Γιατί είναι αναγκαία μία δραστική πολιτική αποκέντρωσης

Είναι νεκρά κόστη, είναι βάρη, δεν είναι παραγωγικά κόστη, είναι όμοια με τα κόστη της γραφειοκρατίας, είναι σπατάλη πόρων, χωρίς κανένα όφελος για το κοινωνικό σύνολο. Το πλέον σημαντικό κόστος, κοινά διαπιστωμένο, είναι αυτό που προέρχεται από το τεράστιο και συνεχώς επιδεινούμενο κυκλοφοριακό πρόβλημα της Αθήνας, είναι το κόστος της κυκλοφοριακής συμφόρησης, ένας “αόρατος φόρος” καθημερινότητας. Το Κυκλοφοριακό δεν είναι ένα απλό θέμα ταλαιπωρίας, είναι οικονομικό και κοινωνικό ζήτημα, που επηρεάζει άμεσα και αρνητικά το εισόδημα, την ποιότητα ζωής, την εθνική οικονομία.

Σύμφωνα με πρόσφατες εκτιμήσεις (Δείκτης Tom Tom Trafic Index 2025), το κόστος για κάθε οδηγό από το μποτιλιάρισμα, όταν 2,5 εκατ. οδηγοί βγαίνουν στους δρόμους της Αθήνας καθημερινά και κολλάνε στην κίνηση, εκτιμάται στα 1500 ευρώ ετησίως για κάθε οδηγό. Η απώλεια χρόνου στο σταμάτα- ξεκίνα για κάθε οδηγό φθάνει στις 143 ώρες, 6 ολόκληρες μέρες ετησίως, όταν πριν 2 χρόνια ήταν 102 ώρες. Σε εργατοώρες σημαίνει 4 εβδομάδες, ένας μήνας εργατοωρών χάνεται στην άσφαλτο. Με μέση ωριαία αξία 15 ευρώ, προσθέτοντας καύσιμα, φθορές, οι συνθήκες συμφόρησης σε σύγκριση με ελεύθερη ροή αυξάνουν το κόστος με 20%-40% ανά χιλιόμετρο.

Στην Αττική, τα ΙΧ καταναλώνουν 3 δισεκατ. λίτρα καυσίμου ετησίως, με συνολικό κόστος 5,5 δις ευρώ και μέση τιμή λίτρου 1,8-1,9 ευρώ. Σε ατομικό επίπεδο το σταμάτα- ξεκίνα κοστίζει το μήνα μόνον σε καύσιμα 70-80 ευρώ, στα οποία θα πρέπει να προστεθούν αυξημένες φθορές αυτοκινήτου, κόστος υγείας, μυοσκελετικά προβλήματα, αυξημένο στρες και επιβάρυνση λόγω ρύπανσης. Ανάλογα με τη χρήση των πλέον μποτιλιαρισμένων αξόνων και κυκλοφορία σε ώρες αιχμής, μπορεί ο καθένας να υπολογίσει το δικό του ατομικό κυκλοφοριακό κόστος.

Εκρηκτικά προβλήματα

Μεταξύ των πόλεων Ευρωπαϊκών χωρών η Αθήνα κατέχει τη δεύτερη θέση μετά τη Μάλτα σε κυκλοφοριακή συμφόρηση, σύμφωνα με τον παραπάνω Δείκτη. Στο περιβάλλον αυτό, η Αθήνα δοκιμάζεται συνεχώς από κλιματική παγίδα υψηλής θερμικής καταπόνησης, καύσωνες, απειλές πυρκαγιών και συνεχώς αυξανόμενες ανάγκες υδροδότησης, με τεράστιες ποσότητες νερού, που πρέπει να μεταφερθεί εκεί 200 χιλ. από τα ποτάμια της Ναυπακτίας.

Σε λίγο θα χρειασθούν και λοιποί υδάτινοι πόροι της Αιτωλοακαρνανίας. Τα προβλήματα της υπερσυγκέντρωσης επιδεινώνονται με τον συνεχώς αυξανόμενο αριθμό τουριστών το μεγαλύτερο μέρος του χρόνου, σε ανεπαρκείς παλιές υποδομές συνεχούς υποβάθμισης κάθε μορφής, ιδιαίτερα στο κέντρο.

Συναφές με το κυκλοφοριακό, τα προβλήματα των χώρων στάθμευσης και της στέγης, με τη συμβολή και του Airbnb, γίνονται πλέον εκρηκτικά. Η τρομακτική πλέον στενότητα γης και στέγης, με την εκτόξευση τιμών, δημιουργεί πρωτοφανείς αποδόσεις, υπερβολικά κέρδη για εισοδηματίες-ιδιοκτήτες, με στρεβλώσεις μονοπωλιακού τύπου, επειδή περιλαμβάνουν προσόδους, δυσανάλογες με τις αποδόσεις της αγοράς. Το πρόβλημα συντηρείται με τον τεράστιο αριθμό κλειστών ή εγκαταλελειμμένων κατοικιών και ακινήτων Τραπεζών, Δημόσιων Οργανισμών, αχρησιμοποίητων ακινήτων του Δημοσίου.

Γεωπρόσοδοι και στεγαστικοί πρόσοδοι λόγω υδροκεφαλισμού στην Αθήνα, σπατάλη με μειούμενη ελάχιστη χρήση και απόδοση επενδεδυμένου κτιριακού κεφαλαίου στην ερημωμένη Ύπαιθρο. Ξοδεύτηκαν εκατομμύρια για κλειστά σπίτια που συχνά ανοίγουν το Πάσχα και στο Πανηγύρι του χωριού, που φθείρονται στο χρόνο, για αναξιοποίητες υπολειτουργούσες δημόσιες κτιριακές υποδομές, στο ελάχιστο των δυνατοτήτων και δυναμικότητάς τους. Χωρίς την ερήμωση θα ήταν εστίες ζωής, παραγωγής, οικονομικού δυναμισμού και άλλης ποιότητας ζωής. Πλήθος κλειστών σχολείων, κουφάρια αραχνιασμένων ακινήτων του Δημοσίου, όπως παλιών Νοσοκομείων, μέσα σε πόλεις, που αδιαφορούν οι πάντες.

Επείγουσα πολιτική απόφαση

Παρά τις πολύ σημαντικές μεταρρυθμίσεις αποκέντρωσης, με την Περιφερειακή Διοικητική Συγκρότηση του Κράτους και του ΕΣΥ, στα τέλη της δεκαετίας του ’90 και την αρχή του 2000, αυτές δεν αξιοποιήθηκαν με συνέχεια, δεν κτίσθηκαν δομές για μεταφορές λειτουργιών και αρμοδιοτήτων σε εκείνα τα ισχυρά Περιφερειακά θεμέλια. Αντίθετα αφυδατόθηκαν από αυτούς που δεν τις πιστεύουν, συνεχίζοντας να ενισχύουν το υδροκέφαλο Πελατειακό κράτος των Υπουργείων.

Υπουργεία με αριθμό Υπαλλήλων, των οποίων ουκ έστιν αριθμός. Δείγμα μιας τέτοιας κουλτούρας και αντιλήψεων, αποτελεί η μεταφορά όλων των Υπουργείων στο πρώην εργοστάσιο της ΠΥΡΚΑΛ στον Καρέα, για την αποσυμφόρηση και λύση του κυκλοφοριακού της Αθήνας. Μια από τις πλέον ανόητες εξαγγελίες του Πρωθυπουργού πριν τέσσερα περίπου χρόνια, για τις καθημερινές επικοινωνιακές του ανάγκες. Φυσικά και ευτυχώς, εγκαταλείφθηκε και δεν πραγματοποιήθηκε ποτέ.

Το πρόβλημα δεν είναι που θα πάνε τα υπεράριθμα σε υπαλλήλους Υπουργεία, μοναδικό φαινόμενο σε Ευρωπαϊκή Χώρα, αλλά πως θα αποκτήσουν επιτελικό ρόλο, εποπτείας, χάραξης και ελέγχου πολιτικής. Με μέγιστο αριθμό για το σκοπό αυτό 100 υπαλλήλων υψηλών προσόντων, και όχι αρκετές φορές πολλαπλάσιων, όπως συμβαίνει σήμερα. Το κράτος, στο πλαίσιο μιας Ολοκληρωμένης Πολιτικής Αποκέντρωσης, που θα εκτείνεται σε βάθος χρόνου, εφαρμόζοντας άμεσα μέτρα Πολιτικής Αποκέντρωσης, θα πρέπει να ηγηθεί αυτής τη μεγάλης Εθνικής προσπάθειας. Κεντρικός στόχος η Αποκεντρωμένη Διακυβέρνηση, για να αναστραφεί αυτό το Εθνικό αδιέξοδο του υδροκεφαλισμού.

Για το σκοπό αυτό, απαιτούνται πολιτικές όπως: Η άμεση μεταφορά αρμοδιοτήτων, λειτουργιών, πόρων και Εξουσίας στις δημιουργηθείσες περιφεριακές δομές και μεγάλους Δήμους. Με σταδιακή μεταφορά προσωπικού που θα τις υπηρετήσει εκεί, αρχικά μέσω κινήτρων, εθελούσιας μετεγκατάστασης ή νέων προσλήψεων μόνον στην Περιφέρεια. Με ανάλογη μεταφορά Δημοσίων Οργανισμών, που δεν έχουν κανένα λόγο να βρίσκονται στην Αθήνα, ιδιαίτερα με τα σημερινά σύγχρονα μέσα Πληροφορικής και Επικοινωνίας. Ισχυρά αναπτυξιακά κίνητρα κάθε μορφής για μετεγκατάσταση παραγωγικών δραστηριοτήτων στην Περιφέρεια, με ευνοϊκά καθεστώτα, όπως φορολογικά για νέες επενδύσεις εκεί και δυσμενή για εγκατάσταση στο Λεκανοπέδιο.

Είναι προφανές πως τα υπάρχοντα Κίνητρα των Αναπτυξιακών Νόμων, δεν πέτυχαν το σκοπό τους και πρέπει να αναθεωρηθούν, δεν ανέκοψαν τη ροή της πλειοψηφίας των επιχειρηματικών δραστηριοτήτων προς το Λεκανοπέδιο. Αποσπασματικά μέτρα που εφαρμόστικαν στο παρελθόν και σήμερα δεν εφαρμόζονται ούτε αυτά, όπως: Εκτεταμένη Τηλεργασία, διαφορετικά ωράρια προσέλευσης εργαζομένων στο Δημόσιο και Ιδιωτικό Τομέα, κατάλληλες ώρες εφοδιασμού των καταστημάτων κτλ, απορρίπτονται με γελοίες δικαιολογίες, που καλύπτουν την αδιαφορία και ανικανότητα των διοικούντων. Μαζί με τις απόλυτα χρήσιμες και απαραίτητες βελτιώσεις των Δημόσιων Μέσων Μεταφοράς, νέα Λεωφορεία, προσθήκες Συρμών του Μετρό, νέα Γραμμή του Μετρό σε μερικά χρόνια κτλ, μπορούν να προσφέρουν βελτιώσεις, αλλά όχι λύση στο συνεχώς επιδεινούμενο μέγα πρόβλημα του υδροκεφαλισμού.

Μέτρα αυτής της μορφής, θα μπορούσαν να προσφέρουν σημαντικά, σε μεγάλες επαρχιακές πόλεις, κακέκτυπα σχεδιασμού και λειτουργίας της Αθήνας. Μια ολοκληρωμένη πολιτική αποκέντρωσης για τη χώρα, με επιχειρησιακό σχέδιο ολοκληρωμένων παρεμβάσεων, εύκολα μπορεί να σχεδιασθεί από τόσους εξαίρετους ειδικούς που διαθέτουμε. Το πρόβλημα όμως δεν είναι τεχνοκρατικό, είναι πολιτικό. Όπως και στα άλλα μεγάλα μας προβλήματα, με το πολιτικό προσωπικό που βρίσκεται… στο γήπεδο, το μέλλον της χώρας είναι μόνον ζοφερό. Μέχρι να απαλλαγούμε από αυτό, θα ισχύουν τα σοφά λόγια του Μπάρμπα Κώστα, πριν από αρκετές δεκαετίες: “Αν μαζευτείτε όλοι στην Αθήνα, και εκεί δεν θάνε καλά”.