εκκρεμότητα, οι μηχανισμοί εποπτείας και λογοδοσίας θα έπρεπε να ενισχύονται και όχι να αποδυναμώνονται.

Προϋπόθεση η διαφάνεια και η λογοδοσία

Οι πρόσφατες εξελίξεις φαίνεται ότι απασχόλησαν και το Υπουργείο Κοινωνικής Συνοχής και Οικογένειας. Η Υπουργός κ. Δόμνα Μιχαηλίδου απέστειλε σχετική επιστολή προς τη διοίκηση του Γηροκομείου Αθηνών, με την οποία ζήτησε την πιστή εφαρμογή του νόμου και του καταστατικού κατά τη λειτουργία του Διοικητικού Συμβουλίου, την παροχή συγκεκριμένων στοιχείων σχετικά με τη διοίκηση και τη διαχείριση της ακίνητης περιουσίας, καθώς και την ενημέρωση του Υπουργείου για τις σχετικές ενέργειες συμμόρφωσης.

Μέχρι την ημερομηνία σύνταξης του παρόντος άρθρου, σύμφωνα με πληροφορίες, δεν έχει καταστεί γνωστό ότι έχει δοθεί απάντηση στην ανωτέρω επιστολή, ούτε ότι έχουν υποβληθεί τα ζητηθέντα στοιχεία. Εφόσον αυτό δεν ανταποκρίνεται στην πραγματικότητα, θα ήταν χρήσιμο να υπάρξει σχετική δημόσια ενημέρωση, ώστε να μην δημιουργούνται εσφαλμένες εντυπώσεις.

Το Γηροκομείο Αθηνών δεν αποτελεί ιδιωτική επιχείρηση, ούτε προσωπική υπόθεση οποιασδήποτε διοίκησης. Ανήκει στην ιστορία της κοινωνικής αλληλεγγύης της χώρας και στα μέλη της Ελεήμονος Εταιρείας Αθηνών, τα οποία δικαιούνται πλήρη ενημέρωση για κάθε σημαντική εξέλιξη. Η διαφάνεια, η λογοδοσία και η αποτελεσματική εποπτεία δεν αποτελούν εμπόδιο στη λειτουργία του Ιδρύματος· αποτελούν προϋπόθεση για τη διατήρηση της αξιοπιστίας και της κοινωνικής αποστολής του.