Συνεχίζεται η εισαγγελική κοροϊδία-συγκάλυψη για τα Τέμπη

Η συγκεκριμένη διάταξη έρχεται τέσσερις μήνες μετά την έγκριση των εξετάσεων, που είχαν ζητήσει οι συγγενείς και επιβάλλει προθεσμία ασφυκτική, έως το τέλος της εβδομάδας, χωρίς να έχουν διασφαλιστεί τα κατάλληλα εργαστήρια για τη διενέργεια των εξετάσεων. Τέσσερα πανεπιστημιακά ιδρύματα έχουν ήδη δηλώσει ότι δεν διαθέτουν τις απαιτούμενες υποδομές για διενέργεια αναλύσεων, λόγω έλλειψης διαθέσιμων εξειδικευμένων εργαστηρίων. Κι όμως, η εισαγγελική εντολή εκδόθηκε. Τι ακριβώς όμως διατάσσεται, όταν δεν υπάρχει δυνατότητα υλοποίησης;

Εδώ ακριβώς εντοπίζεται το πρόβλημα. Το εισαγγελικό διάταγμα στην ελληνική πρακτική συχνά λειτουργεί ως δήλωση προθέσεων και όχι ως ολοκληρωμένη πράξη. Είναι μια πράξη ισχύος χωρίς προηγούμενη εξασφάλιση των προϋποθέσεων εφαρμογής της. Και όταν η ισχύς αποσυνδέεται από τη δυνατότητα εκτέλεσης, μετατρέπεται σε συμβολισμό. Ή, χειρότερα, θα μπορούσαμε να πούμε σε επικοινωνιακή κίνηση.

Θεσμικά, ο εισαγγελέας διαθέτει σημαντική διακριτική ευχέρεια. Αυτή η ευχέρεια θεμελιώνεται στην ανάγκη ταχείας αντίδρασης της Δικαιοσύνης. Όμως η ταχύτητα δεν ταυτίζεται με την αποτελεσματικότητα. Στην πράξη, τα εισαγγελικά διατάγματα συχνά εκδίδονται υπό το  βάρος της κοινωνικής πίεσης ή της δημοσιότητας. Στην υπόθεση των Τεμπών, η κοινωνική απαίτηση για πλήρη διαλεύκανση είναι απολύτως δικαιολογημένη, ωστόσο η Δικαιοσύνη δεν οφείλει να λειτουργεί ως αντανάκλαση της οργής, αλλά οφείλει να λειτουργεί ως θεσμικό αντίβαρο.

Ιστορικά, τα εισαγγελικά διατάγματα στην Ελλάδα έχουν βρεθεί στο επίκεντρο πολιτικών αντιπαραθέσεων. Άλλοτε κατηγορήθηκαν ότι εξυπηρετούσαν την εκάστοτε κυβερνητική ατζέντα, άλλοτε ότι επεδίωκαν να προλάβουν ή να επηρεάσουν τη δημόσια συζήτηση. Η ίδια η έννοια της “εργαλειοποίησης” της Δικαιοσύνης έχει γίνει κοινός τόπος. Και όσο τα διατάγματα εκδίδονται χωρίς διαφάνεια ως προς το σκεπτικό και χωρίς ρεαλιστική πρόβλεψη εφαρμογής, τόσο ενισχύεται η καχυποψία.

Τέμπη: Το εισαγγελικό διάταγμα για την εκταφή

Η εκταφή νεκρών δεν είναι μια τυπική διαδικαστική πράξη. Αγγίζει το ύστατο όριο της ανθρώπινης αξιοπρέπειας. Απαιτεί εξαιρετική τεκμηρίωση και απόλυτη σαφήνεια ως προς τον σκοπό. Όταν, όμως, δεν έχουν εξασφαλιστεί τα εργαστήρια που θα διενεργήσουν τις εξετάσεις, η εντολή μοιάζει να προηγείται της οργάνωσης. Πρόκειται ουσιαστικά για αντιστρεψιμότητα της λογικής ακολουθίας, η οποία επιτάσσει πρώτα να διατάσσουμε και μετά να αναζητούμε τα μέσα.

Αυτό δεν είναι απλώς διοικητική αστοχία, είναι θεσμικό έλλειμμα και αυτό γιατί το εισαγγελικό διάταγμα δεν είναι πολιτική δήλωση και επίσης δεν είναι μέσο πίεσης προς άλλους φορείς, ώστε εκείνοι οι φορείς να κινητοποιηθούν. Όταν χρησιμοποιείται κατ’ αυτόν τον τρόπο, υποκαθιστά την κρατική ανεπάρκεια αντί να την θεραπεύει και έτσι η Δικαιοσύνη φορτώνεται ευθύνες, που δεν της αναλογούν.

Υπάρχει, βεβαίως, το επιχείρημα ότι η εισαγγελική πρωτοβουλία αποτρέπει τη στασιμότητα. Ότι χωρίς πίεση, οι διαδικασίες θα βαλτώσουν. Όμως η Δικαιοσύνη δεν μπορεί να λειτουργεί ως μηχανισμός διοικητικής επιτάχυνσης και αυτό γιατί ο ρόλος της είναι να ελέγχει τη νομιμότητα, όχι να καλύπτει τα κενά του κράτους. Αν δεν υπάρχουν κατάλληλα εργαστήρια, η λύση δεν είναι η έκδοση διατάγματος με ασφυκτική προθεσμία. Η λύση είναι η θεσμική συνεργασία και, ενδεχομένως, η προσφυγή σε διεθνείς φορείς.

Το βαθύτερο πρόβλημα με τα εισαγγελικά διατάγματα στην ελληνική πραγματικότητα είναι η απουσία ουσιαστικού ελέγχου της σκοπιμότητάς τους. Η νομιμότητα ελέγχεται, η αναγκαιότητα όμως; η αναλογικότητα; η επάρκεια σχεδιασμού; Αυτά σπανίως συζητούνται. Και όταν συζητούνται, η αντιπαράθεση μετατρέπεται αμέσως σε πολιτική σύγκρουση, ακυρώνοντας κάθε νηφάλια θεσμική αποτίμηση.

Η υπόθεση των Τεμπών αποκαλύπτει και κάτι ακόμη. Αποκαλύπτει ότι η υπερδραστηριότητα μπορεί να είναι εξίσου προβληματική με την αδράνεια. Μια Δικαιοσύνη που φαίνεται να ενεργεί βιαστικά, χωρίς διασφάλιση των όρων επιτυχίας, κινδυνεύει να εκτεθεί. Κι όταν εκτίθεται, δεν πλήττεται μόνο το κύρος ενός εισαγγελέα, αλλά η αξιοπιστία ολόκληρου του θεσμού.

Πρωταγωνιστές του θεσμικού θεάτρου

Σε μια δημοκρατία, η δύναμη του εισαγγελικού διατάγματος πρέπει να συνοδεύεται από αυστηρή αυτοσυγκράτηση. Η ισχύς του δεν έγκειται στην επιβολή προθεσμιών, αλλά στην τεκμηριωμένη αναγκαιότητά του. Όταν εκδίδεται χωρίς να έχουν εξασφαλιστεί τα μέσα εφαρμογής, μετατρέπεται σε κενό γράμμα. Και το κενό γράμμα, ιδίως σε υποθέσεις που αγγίζουν συλλογικά τραύματα, τροφοδοτεί την καχυποψία.

Η Δικαιοσύνη δεν πρέπει να αποδεικνύει ότι «κάνει κάτι». Πρέπει να αποδεικνύει ότι κάνει το σωστό, με τον σωστό τρόπο και στον σωστό χρόνο. Διαφορετικά, τα εισαγγελικά διατάγματα θα συνεχίσουν να λειτουργούν ως σκιώδεις πρωταγωνιστές ενός θεσμικού θεάτρου, όπου η πράξη θα προηγείται της προετοιμασίας και η εντύπωση θα υποκαθιστά την ουσία.

Και τότε το ερώτημα δεν θα είναι αν “εργαλειοποιείται” η Δικαιοσύνη από την πολιτική εξουσία, αλλά θα είναι αν η ίδια η Δικαιοσύνη έχει υιοθετήσει τα εργαλεία της πολιτικής, όπως την ταχύτητα χωρίς σχεδιασμό και τη βούληση χωρίς υποδομή. Σε αυτή την περίπτωση, το πρόβλημα δεν θα είναι ένα διάταγμα, θα είναι ο τρόπος που αντιλαμβανόμαστε την ίδια τη θεσμική ισορροπία.