Σε κρίσιμο σταυροδρόμι η ελληνική εκπαίδευση στους απόδημους

Την επομένη, κατά την ομιλία του στην επίσημη έναρξη του νέου Μεταπτυχιακού Προγράμματος της Θεολογικής Σχολής του Αποστόλου Ανδρέου με αντικείμενο την ελληνική φιλοσοφία, εξηγώντας το κίνητρο πίσω από την απόφαση της προσφοράς του νέου αυτού προγράμματος, επεσήμανε ότι «καθοδηγηθήκαμε από την πεποίθηση ότι είναι αδιανόητο η ελληνική φιλοσοφία να διδάσκεται σε όλα τα Πανεπιστήμια της Αυστραλίας, ενώ εμείς, οι κληρονόμοι αυτής της παράδοσης, να μην προσφέρουμε αντίστοιχο πρόγραμμα». Οι δηλώσεις αυτές αποκαλύπτουν φιλοδοξίες που, στον βαθμό που ανταποκρίνονται στην πραγματικότητα, γεννούν ελπίδα για το μέλλον των ελληνικών γραμμάτων στην Διασπορά, μαζί φυσικά με αναπόφευκτες συγκρίσεις με έτερες μεγάλες παροικίες του Ελληνισμού.

Το δεύτερο εξάμηνο του 2025 ήταν γεμάτο από προκλήσεις για την ελληνική παιδεία στις ΗΠΑ (π.χ., το μεγάλο συλλαλητήριο για το μέλλον του μοναδικού 12τάξιου σχολείου της Ομογένειας, στον Αγ. Δημήτριο Αστόριας, η πώληση μεγάλου τμήματος του κτήματος όπου βρίσκεται το Ελληνικό Κολλέγιο/Θεολογική Σχολή του Τιμίου Σταυρού στην Βοστώνη).

Η εικόνα αυτή, με τις έντονες αντιθέσεις, παραπέμπει στο κλασικό βιβλίο του Κάρολου Ντίκενς “Η ιστορία δύο πόλεων”, με την μία επαρχία να ζει φαινομενικά “τους καλύτερους καιρούς” και την άλλη να βιώνει “τους χειρότερους καιρούς”. Φυσικά, η απόσταση και η απουσία λεπτομερειών δυσχεραίνουν τον σχηματισμό ακριβούς εικόνας.

Εξάλλου, δεν πέρασαν πολλά χρόνια από τότε που ο σημερινός πρωθυπουργός της Ελλάδας έταξε το ποσό των 2 εκατομμυρίων σε ετήσια χορηγία προς την Θεολογική Σχολή στην Βοστώνη (αλήθεια, τι απέγινε με αυτήν την ιστορία;) προς υποστήριξη του ακαδημαϊκού αυτού ιδρύματος και τώρα βρισκόμαστε μπροστά στο ξεπούλημα της περιουσίας του. Όπως λέει η παροιμία, όπου καπνός, εκεί και φωτιά και στην παρούσα φάση, δεν μοιάζει να υπάρχει και μεγάλη ξαστεριά στην Αμερική, γεγονός που αποτελεί κακό οιωνό για το μέλλον της ελληνική παιδείας εκεί.

Η συγκεκριμένη εποχή του χρόνου συμπίπτει με τον παραδοσιακό εορτασμό των ελληνικών γραμμάτων, καθώς προβάλλει η μνήμη των Τριών Ιεραρχών στο τέλος του Ιανουαρίου. Επίσης, στις 9 Φεβρουαρίου η ΟΥΝΕΣΚΟ τιμά την παγκόσμια ημέρα κληρονομιάς της ελληνικής γλώσσας. Δυστυχώς, για άλλη μια χρονιά, η σημαντική αυτή κληρονομιά και πολύτιμη συνιστώσα της “ήπιας ισχύος” της Ομογένειας, μοιάζει να υποβιβάζεται σε χαμηλή θέση στην ιεραρχία προτεραιοτήτων της ελληνοαμερικανικής κοινότητας.

Δεδομένου του τεραστίου μεγέθους του ετησίου αρχιεπισκοπικού προϋπολογισμού και την δυνατότητα προσέλκυσης δωρεών και χορηγιών, η σχετική έλλειψη δραστηριότητας στην παιδεία παραμένει απογοητευτική. Η απουσία φιλοδοξίας για την προβολή και προώθηση των ελληνικών γραμμάτων στην συγκεκριμένη περιφέρεια είναι πρόδηλη και βρίσκεται σε αντίθεση με την παραδοσιακή κινητικότητα του Ελληνισμού στον χώρο αυτό. Για παράδειγμα, η δυνατότητα να συντηρούνται ελληνικά σπουδαστήρια που έχουν επιπρόσθετη αξία για την κοινωνία ήταν πάντα χαρακτηριστικό γνώρισμα του Ελληνισμού εδώ και πάρα πολλούς αιώνες.

Ιδρύματα και ελληνική διασπορά

Τα σχολεία και άλλα ευαγή ιδρύματα του Γένους προσέλκυαν ανθρώπους που βρισκόταν εγγύς και μακράν, από όλα τα μήκη και πλάτη της κοινωνίας, οι οποίοι διψούσαν για γνώση και μάθηση. Μπορεί στα αλήθεια ο Ελληνισμός της Αμερικής να πει με το χέρι στην καρδιά ότι διαθέτει σήμερα τέτοια ιδρύματα, που διευκολύνουν ή ενδυναμώνουν κάποιον που πραγματικά ενδιαφέρεται να σπουδάσει την ελληνική γλώσσα, την ελληνική φιλοσοφία, την Ορθόδοξη θεολογία κτλ., με τρόπο που πραγματικά ξεχωρίζει και ξεπερνά τους “ανταγωνιστές”;

Από ποσοτική και ποιοτική άποψη, αποδίδει η Ομογένεια των ΗΠΑ στο μέγιστο των δυνατοτήτων της στον τομέα αυτό ή εξαντλούνται οι τοπικές πρωτοβουλίες σε έπεα πτερόεντα; Αξίζει να αναρωτηθούμε ποιο είναι το ποσοστό του προϋπολογισμού της Αρχιεπισκοπής Αμερικής, που διατίθεται για τον εμπλουτισμό των διδακτικών/παιδαγωγικών μέσων και την ενίσχυση των κατά τόπους ομογενειακών σχολείων.

Μήπως η δυσαναλογία μεταξύ δωρεών και χορηγιών, που συγκεντρώνουν οι υπόλοιπες συσχετισμένες με την Αρχιεπισκοπή εθνικές διακονίες, σε σύγκριση με αυτά που πηγαίνουν προς τα εκπαιδευτικά ιδρύματα, αποκαλύπτει μια στρεβλή (τουλάχιστον ως προς την παραδοσιακή αντίληψη) ιεραρχία αξιών, κυρίως μεταξύ των μεγάλων δωρητών, ή υποδηλώνει ένα “προϊόν” που κρίνεται μη επενδύσιμο, επειδή δεν είναι ανταγωνιστικό και προς το παρόν δεν δικαιολογεί την οικονομική υποστήριξη, που δυνητικά θα μπορούσε να συγκεντρώσει;

Υπάρχουν άραγε ευκαιρίες για κορυφαίους ερευνητές, ταλαντούχους μαθητές και έμπειρους, φωτισμένους δασκάλους, κτλ. να προοδεύσουν στα εν λόγω ιδρύματα; Πάντως, είναι αρκετά παράδοξο ότι ένας από τους κορυφαίους θεολόγους της Ελλάδας (και σύμφωνα με πολλούς, ολόκληρου το κόσμου) καλείται να διδάξει στις ΗΠΑ και να συνεργαστεί με (μη ελληνικό) Ορθόδοξο ακαδημαϊκό ίδρυμα, ετέρας εκκλησιαστικής δικαιοδοσίας. Έχουν αναρωτηθεί ποτέ οι υπεύθυνοι γιατί ισχύει αυτό και γιατί δεν αξιοποιείται αυτό το έκτακτο ταλέντο από την Ομογένεια;

Παρόλο που πολλές από τις σημερινές νοοτροπίες και αντιλήψεις οδηγούν την ελληνοαμερικανική κοινότητα στην τελμάτωση και μετριοπάθεια ως προς την υποχρέωσή της να προάγει την ελληνική παιδεία, το μόνο που χρειάζεται να κάνει κάποιος για να εντοπίσει αναξιοποίητες δυνατότητες είναι να κοιτάξει κάποια πραγματικά σπουδαία παραδείγματα, όπως τους μη “όμαιμους” Ορθόδοξους Χριστιανούς, που ασπάστηκαν την Ορθοδοξία και κατέστησαν σε τέτοιο βαθμό ομόγλωσσοι και ομότροποι, που κυριολεκτικά “φόρεσαν τα γυαλιά” σε πολλούς Έλληνες της Διασποράς.

Η πραγματική πρόοδος που έχουν να επιδείξουν διαψεύδει πανηγυρικά δεκαετίες μοιρολατρίας σχετικά με την αδυναμία των νεώτερων γενεών να διατηρήσουν την γλώσσα των προγόνων τους ζωντανή στην Διασπορά ή την αδυναμία του ελληνικού πολιτισμού να συναρπάζει πια τους ανθρώπους μέσα στον σημερινό υλιστικό μας κόσμο.

Οι κρυμμένοι αυτοί θησαυροί, που ξεπροβάλλουν στον πολυπολιτισμικό κόσμο όπου ζούμε και κατόρθωσαν να ενταχθούν οργανικά στον Ελληνισμό, διαμέσου της συμμετοχής στην πίστη, την γλώσσα και τον πολιτισμό, αποτελούν την καλύτερη απάντηση στον διάχυτο κυνισμό, που στέκεται εμπόδιο στην πρόοδο εδώ και δεκαετίες. Στην πολιτισμική αυτή “ιστορία δύο πόλεων”, το παράδειγμά τους αποτελεί έναυσμα για την ελληνική παιδεία να μεταβεί από τον “χειμώνα της απελπισίας” στην “άνοιξη της ελπίδας”.