Οι διώξεις των Ελλήνων της Σοβιετικής Ένωσης επί Στάλιν

Γιατί η κυριαρχία του Στάλιν στη Σοβιετική Ένωση μετα το θάνατο του Λένιν καθόρισε τις μετέπειτα εξελίξεις στο εσωτερικό της ΕΣΣΔ.

• Γιατί η μεγάλη αλλαγή που επέφερε στην αντιμετώπιση του εθνικού ζητήματος με την εγκατάλειψη της πολυπολιτισμικής πολιτικής της περιόδου του Λένιν και την αντικατάστασή της από την αφομοιωτική-εκρωσιστική, είχε δραματικές επιπτώσεις στη ζωή των πολυάνθρωπων ελληνικών σοβιετικών κοινοτήτων, αλλά και πολλών άλλων εθνικών μειονοτήτων.
• Γιατί, παρότι πρόκειται για ένα ιστορικό φαινόμενο, η κύρια στάση στην ελλαδική πολιτική ζωή αλλά και στις ιστοριογραφικές επιλογές, είναι η υποβάθμιση των αρνητικών πλευρών του σταλινισμού και η παραγνώριση της ιστορίας.
• Γιατί στο 4ο Παγκόσμιο Συνέδριο του Ποντιακού Ελληνισμού το 1997, οι περισσότεροι από 500 συνέδρους από κάθε γωνιά του πλανήτη, καταδίκασαν τις σταλινικές διώξεις. Θέσπισαν επίσης και μια Ημέρα Μνήμης για τα θύματα του σταλινισμού, την 13η Ιουνίου, ημέρα που το ’49 οι σταλινικές αρχές της Σοβιετικής Ένωσης εκτόπισαν το μεγαλύτερο μέρος των Ελλήνων του Καυκάσου στην Κεντρική Ασία.

Στο Σεμινάριο Ιστορίας εγώ θα παρουσιάσω το ιστορικό πλαίσιο, ο Χρήστος Κεφαλής με εισήγηση για τον τρόπο με τον οποίον ο Τζορτζ Όργουελ αντιμετώπιζε οριστικά το φαινόμενο του σταλινισμού στα έργα του «Φάρμα των Ζώων» και το «1984» του Τζορτζ Όργουελ. Επίσης ο ιστορικός Βασίλης Τσενεκλίδης, ο οποίος προέρχεται από την ελληνισμός της πρώην Σοβιετικής Ένωσης, θα παρουσιάσει μαρτυρίες ομογενών που υπέστησαν τις σταλινικές διώξεις.

Η καταδίκη του σταλινισμού στο 20ο Συνέδριο του ΚΚΣΕ

Η λειτουργία του σταλινισμού στη σοβιετική κοινωνία περιγράφηκε ικανοποιητικά το 1956 στη «Μυστική έκθεση» της Κεντρικής Επιτροπής του Κομμουνιστικού Κόμματος της Σοβιετικής Ένωσης (ΚΚΣΕ). Η ανάμνηση της «Διαθήκης και των αρχών του Λένιν» χρησιμοποιήθηκε για την καταδίκη της σταλινικής πολιτικής, η οποία, όπως υποστήριζαν, «κατάφερε ένα πλήγμα στην αδελφοσύνη των λαών, στη σοσιαλιστική νομιμότητα».

Ο σταλινισμός, εκτός από την καταστροφή της «αδελφοσύνης των λαών και της σοσιαλιστικής νομιμότητας», δημιούργησε τις συνθήκες της διάλυσης της κοινωνικής δομής με την καταστροφή της αγροτικής τάξης (με τη βίαιη κολεκτιβοποίηση) και έθεσε τους λαούς της ΕΣΣΔ στο έλεος των οιωνδήποτε ανεξέλεγκτων αποφάσεων της κομματικής ηγεσίας.

Η καταστροφή των ελληνικών σοβιετικών κοινοτήτων

Μεγάλη υπήρξε επίσης η συμβολή του σταλινισμού στην καταστροφή των πολυάνθρωπων ελληνικών σοβιετικών κοινοτήτων που άνθισαν κατά τον Μεσοπόλεμο. Οι Έλληνες της ΕΣΣΔ -μαζί με άλλες μικρές εθνικές μειονότητες- υπέστησαν από το 1937 πολιτιστική γενοκτονία. Οι φυσικοί τους ηγέτες εκτελέστηκαν ή πέθαναν στα γκουλάγκ και μεγάλο μέρος των σοβιετικών Ελλήνων υπέστη την υποχρεωτική μαζική μετεγκατάσταση στις στέπες της Κεντρικής Ασίας – με την ανοχή της ίδιας της Ελλάδας.

Η αντιλαϊκή και τρομοκρατική συμπεριφορά των σταλινικών κατάστρεψε έναν μεγαλειώδη σοβιετικό ελληνικό πολιτισμό που άνθισε τον Μεσοπόλεμο και μαζί μ’ αυτόν και την τελευταία ελπίδα των Ποντίων που παρέμειναν στη Μαύρη Θάλασσα να συγκροτηθούν και να αναπτυχθούν μαζί με τους σύνοικους λαούς σε μια αυτόνομη ελληνική συνιστώσα.