Τι θα κάνουν οι σημερινοί 30άρηδες που θα μείνουν άνεργοι από την AI

Για την μελλοντική ανεργία ή υποβιβασμό του βιοτικού επιπέδου και τα άλλα επαπειλούμενα δεινά, δεν ευθύνεται μόνον η Τεχνητή Νοημοσύνη. Όσοι την προώθησαν (εμείς είμαστε οι “αθώοι” χρήστες), ήδη απειλούσαν και απειλούν τον πολιτισμό και την ανθρώπινη ψυχή με την μεταμφιεσμένη σε τεχνοκρατία “απο-ανθρωποποίηση” της πολιτικής, προχωρώντας μεταξύ άλλων στην ψηφιοποίηση των πάντων. Εμείς τι μπορούσαμε να κάνουμε και δεν το κάναμε;

Η αυτονόμηση της Τεχνητής Νοημοσύνης (που ορθώς γράφουμε με κεφαλαία, όχι απλώς γραμματολογικά), δημιουργεί μεταξύ άλλων και ένα πιο πρακτικό θέμα, καθώς αυτή πολύ σύντομα θα αναπληρεί περίπου το 50% έως 60% των εργαζομένων. Επειδή εκείνοι που ψηφίζουμε για να μας προστατεύουν, το ξέρουν, το κάνουν σταδιακά για να μην προκληθεί κοινωνική αναταραχή. Θα το καταφέρουν;

Πιθανόν ναι, αν τηρηθεί αυτό που εφάρμοσαν με τα μνημόνια στην Ελλάδα, όπου μεθοδεύθηκε κάπως σταδιακά η εξαθλίωση (η κατσίκα του γείτονα, το σύνδρομο του βατράχου που τον βράζεις αρχικά σε χαμηλή θερμοκρασία κλπ). Δεν ειναι όμως βέβαιο ότι θα μπορέσουν οι κυβερνήσεις να ελέγξουν αυτή τη φορά την ταχύτητα “των αγορών”.

Οι λεγόμενοι πράκτορες ΤΝ (agents), είναι ουσιαστικά ψηφιακοί εργαζόμενοι με κάποιες πρωτοβουλίες που δεν έχουν δοθεί, ή απονεμηθεί στα περισσότερα εργαλεία τεχνητής νοημοσύνης. Το Διεθνές Νομισματικό Ταμείο και η Goldman Sachs) εκτιμούν ότι η ραγδαία εξέλιξη των AI agents επηρεάζει άμεσα το 40% έως 60% των θέσεων εργασίας παγκοσμίως, με ένα σημαντικό ποσοστό από αυτές να κινδυνεύει με πλήρη αυτοματοποίηση της εργασίας που εξασφάλιζε τα προς το ζην ή πάντως με ριζική συρρίκνωση του κλάδου.

Λουδίτες δεν υπάρχουν πια;

Αν και οι πολιτικοί θα ήθελαν αυτό να γίνει πολύ σταδιακά, είναι αμφίβολο αν θα το καταφέρουν: Tο 1910 στη Νέα Υόρκη έβλεπες δεκάδες ιππήλατες άμαξες και μόνο ένα αυτοκίνητο που το κοίταζαν όλοι παραξενεμένοι, αλλά το 1913 στον ίδιο δρόμο έβλεπες δεκάδες αυτοκίνητα και μόνο μια άμαξα.

Μέχρι το 1760, τα ρούχα και τα υφάσματα φτιάχνονταν στα σπίτια των χωρικών (οικοτεχνία) που δούλευαν στη ρόκα ένα νήμα τη φορά. Μέσα σε 20 χρόνια οι μηχανές των Hargreaves, Samuel Crompton και Mule μπορούσαν να γνέσουν με μόνον έναν εργάτη πάνω από 1.000 νήματα ταυτόχρονα. Οι τιμές των υφασμάτων κατέρρευσαν.

Οι οικοτεχνίτες βγήκαν στους δρόμους και σημειώθηκαν εξεγέρσεις με τους Λουδίτες που έσπαγαν τις νέες μηχανές επειδή δεν προλάβαιναν να προσαρμοστούν. Σήμερα βιώνουμε μια επανάσταση πιο βίαιη από τη βιομηχανική, αλλά η κοινωνία σωπαίνει, γιατί δεν μπορείς να σπάσεις κάτι ψηφιακό, ή γιατί θεωρεί ότι θα καταφέρει να προσαρμοστεί καλύτερα από τους Λουδίτες.

Εντούτοις η επανάσταση δεν σε προειδοποιεί πάντα (βλέπε τη σπίθα που έριξε αστραπιαία τον Τσαουσέσκου, ή και μια απαγόρευση συγκέντρωσης που προκάλεσε τη γαλλική επανάσταση του 1848). Επίσης, ο κόσμος δεν ξεσηκώνεται μόνον όταν δεν έχει να φάει – αγανακτεί και όταν του στερείς την ευημερία που του έλεγες ότι έχει δεδομένη.

Τέλος, μπορεί οι κρατούντες να μην το ομολογούν, αλλά θυμούνται (κι ας μην ξέρουν ότι το έγραψε ο Αισχύλος) ότι πρέπει κανείς να φοβάται το σιγανό μουρμουρητό του κόσμου στους δρόμους όταν συνοδεύεται από οργή – «βαρεῖα δ᾽ ἀστῶν φάτις σὺν κότῳ· δημοκράντου δ᾽ ἀρᾶς τίνει χρέος.» Προς το παρόν η οργή δεν είναι αισθητή.

Ποιοι βιώνουν ήδη ανεργία

Η ανάπτυξη των αυτόνομων αυτών “πρακτόρων” θα εκατονταπλασιάσει αυτό που κάνει ήδη η “σκέτη” Τεχνητή Νοημοσύνη με τα chat ή συνομιλίες της. Αυτές οι συνομιλίες με διάφορες απορίες έχει κόψει δουλειές από πολλούς τομείς απασχόλησης, αν και σε μερικές περιπτώσεις με ρίσκο. Αντί να δώσει κάποιος 50 ευρώ για επίσκεψη σε ειδικό, ρωτά κάτι διατροφολογικό ή ιατρικό με ρίσκο να πάρει λάθος απάντηση, ή απάντηση που δεν καλύπτει τους κινδύνους πλήρως, εντούτοις έχει γλιτώσει το πενηντάρικο – και το έχει στερηθεί ένας επαγγελματίας.

Αντί να πληρωθεί επαγγελματίας για μια μετάφραση, κοιτά ο εκδοτικός οίκος να γλιτώσει μερικά χιλιάρικα και απλώς βάζει κάποιον να διορθώσει την τζάμπα αυτοματοποιημένη μετάφραση. Ο μεταφραστής μένει άνεργος. Σε λίγο θα μείνει χωρίς δουλειές και ο εκδότης, γιατί ισχύει το γνωστό με την κατσίκα του γείτονα, αλλά προς το παρόν γλιτώνει κόστη.

Οι αυτονομημένοι “πράκτορες” προχωρούν ραγδαία σε εκατοντάδες σφαίρες δραστηριότητας που εξασφαλίζουν την επιβίωση μιας οικογένειας. Ήδη αναπληρούν, όχι εντελώς γιατί γίνονται ακόμη δοκιμές, αλλά σε μεγάλο ποσοστό πάντως λειτουργούν ως:

• • τηλεφωνητές (τους ακούτε όταν τηλεφωνείτε σε γραμμές τηλεφωνικής εξυπηρέτησης),
  • ταξιδιωτικούς πράκτορες (κλείνουν εισιτήρια, ξενοδοχεία),
  • μεταφραστές (ήδη βλέπετε τα χάλια στους υποτιτλισμούς, αλλά ποιος νοιάζεται…),
  • επιμελητές κειμένων (αντί για δέκα, θα χρειάζεται ένας για μια τελική ματιά),
  • κειμενογράφοι (σενάρια κλπ),
  • προγραμματιστές (πυροβόλησαν τα πόδια τους, καθώς ξελιγμένες εκδόσεις του Devin AI  μπορούν να γράφουν κώδικες, να εντοπίζουν σφάλματα (debugging) και να αναλύουν τεράστιους όγκους δεδομένων, μειώνοντας την ανάγκη για πολυπληθείς ομάδες νέων προγραμματιστών),
  • γραμματείς (κλείνουν ραντεβού, συμπληρώνουν φόρμες και αιτήσεις, διεκπεραιώνουν ακυρώσεις ή επιστροφές χρημάτων),
  • ασφαλιστές (κάνουν αξιολόγηση κινδύνου, εκτιμούν ασφαλιστήρια συμβόλαια)
  • τραπεζικούς (κάνουν αξιολόγηση κινδύνου, έλεγχο εγγράφων για δάνεια)
  • Λογιστές (διαχείριση αποδείξεων, ταξινόμηση εξόδων και προετοιμασία βασικών οικονομικών εκθέσεων αυτοματοποιούνται σε μεγάλο βαθμό)
  • δημοσιογράφους (ελάχιστοι πλέον κάνουν 1-2 μέρες έρευνα, γιατί την δίνει έτοιμη η ΑΙ και απλώς κάποιος επιμελείται το κείμενο, ή το ψάχνει λίγο παραπάνω)

Προς το παρόν φαίνεται να γλιτώνουν οι θέσεις εργασίας που απαιτούν υψηλή συναισθηματική νοημοσύνη, χειρωνακτική επιδεξιότητα σε μη προβλέψιμο περιβάλλον και στρατηγική κρίση, αλλά πρόκειται για βραχυπρόθεσμη ψευδαίσθηση. Μπορεί ο γιατρός να παραμένει αναντικατάστατος, όπως και η νοσηλεύτρια, αλλά αντί να χρειάζονται πέντε, θα χρειάζονται τρεις, διότι την προκαταρκτική εργασία (εκτίμηση εξετάσεων) θα την κάνει η Τεχνητή Νοημοσύνη.

Σύντομα θα κατακλυσθούν και επαγγέλματα που νομίζουν ότι θα μείνουν στο απυρόβλητο, γιατί η διδασκαλία στα σχολεία θα γίνεται κι αυτή ψηφιακά σε αίθουσες ή στο σπίτι, με πολύ μικρό αριθμό δασκάλων με φυσική παρουσία για να συμπληρώνουν την επισης ψηφιακή επιτήρηση. Ούτε οι CEO που περηφανεύονται ότι θα μείνουν απρόσβλητοι στην επιδημία, είναι ασφαλείς: Η Τεχνητή Νοημοσύνη θα μπορεί να πάρει πολύ καλύτερες αποφάσεις από δαύτους, γιατί οι ίδιοι εξάλλου έχουν επιβάλει την τεχνοκρατία εις βάρος της δημοκρατίας, πυροβολώντας κι αυτοί τα ποδάρια τους – όχι ότι μας νοιάζει τι θα απογίνουν τα ποδάρια των CEO!

Υπάρχει το απυρόβλητο στην ανεργία;

Απρόσβλητα παραμένουν μόνον μερικά “πνευματικά” επαγγέλματα, όπως του ψυχίατρου, αλλά και τα καθαρά χειρωνακτικά επαγγέλματα – τα τελευταία μέχρι να χαθούν δουλειές από χειρωνακτικές δουλειές, οι οποίες θα μπορούν να διεκπεραιώνονται πλέον από ευέλικτα ρομπότ. Αλλά ας μην πάμε κι εκεί. Ας μείνουμε στο τι θα κάνουμε όσοι δεν έχουμε χειρωνακτική επιδεξιότητα.

Μπορεί άραγε ο 50άρης μεταφραστής να γίνει υδραυλικός αύριο το πρωί ή έστω σε πέντε μήνες; Στην Αθήνα για παράδειγμα εξάλλου θα χρειάζονται 10.000 παραπάνω υδραυλικοί; Ή μήπως μπορεί να σπουδάσει ψυχιατρική στα 45 του ο άνεργος προγραμματιστής; Μπορεί να γίνει γηροκόμος; Και σαν πόσοι γηροκόμοι θα χρειάζονται αίφνης; Ή πιο πρακτικά, τι δουλειά θα κάνουν οι μεσήλικες επίσης άνεργοι που θα πρέπει να πληρώνουν γηροκόμους για τους γονείς τους;

Κάποιοι εργαζόμενοι θα αναλάβουν την εποπτεία των “πρακτόρων”, αλλά αν αυτοί έχουν αντικαταστήσει 10.000 προγραμματιστές στην Ευρώπη, σίγουρα δεν θα χρειάζονται 10.000 επιτηρητές. Εξάλλου, στόχος ήταν να γίνει “οικονομία” σε εργαζόμενους. Αν η ψηφιακή εταιρεία δίνει πάλι 10.000 μισθούς, δεν κερδίζει τίποτα.

Αναμένεται να σημειωθεί μεγάλη μετακίνηση εργαζομένων, αλλά οι τομείς που μπορουν να απορροφήσουν δεκάδες εκατομμύρια ανέργων δεν έχουν τόσο μεγάλες ανάγκες. Η οργάνωση εκδηλώσεων, που χρειαζόταν καμιά δεκαριά άτομα θα γίνεται κι εκείνη ψηφιακά με μόνο τρία άτομα να συντονίζουν τους agents. Κι εκεί θα μείνει άνεργο το 70%. Θα γίνουν άραγε σερβιτόροι, ή ταξιθέτες τα “στελέχη”; Και πόσοι σερβιτόροι θα χρειάζονται επιτέλους;

Αναφέρονται ως… λύσεις η γαστρονομία, η εκπαίδευση αλόγων, και διάφορα επαγγέλματα που σήμερα, παρά το ότι εξακολουθεί να κυκλοφορεί λίγο χρήμα, απασχολούν ελάχιστους εργαζόμενους, επειδή ακριβώς μειωμένη είναι και η ζήτηση. Ποια πόλη αίφνης θα έχει ανάγκη από χιλιάδες ιπποφορβείς ή γαστρονόμους, τάχα ειδικούς στο personal training, ή δημιουργούς χειροποίητων καλλιτεχνημάτων; Όλα αυτά αφορούσαν πάντα μειοψηφίες και ποτέ τη μεσαία τάξη, Ποιος θα συντηρήσει λοιπόν το 50% της κοινωνίας που θα μείνει χωρίς “κουβαλητή” στο σπίτι;

Μόνιμο ταμείο ανεργίας

Μοιραία οι κοινωνίες θα οδηγηθούν στο λεγόμενο “βασικό εγγυημένο εισόδημα” που θα είναι κάτι αντίστοιχο με τη σημερινή σύνταξη προς απόρους, δηλαδή πολύ μικρό. Ειναι μια ιδέα που κερδίζει έδαφος, όπου οι πολίτες λαμβάνουν ένα βασικό ποσό για την κάλυψη των επισης βασικών αναγκών τους, το οποίο υποτίθεται ότι θα χρηματοδοτείται από τη φορολόγηση των κερδών της αυτοματοποίησης. Παράλληλα οι συντάξεις ήδη αφανίζονται σταδιακά, δια του πληθωρισμού.

Για το ελάχιστο εγγυημένο εισόδημα σκέφτονται ως μέση λύση (για να αποφύγουν το σοκ της κάθετης μετάβασης σε κοινωνίες ανέργων) την καθιέρωση της 4ήμερης (ή και 3ήμερης) εργασίας με τις ίδιες αποδοχές, μοιράζοντας έτσι τις διαθέσιμες θέσεις εργασίας σε περισσότερους ανθρώπους

Το Διεθνές Νομισματικό Ταμείο (ΔΝΤ) αντιμετωπίζει ήδη το Καθολικό (universal) Βασικό Εισόδημα (UBI) με πολύ μεγάλο σκεπτικισμό, θεωρώντας ότι θα έχει τεράστιο δημοσιονομικό του κόστος. Το Ταμείο εξετάζει το UBI ως ένα εργαλείο άσκησης κοινωνικής πολιτικής με συγκεκριμένα πλεονεκτήματα (αποτρέπεται ο ξεσηκωμός), αλλά και πολύ σοβαρά οικονομικά ρίσκα.

Αν και δεν ήταν ποτέ ψυχοπονιάρικο, εκτιμά ότι αναγκαστικά τα λεφτά που θα δοθούν προς όλους ως βασικό εισόδημα, θα κοπούν από πολύ σημαντικές δομές, όπως η υγεία, η παιδεία, οι υποδομές και βέβαια η άμυνα. Θεωρεί επισης ότι όλοι θα παίρνουν το εισόδημα αυτό και θα το συμπληρώνουν με “μαύρα λεφτά” από αδήλωτη εργασία, ή ότι θα δημιουργηθεί μια κοινωνία φτωχών που θα εισπράττει χωρίς να κάνει τίποτα. Άλλα σενάρια που εξετάζονται είναι το ψηφιακό χρήμα “ειδικής κατηγορίας”.

Υπάρχουν και κάποιοι αριστεροί που δέχονται αυτό τον “μόνιμο ταμείο ανεργίας” θέτοντας ως προϋπόθεση να καλύπτει παραπάνω από τις βασικές ανάγκες, παρότι γνωρίζουν πολύ καλά ότι αυτό αποκλείεται να συμβεί. Ήδη αυτό το δηλώνουν όλοι όσοι έχουν λόγο στο ζήτημα, υποστηρίζοντας ότι κάτι τέτοιο θα έκανε τους πάντες να μην έχουν κίνητρο να εργασθούν. Άλλο επιχείρημα ειναι ότι άπαξ και αρχίσουν τα κράτη να μοιράζουν χρήμα χωρίς να ανέλθει η παραγωγή και διάθεση πρώτων υλών και ενέργειας, θα σημειώνονται ελλείψεις και θα ανεβαίνουν οι τιμές, οπότε θα πρέπει η κυβέρνηση να μοιράζει διαρκώς όλο και περισσότερο χρήμα. Μία “λύση” είναι να μοιράζεται επιδοματικό, μίνιμουμ ποσό επιβίωσης που δεν θα αυξάνει την κατανάλωση.

Ποιες χώρες είναι ήδη στο “κόκκινο” από χρέη

Το ΔΝΤ επισημαίνει ότι το δημόσιο χρέος όλων των χωρών έχει ήδη ξεπεράσει τις κόκκινες γραμμές. Βέβαια όλα αυτά τα λεφτά δεν τα χρωστάμε τόσα κράτη σε εξωγήινους. Το ταμείο του ΔΝΤ στηρίζεται  στις συνδρομές των 191 κρατών μελών του. Αυτή τη στιγμή στο κόκκινο από άποψη χρέους είναι η Γκάνα, η Σρι Λάνκα, η Ζάμπια, η Σομαλία, η Σουρινάμ, η Σενεγάλη (η οποία αντιμετωπίζει κρίση μετά από σκάνδαλο κρυφού χρέους),  η Αργεντινή (το μεγαλύτερο χρέος προς το ΔΝΤ παγκοσμίως), η Ουκρανία, η Αίγυπτος, το Πακιστάν, το Εκουαδόρ και η Κένυα.

Στο πορτοκαλί είναι το Μπανγκλαντές, η Ακτή Ελεφαντοστού, η Κολομβία, η Ιορδανία και η Τυνησία. Το ΔΝΤ έχει αρχίσει να σημαίνει συναγερμό και για τις ανεπτυγμένες οικονομίες. Αν και δεν κατατάσσονται επίσημα στο “κόκκινο” σύστημα των φτωχών χωρών, το Ταμείο προειδοποιεί ότι το δημόσιο χρέος υπερβαίνει ιστορικά όρια στις ΗΠΑ (χρέος ~124% του ΑΕΠ) και στην Κίνα (~99% του ΑΕΠ) που αυξάνουν τα ελλείμματά τους, με ρυθμούς που απειλούν τη σταθερότητα των διεθνών αγορών ομολόγων.

Στην Ευρώπη, χώρες όπως η Γαλλία (~118% του ΑΕΠ) και η Ιταλία (~138% του ΑΕΠ) βρίσκονται υπό στενή παρακολούθηση «λόγω της ανάγκης για δημοσιονομική προσαρμογή». Καμία από αυτές τις χώρες κατά συνέπεια δεν μπορεί να χρηματοδοτήσει ένα αξιοπρεπές βασικό εισόδημα για τους ανέργους μετά την επέλαση της τεχνητής νοημοσύνης.

Όμως προς το παρόν, με την στέγη στα ύψη, οι άνεργοι δεν κινητοποιούνται και το πρόβλημα “τρενάρει”. Σκέφτονται ότι αντί τα κράτη να μοιράζουν λεφτά στους ανέργους, θα πρέπει να μειώσουν το κόστος ζωής, μειώνοντας το κόστος των μεταφορών, της στέγης, της υγείας και των βασικών τροφίμων. Προτείνεται, αντί για καθολικό επίδομα, να δίνεται επίδομα σε όσους αποδεδειγμένα έχασαν το εισόδημά της εξαιτίας της αυτοματοποίησης. Όμως πώς θα αποδείξει π.χ. ένα ταξιδιωτικό γραφείο ότι φαλίρισε εξαιτίας της Τεχνητής Νοημοσύνης και όχι από κακοδιαχείριση; Μάλλον δεν θα μπορεί, οπότε δεν θα επιδοτηθεί ποτέ και ο ταξιδιωτικός πράκτορας θα πρέπει να γίνει… γαστρονόμος.