Πέθανε η Μαργαρίτα Παπανδρέου σε ηλικία 102 ετών

Η Μαργαρίτα Παπανδρέου γεννήθηκε στις 30 Σεπτεμβρίου 1923, ενώ σε λίγες μέρες θα έκλεινε τα 103 έτη ζωής. Η Μαργαρίτα Παπανδρέου δεν υπήρξε μόνο ηλικιακά η «γυναίκα του αιώνα», αλλά μια εμβληματική προσωπικότητα, που καθόρισε την πολιτική μοίρα του «οίκου» των Παπανδρέου από τις αρχές της δεκαετίας του 1950, ενθαρρύνοντας τον σύζυγό της, Ανδρέα, να παραμείνει στην Ελλάδα και να ακολουθήσει το «πεπρωμένο» του έως τη δεκαετία του 2000, όταν έδινε μάχη για να δει τον γιο της, Γιώργο, πρωθυπουργό της χώρας.

Ήταν η δεύτερη σύζυγος του τέως πρωθυπουργού της Ελλάδας Ανδρέα Παπανδρέου από το 1951 έως το 1989. Ανάμεσα στα παιδιά της είναι ο τέως πρωθυπουργός της Ελλάδας Γιώργος Α. Παπανδρέου και ο ευρωβουλευτής Νίκος Παπανδρέου.

Τα δικαιώματα των γυναικών

Είχε να επιδείξει σημαντικό έργο σε ό,τι αφορά στον αγώνα για τα δικαιώματα των γυναικών, καθώς πρωταγωνίστησε στην προώθηση, επεξεργασία και ψήφιση νόμων που βελτίωσαν πολύ τη νομική και κοινωνική θέση των Ελληνίδων, όπως η κατάργηση του θεσμού της προίκας (1982), η νομιμοποίηση των εκτρώσεων (1986), η θέσπιση του πολιτικού γάμου (1982), η νομιμοποίηση διαζυγίων με αμοιβαία συναίνεση, η δυνατότητα διατήρησης του επωνύμου των γυναικών μετά από τον γάμο τους και η απόκτηση ίσων δικαιωμάτων με το σύζυγο στην κηδεμονία των παιδιών τους.

Γεννήθηκε στο Όουκ Παρκ του Ιλινόι των ΗΠΑ, στις 30 Σεπτεμβρίου 1923, η μεγαλύτερη από πέντε αδελφές. Αρχικά σπούδασε δημοσιογραφία και κατόπιν έκανε το μεταπτυχιακό της στη Δημόσια Υγεία στο Πανεπιστήμιο της Μινεσότα, όπου και γνώρισε τον μετέπειτα σύζυγό της, Ανδρέα Παπανδρέου, το 1947. Έζησαν αρχικά στη Μινεσότα και αργότερα στην Καλιφόρνια, όπου ο Ανδρέας Παπανδρέου ήταν Πρόεδρος του Τμήματος Οικονομικών Επιστημών στο Πανεπιστήμιο Μπέρκλεϊ και στενός φίλος του μετέπειτα κυβερνήτη της Καλιφόρνιας Πατ Μπράουν. Παντρεύτηκαν με πολιτικό γάμο στις 30 Αυγούστου 1951 στο Ρίνο.

Το 1959-1960 η Μαργαρίτα Παπανδρέου συνόδευσε τον άντρα της στην επίσκεψή του στη Γιουγκοσλαβία. Ο Ανδρέας Παπανδρέου είχε πάρει χορηγίες από τα αμερικανικά ιδρύματα Γκούγκενχαϊμ και Φουλμπράιτ για να μελετήσει το οικονομικό σύστημα της χώρας. Στη Γιουγκοσλαβία το ζεύγος φιλοξενήθηκε από τον ηγέτη της χώρας στρατάρχη Γιόσιπ Μπροζ Τίτο, με τον οποίο συνδέθηκαν φιλικά.

Με τον Ανδρέα Παπανδρέου απέκτησαν τέσσερα παιδιά, τον Γιώργο, τη Σοφία, τον Νίκο και τον Αντρίκο Παπανδρέου.

Μετά τη μόνιμη εγκατάστασή τους στην Ελλάδα το 1961, η σχέση τους πέρασε κρίση καθώς ο Ανδρέας Παπανδρέου είχε ερωτική σχέση με την Έπη Σκιαδαρέση, τη νεαρή σύζυγο του γνωστού μηχανικού και εργολάβου Γιώργου Σκιαδαρέση, που ήταν παλιός συμμαθητής του στο Κολλέγιο Αθηνών. Το θέμα πήρε και μεγάλες πολιτικές διαστάσεις όταν το 1964 η κυβέρνηση της Ένωσης Κέντρου ανέθεσε το καινούριο σχέδιο πόλεως της Πάτρας στον Γιώργο Σκιαδαρέση. Παρ’ όλα αυτά, μετά την επιβολή της χούντας των συνταγματαρχών η Μαργαρίτα Παπανδρέου κινητοποιήθηκε αποτελεσματικά για να μπορέσει να εξασφαλίσει την απελευθέρωση του συζύγου της τον Δεκέμβριο του 1967, με τον οποίο στη συνέχεια εγκαταστάθηκαν αρχικά στη Στοκχόλμη της Σουηδίας και μετέπειτα στο Τορόντο του Καναδά.

Η οικογένεια

«Με βαθιά θλίψη αποχαιρετούμε τη Μαργαρίτα Παπανδρέου, τη μητέρα, τη γιαγιά και την προγιαγιά μας, που έφυγε σήμερα το πρωί», αναφέρει η οικογένεια της εκλιπούσας σε δήλωση της. «Μαχήτρια ως το τέλος, έζησε με γενναιοδωρία, αξιοπρέπεια και βαθιά πίστη στον άνθρωπο, στη δικαιοσύνη, στην ειρήνη και στην ισότητα των γυναικών», σημειώνουν και προσθέτουν: «Για εμάς, τα παιδιά, τα εγγόνια, τη δισεγγονή της, πάνω απ’ όλα, θα είναι πάντα η Μαργαρίτα μας: η μεγάλη, ζεστή αγκαλιά που μας ένωνε και μας έδινε απέραντη αγάπη και δύναμη».

«Η αγαπημένη μου μητέρα, η Μαργαρίτα, έφυγε σήμερα το πρωί μετά από μια δύσκολη βραδιά. Αφήνει πίσω της ένα κενό, αλλά και την ευθύνη να μείνω πιστός στις αρχές που με δίδαξε», τονίζει ο Νίκος Παπανδρέου σε δήλωση του. Επισημαίνει ότι «έζησε όλες τις νίκες του ΠΑΣΟΚ και τις ήττες, έστησε την Ένωση Γυναικών Ελλάδας και με επιμονή έφερε αλλαγές στη χώρα που την υιοθέτησε. Σκέφτομαι ότι στις πιο δύσκολες στιγμές είχε πάντα έναν ήρεμο και σοφό λόγο να μου πει, κάτι που με γαλήνευε – μάλλον επειδή τα είχε δει όλα. Για μας τα παιδιά της, αλλά και για τον Ανδρέα, ήταν ο φάρος στη φουρτούνα», σημειώνει.

Συλλυπητήρια μηνύματα

«H Μαργαρίτα Παπανδρέου συνέδεσε το όνομά της με τον αγώνα για τα δικαιώματα των γυναικών και την κοινωνική πρόοδο», τονίζει ο Νίκος Ανδρουλάκης, σε συλλυπητήρια δήλωσή του για τον θάνατο της Μαργαρίτας Παπανδρέου.

Ο πρόεδρος του ΠΑΣΟΚ-Κινήματος Αλλαγής τονίζει ότι «με τη διεκδικητική δημόσια παρουσία της, συνέβαλε στη μεταρρύθμιση του Οικογενειακού Δικαίου, την ισότητα και χειραφέτηση των γυναικών σε μια εποχή κατά την οποία η κατοχύρωση αυτών των δικαιωμάτων σε κάθε πτυχή της κοινωνικής και οικονομικής ζωής δεν ήταν αυτονόητη. Πρωτοστάτησε στην ίδρυση της Ένωσης Γυναικών Ελλάδας (ΕΓΕ), της οποίας διετέλεσε Πρόεδρος». Σημειώνει ότι «η προσωπική της διαδρομή στο πλευρό του Ανδρέα Παπανδρέου συνδέθηκε με τα ορόσημα μιας περιόδου πολιτικών, κοινωνικών και θεσμικών μετασχηματισμών, που σφράγισαν τη σύγχρονη Ελλάδα».

«Την αποχαιρετούμε με σεβασμό», αναφέρει ο κ. Ανδρουλάκης, εκφράζοντας τα ειλικρινή συλλυπητήρια του «στον Γιώργο, τη Σοφία, τον Νίκο και τον Αντρίκο καθώς και στα πολυαγαπημένα της εγγόνια».

Ο πρόεδρος της Δημοκρατίας Κώστας Τασούλας σε ανακοινωση αναφέρει ότι «η Μαργαρίτα Παπανδρέου σε ολόκληρη τη μακρά της διαδρομή αναζήτησε διεξόδους στα μεγάλα προβλήματα της εποχής της, υπερασπίστηκε την ευπαθή ισότητα, την ελευθερία και τα δικαιώματα των γυναικών ως θεμέλια μιας δικαιότερης κοινωνίας. Μεγάλωσε μέσα στην πολιτική, ενδιαφέρθηκε για την υγεία, την κοινωνική αλληλεγγύη, τον αντικαρκινικό αγώνα, την αντιμετώπιση της φυματίωσης και της πολιομυελίτιδας, για τη στήριξη των σχολικών συσσιτίων και των πιο ευάλωτων πολιτών. Αγάπησε βαθιά την Ελλάδα. Υπήρξε σύζυγος Πρωθυπουργού και μητέρα Πρωθυπουργού, αλλά πάνω απ’ όλα ενεργή πολίτης. Με την πλούσια δράση της στην Ένωση Γυναικών Ελλάδος και την επιρροή της στη δημόσια πολιτική, στήριξε και ενέπνευσε τη μεταρρύθμιση του οικογενειακού δικαίου, την τομή στα κοινωνικά και πολιτικά δικαιώματα και τον εκσυγχρονισμό της θέσης της γυναίκας στην ελληνική κοινωνία. Η παρουσία της υπήρξε εξίσου δυναμική και πέρα από τα εθνικά σύνορα, με διεθνείς παρεμβάσεις και λόγο θαρραλέο».

Η Γενική Συνομοσπονδία Εργατών Ελλάδας (ΓΣΕΕ) και η Γραμματεία Ισότητας και Ατομικών-Κοινωνικών Δικαιωμάτων αναφέρουν σε ανακοίνωση ότι «αποχαιρετούν την πρωτοπόρο των αγώνων για την ισότητα, τη χειραφέτηση και την αξιοπρέπεια των γυναικών στην Ελλάδα, Μαργαρίτα Παπανδρέου. Αφησε πίσω της μια σπουδαία παρακαταθήκη για το γυναικείο κίνημα και την κοινωνία. Μέσα από την Ένωση Γυναικών Ελλάδας, την ΕΓΕ, έθεσε στο επίκεντρο την αλλαγή των κοινωνικών αντιλήψεων για τη θέση της γυναίκας στην οικογένεια και στην κοινωνία. Συγκρούστηκε με βαθιά ριζωμένες αντιλήψεις. Στις μεγάλες κοινωνικές και θεσμικές αλλαγές και συνδέθηκε με την πρώτη περίοδο διακυβέρνησης του ΠΑΣΟΚ – την κατάργηση της προίκας, την ισοτιμία των συζύγων και τη μεγάλη μεταρρύθμιση του οικογενειακού δικαίου -υπάρχει και η δική της ανεξίτηλη σφραγίδα, μαζί με εκείνη χιλιάδων γυναικών που οργανώθηκαν, διεκδίκησαν και άνοιξαν δρόμους για τις επόμενες γενιές. Θερμά συλλυπητήρια στην οικογένεια και στους οικείους της».

Συλλυπητήριο μήνυμα για τον θάνατο της Μαργαρίτας Παπανδρέου απέστειλε η πρόεδρος της ΚΟ του ΣΥΡΙΖΑ-ΠΣ, Ρένα Δούρου. «Η Μαργαρίτα Παπανδρέου ήταν φεμινίστρια πριν από την εποχή του Me Too. Αυτό όμως δεν την εμπόδισε να είναι μαχητική, διεκδικητική και αποτελεσματική σε καιρούς που ακόμη τα αυτονόητα δικαιώματα των γυναικών δεν ήσαν αυτονόητα», αναφέρει η Ρένα Δούρου και προσθέτει:

«Η ίδρυση της Ένωσης Γυναικών Ελλάδας έφερε τη σφραγίδα της, άνοιξε δρόμους, δημιούργησε προοπτικές. Πάντα παρούσα με ήθος και άποψη. Αποχαιρετάμε σήμερα μια από τις χαρακτηριστικότερες προσωπικότητες του γυναικείου κινήματος της πατρίδας μας».