Τουρκία: Επανέρχεται το σχέδιο νόμου που προβλέπει έως και 3 χρόνια φυλάκιση για ΛΟΑΤΚΙ+ άτομα

Οι σχετικές διατάξεις είχαν συμπεριληφθεί στην 11η Δικαστική Δέσμη Μέτρων (11. Yargı Paketi), η οποία είχε τεθεί στην ημερήσια διάταξη της τουρκικής Εθνοσυνέλευσης (TBMM) τον Οκτώβριο του 2025, αλλά αποσύρθηκαν μετά από έντονες αντιδράσεις. Οι διατάξεις προκάλεσαν ανησυχία ως προς το δικαίωμα στη ζωή και την ελευθερία της έκφρασης των ΛΟΑΤΚΙ+.

Τι προβλέπει το νέο προσχέδιο

Στην αιτιολογική έκθεση του προσχεδίου αναφέρεται ότι στόχος είναι:

• «η προστασία του θεσμού της οικογένειας»,

• «η αποτροπή επιθέσεων κατά της γενικής ηθικής και των κοινωνικών αξιών»,

• «η αποτελεσματικότερη αντιμετώπιση ρευμάτων ομογενοποίησης και απο-φυλοποίησης».

Αλλαγές στη διαδικασία αλλαγής φύλου

Σύμφωνα με το προσχέδιο:

• Το άτομο που επιθυμεί αλλαγή φύλου θα πρέπει να υποβάλει προσωπικά αίτηση στο δικαστήριο.

• Το όριο ηλικίας αυξάνεται από τα 18 στα 25 έτη.

• Ο αιτών δεν θα πρέπει να είναι έγγαμος.

Επιπλέον, όποιος επιθυμεί να υποβληθεί σε επέμβαση θα πρέπει να αποδείξει, μέσω επίσημης ιατρικής γνωμάτευσης, ότι:

• έχει μόνιμη απώλεια αναπαραγωγικής ικανότητας και

• η αλλαγή φύλου είναι αναγκαία για την ψυχική του υγεία.

Η γνωμάτευση θα εκδίδεται από πλήρως εξοπλισμένο εκπαιδευτικό και ερευνητικό νοσοκομείο που θα ορίζεται από το Υπουργείο Υγείας, μετά από τέσσερις αξιολογήσεις σε διαστήματα τουλάχιστον τριών μηνών. Καμία ιατρική πράξη δεν θα επιτρέπεται χωρίς προηγούμενη άδεια.

Τροποποιήσεις στον Ποινικό Κώδικα

Το προσχέδιο προβλέπει τροποποιήσεις στον Τουρκικό Ποινικό Κώδικα:

• Σε όποιον προβαίνει σε ιατρική πράξη αλλαγής φύλου κατά παράβαση των νόμιμων προϋποθέσεων, επιβάλλεται ποινή φυλάκισης από 3 έως 7 έτη και χρηματικό πρόστιμο από 1.000 έως 10.000 ημερήσιες μονάδες (η αξία κάθε ημερήσιας μονάδας υπολογίζεται με βάση το εισόδημα ή τα περιουσιακά στοιχεία του παραβάτη).

• Αν η επέμβαση αφορά ανήλικο ή πραγματοποιηθεί από μη εξουσιοδοτημένο άτομο, η ποινή αυξάνεται.

• Στο άτομο που υποβάλλεται σε τέτοια παράνομη επέμβαση προβλέπεται ποινή φυλάκισης από 1 έως 3 έτη.

• Στόχος, σύμφωνα με το προσχέδιο, είναι και η αποτροπή επεμβάσεων στο εξωτερικό.

Ποινές έως 3 έτη για ΛΟΑΤΚΙ+

Το προσχέδιο ορίζει ότι:

• «Όποιος επιδεικνύει συμπεριφορά αντίθετη προς το βιολογικό φύλο εκ γενετής και τη γενική ηθική ή ενθαρρύνει, επαινεί ή προωθεί δημόσια τέτοιες συμπεριφορές» τιμωρείται με φυλάκιση από 1 έως 3 έτη.

• Σε περίπτωση τελετής αρραβώνα ή γάμου μεταξύ προσώπων του ίδιου φύλου, προβλέπεται ποινή φυλάκισης από 1 έτος και 6 μήνες έως 4 έτη.

Κοινή ανακοίνωση 15 ΛΟΑΤΚΙ+ οργανώσεων

Δεκαπέντε ΛΟΑΤΚΙ+ οργανώσεις εξέδωσαν κοινή ανακοίνωση, τονίζοντας ότι, παρά το γεγονός ότι η ρύθμιση δεν έχει ακόμη ψηφιστεί, έχουν ήδη ενταθεί οι de facto πιέσεις.

Μεταξύ άλλων αναφέρονται:

• Η απόφαση κλεισίματος της Genç LGBTİ+ Derneği

• Διώξεις κατά στελεχών οργανώσεων και της προέδρου του 17 Mayıs Derneği, Defne Güzel

• Προσαγωγές ΛΟΑΤΚΙ+ influencers

• Πρακτική παύση των διαδικασιών ιατρικής μετάβασης φύλου

Οι οργανώσεις δηλώνουν ότι θα συνεχίσουν να αντιστέκονται σε κάθε «νόμο μίσους» που ποινικοποιεί την ύπαρξή τους.

Η Human Rights Watch είχε προειδοποιήσει ότι παρόμοιες διατάξεις δεν θα επηρεάσουν μόνο τη ΛΟΑΤΚΙ+ κοινότητα, αλλά και δημοσιογράφους και οργανώσεις της κοινωνίας των πολιτών που δραστηριοποιούνται στον τομέα των δικαιωμάτων.

Η Türk Tabipleri Birliği (Ένωση Τούρκων Ιατρών) τόνισε ότι η πρόσβαση των ΛΟΑΤΚΙ+ ατόμων σε υπηρεσίες υγείας δεν πρέπει σε καμία περίπτωση να ποινικοποιείται.

Στην υπόθεση Bayev και λοιποί κατά Ρωσίας, το Δικαστήριο έκρινε ότι οι νόμοι που περιορίζουν την ενημέρωση και έκφραση σχετικά με τον σεξουαλικό προσανατολισμό και την ταυτότητα φύλου παραβιάζουν την Ευρωπαϊκή Σύμβαση Δικαιωμάτων του Ανθρώπου.

Το Δικαστήριο υπογράμμισε ότι τέτοιοι περιορισμοί δεν μπορούν να δικαιολογηθούν με επίκληση της «ηθικής», της «οικογένειας» ή της «προστασίας των παιδιών».

Παρόμοιο με τη ρωσική «απαγόρευση προπαγάνδας»

Στη Ρωσία, το 2013 θεσπίστηκε νόμος που απαγορεύει τη δημόσια προβολή μη ετεροκανονικών σχέσεων. Το 2022, επί προεδρίας Βλαντίμιρ Πούτιν, η απαγόρευση επεκτάθηκε ώστε να αφορά άτομα κάθε ηλικίας.

Έρευνες του 2017 έδειξαν ότι μετά την έναρξη ισχύος του νόμου, τα εγκλήματα κατά ΛΟΑΤΚΙ+ ατόμων διπλασιάστηκαν, ενώ σύμφωνα με το Reuters καταγράφηκε απότομη αύξηση βίαιων επιθέσεων.

Η υπόθεση επαναφέρει στο προσκήνιο ζητήματα συμβατότητας της τουρκικής νομοθεσίας με διεθνείς συμβάσεις για τα ανθρώπινα δικαιώματα, στις οποίες η Τουρκία είναι συμβαλλόμενο μέρος, συμπεριλαμβανομένης της Ευρωπαϊκής Σύμβασης Δικαιωμάτων του Ανθρώπου και των διεθνών συμφώνων για τα πολιτικά, κοινωνικά και οικονομικά δικαιώματα.