Φροντίδα για τους πλούσιους η μείωση ΦΠΑ

Το κρίσιμο ερώτημα δεν είναι πόσο μειώνεται ο ΦΠΑ, αλλά το ποιος εισπράττει το όφελος της μείωσης. Οι φτωχοί ή οι πλούσιοι; Η απάντηση δεν βρίσκεται στις προθέσεις των πολιτικών αλλά στους αριθμούς. Ο ΦΠΑ είναι φόρος κατανάλωσης. Όταν μειώνεται, το κράτος παραιτείται από ένα μέρος των φορολογικών του εσόδων και το μετατρέπει σε όφελος για όσους πραγματοποιούν αγορές.

Το όφελος όμως δεν κατανέμεται με βάση την οικονομική ανάγκη, την ανεργία ή τον κίνδυνο φτώχειας. Κατανέμεται με βάση την αξία των αγορών. Όσο περισσότερα αγοράζει κάποιος, τόσο μεγαλύτερο είναι το όφελος που λαμβάνει. Η μείωση του ΦΠΑ δεν επιδοτεί τη φτώχεια. Επιδοτεί την κατανάλωση.

Σύμφωνα με στοιχεία που βασίζονται σε δεδομένα της ΕΛΣΤΑΤ, το φτωχότερο 20% του πληθυσμού κατέχει μόλις το 7,6% του συνολικού διαθέσιμου εισοδήματος, ενώ το πλουσιότερο 20% συγκεντρώνει το 39,3%. Με άλλα λόγια, το πλουσιότερο πέμπτο της κοινωνίας διαθέτει πάνω από πέντε φορές μεγαλύτερο εισόδημα από το φτωχότερο. Η ίδια εικόνα εμφανίζεται και στις καταναλωτικές δαπάνες. Η ΕΛΣΤΑΤ καταγράφει ότι το φτωχότερο 20% των νοικοκυριών δαπανά το 55,8% του προϋπολογισμού του σε τρόφιμα και στέγαση, ενώ το πλουσιότερο 20%, δαπανά το 24,8% σε αυτές τις ανάγκες.

Οι υποστηρικτές της μείωσης του ΦΠΑ σταματούν συνήθως εδώ. Ξεχνούν όμως κάτι κρίσιμο. Ο ΦΠΑ δεν υπολογίζεται επί των ποσοστών αλλά επί των ευρώ. Ένας εύπορος πολίτης μπορεί να διαθέτει μικρότερο ποσοστό του εισοδήματός του στα τρόφιμα, αλλά επειδή διαθέτει πολύ μεγαλύτερο εισόδημα καταλήγει συχνά να δαπανά περισσότερα ευρώ από έναν φτωχό πολίτη. Και αφού η φορολογική ελάφρυνση ακολουθεί τα ευρώ της κατανάλωσης, ακολουθεί πρωτίστως εκείνους που καταναλώνουν περισσότερο.

Αν λοιπόν το Δημόσιο χάσει ένα δισεκατομμύριο ευρώ από την μείωση του ΦΠΑ, το ποσό αυτό δεν θα καταλήξει αποκλειστικά στους φτωχούς. Θα μοιραστεί σε ολόκληρη την κοινωνία ανάλογα με την καταναλωτική δαπάνη. Ο πραγματικός δικαιούχος δεν θα είναι αυτός που έχει τη μεγαλύτερη ανάγκη, αλλά εκείνος που πραγματοποιεί τις περισσότερες αγορές.

Ούτε η ακρίβεια αντιμετωπίζεται

Υπάρχει όμως και ένα δεύτερο πρόβλημα. Η δημόσια συζήτηση θεωρεί δεδομένο ότι η μείωση του ΦΠΑ θα περάσει αυτούσια στις τελικές τιμές. Το Γραφείο Προϋπολογισμού του Κράτους στη Βουλή, επικαλούμενο διεθνείς μελέτες, σημειώνει ότι οι μειώσεις του ΦΠΑ δεν αποτελούν κατάλληλο εργαλείο αντιμετώπισης της ακρίβειας.

Σύμφωνα με τα στοιχεία αυτά, μόνο περιορισμένο μέρος της μείωσης περνά στις τελικές τιμές και μάλιστα προσωρινά, ενώ μέρος του οφέλους απορροφάται από τα περιθώρια κέρδους των επιχειρήσεων. >Έτσι, πριν ακόμη φτάσει η φορολογική ελάφρυνση στους καταναλωτές, ένα τμήμα της μπορεί να παραμένει στην αλυσίδα παραγωγής, εμπορίας και διανομής.

Η μείωση του ΦΠΑ περνά επομένως από τρία φίλτρα:

• Πρώτον, ένα μέρος παραμένει στα περιθώρια κέρδους.
• Δεύτερον, ένα μέρος κατευθύνεται στα μεσαία και υψηλά εισοδήματα μέσω της κατανάλωσης.
• Και μόνο το υπόλοιπο καταλήγει στους οικονομικά αδύναμους.

ΦΠΑ: Η εναλλακτική λύση και το συμπέρασμα

Αν ο στόχος είναι η πραγματική στήριξη των χαμηλών εισοδημάτων, υπάρχει αποτελεσματικότερη λύση. Το κράτος μπορεί να συνεχίσει να εισπράττει τον ΦΠΑ από όλους και στη συνέχεια να τον επιστρέφει στοχευμένα στους οικονομικά ευάλωτους πολίτες, διατηρώντας παράλληλα τους αναγκαίους πόρους για την υγεία, την παιδεία και τις κοινωνικές υποδομές. Η προσέγγιση αυτή συμφωνεί και με τη θέση του ΔΝΤ ότι τα στοχευμένα μέτρα στήριξης των ευάλωτων νοικοκυριών είναι αποτελεσματικότερα από τις γενικές οριζόντιες παρεμβάσεις.

Με τη μείωση του ΦΠΑ οι φτωχοί λαμβάνουν μόνον ένα μέρος του δημόσιου χρήματος. Με τη στοχευμένη επιστροφή του ΦΠΑ λαμβάνουν το σύνολο της ενίσχυσης που προορίζεται γι’ αυτούς. Αυτή είναι η διαφορά ανάμεσα σε μια οριζόντια φορολογική ελάφρυνση και σε μια πραγματική πολιτική αναδιανομής.

Η μείωση του ΦΠΑ δεν είναι πολιτική κατά της φτώχειας. Είναι οριζόντια επιδότηση της κατανάλωσης. Οι φτωχοί κερδίζουν κάτι. Οι πλούσιοι όμως κερδίζουν τη μερίδα του λέοντος. Και το δημόσιο χάνει πολύτιμα έσοδα. Αν πραγματικά θέλουμε να ενισχύσουμε τους οικονομικά αδύναμους, η λύση δεν είναι η μείωση του ΦΠΑ για όλους αλλά η είσπραξή του από όλους και η στοχευμένη επιστροφή του στους ευάλωτους. Η επιστροφή του ΦΠΑ στους ευάλωτους αντιμετωπίζει τη φτώχεια. Η ακρίβεια είναι ένα διαφορετικό πρόβλημα και απαιτεί διαφορετικές λύσεις, δεν αντιμετωπίζεται με τη μείωση του ΦΠΑ!