Γιατί η Τουρκία ψηφιοποιεί ολόκληρο το κράτος

Όποιος μιλά στην Τουρκία για αδύναμο κράτος δικαίου κινδυνεύει να παραβλέψει μια παράλληλη και ιδιαίτερα σημαντική εξέλιξη: το τουρκικό κράτος γίνεται ολοένα πιο ακριβές, ψηφιακό και αποτελεσματικό στην εφαρμογή των κανόνων. Για δεκαετίες υπήρχε στην Τουρκία μια σημαντική απόσταση ανάμεσα σε όσα προέβλεπε ο νόμος και σε όσα συνέβαιναν στην πράξη. Το ερώτημα δεν ήταν μόνο τι έλεγε ο νόμος, αλλά αν υπήρχε πραγματική πιθανότητα να εφαρμοστεί.

Η φράση bir şey olmaz δηλαδή «δεν θα γίνει τίποτα», δεν εξέφραζε μόνο μια χαρακτηριστική τουρκική χαλαρότητα. Αντανακλούσε και την αντίληψη ότι η εμβέλεια του κράτους είχε συγκεκριμένα όρια.

Αυτή η πραγματικότητα αλλάζει

Σήμερα, η ψηφιοποίηση επιτρέπει στο κράτος να καταγράφει και να διασταυρώνει δραστηριότητες που στο παρελθόν ήταν πολύ δυσκολότερο να ελεγχθούν. Οι παραβάσεις ταχύτητας καταγράφονται από το EDS, ενώ το HGS καταγράφει τις διελεύσεις από αυτοκινητοδρόμους και γέφυρες. Το UTTS συνδέει, για τα επαγγελματικά οχήματα, τον ανεφοδιασμό, την πινακίδα και το φορολογικό παραστατικό.

Τα τιμολόγια καταγράφονται μέσω του E-Fatura, οι διακινήσεις εμπορευμάτων μέσω του E-İrsaliye και τα λογιστικά δεδομένα μέσω του E-Defter. Τα στοιχεία των εργαζομένων τηρούνται στο σύστημα SGK, οι διευθύνσεις στο MERNİS και οι δικαστικοί φάκελοι στο UYAP. Παράλληλα, η MASAK μπορεί να παρακολουθεί χρηματοοικονομικές ροές, ενώ οι αγγελίες ακινήτων και οχημάτων συνδέονται ολοένα περισσότερο με επαληθευμένες ταυτότητες. Ακόμη και στον κατασκευαστικό τομέα, η τεχνολογία επιτρέπει πλέον την αντιστοίχιση δειγμάτων σκυροδέματος με συγκεκριμένα εργοτάξια.

Με το TURKA, κάμερες, αισθητήρες και ψηφιακά συστήματα μέτρησης αναμένεται να επιτρέπουν λεπτομερέστερο έλεγχο των ελαστικών, του κάτω μέρους του οχήματος, των φρένων και της ανάρτησης. Η διαφορά είναι σημαντική: ο ανθρώπινος ελεγκτής μπορεί να παραβλέψει μια παράβαση, να δείξει επιείκεια ή να επηρεαστεί. Ο ψηφιακός αισθητήρας δεν έχει αυτή τη δυνατότητα.

Εκρηκτική αύξηση των ελέγχων

Η διεύρυνση της κρατικής επιτήρησης αποτυπώνεται και στους αριθμούς. Σύμφωνα με στοιχεία του τουρκικού υπουργείου Εσωτερικών, το 2023 ελέγχθηκαν περίπου 83 εκατομμύρια οχήματα. Το 2024 ο αριθμός αυξήθηκε σε περισσότερα από 124 εκατομμύρια, ενώ μόνο από την 1η Ιανουαρίου έως τις 22 Νοεμβρίου 2025 είχαν πραγματοποιηθεί 150 εκατομμύρια έλεγχοι.

Την ίδια περίοδο, η αστυνομία ανακοίνωσε ποσοστό εξιχνίασης 99% για δέκα σημαντικές κατηγορίες εγκλημάτων κατά προσώπων και 92% για εννέα βασικές κατηγορίες εγκλημάτων κατά περιουσίας. Το δεύτερο ποσοστό αυξήθηκε μέσα σε έναν χρόνο κατά εννέα ποσοστιαίες μονάδες. Στις διαρρήξεις κατοικιών, το ποσοστό εξιχνίασης αυξήθηκε από 69% σε 82%. Παράλληλα, ο αριθμός των καμερών σώματος που χρησιμοποιεί η τουρκική αστυνομία αυξήθηκε από περίπου 9.000 σε 53.000!

Ο φορολογικός έλεγχος περνά στην εποχή της τεχνητής νοημοσύνης

Ιδιαίτερα σημαντική είναι η ψηφιοποίηση της φορολογικής διοίκησης. Το Rapor Otomasyon Sistemi της φορολογικής διοίκησης VDK, που τέθηκε σε εφαρμογή το 2025, πραγματοποιεί αυτοματοποιημένες αναλύσεις και παράγει τμήματα των εκθέσεων φορολογικού ελέγχου. Σύμφωνα με την τουρκική φορολογική διοίκηση, ορισμένες διαδικασίες που στο παρελθόν απαιτούσαν πολύ περισσότερο χρόνο μπορούν πλέον να ολοκληρώνονται μέσα σε 21 ημέρες. Το επόμενο βήμα είναι ακόμη πιο φιλόδοξο: Η ανάπτυξη ενός Yapay Zekâ Vergi Müfettişi, δηλαδή ενός φορολογικού ελεγκτή με τεχνητή νοημοσύνη.

Το σύστημα KURGAN αναλύει συναλλαγές φορολογουμένων και εξετάζει την εύλογη φύση, το ύψος, το περιεχόμενο και την εμπορική τους αξία. Χρησιμοποιώντας Big Data, Machine Learning και τεχνητή νοημοσύνη, δημιουργεί δείκτες κινδύνου, ενώ τα αποτελέσματα επιστρέφουν στο σύστημα ώστε αυτό να βελτιώνει συνεχώς τις αναλύσεις του. Η αλλαγή είναι ουσιαστική. Ένας φορολογικός ελεγκτής δεν χρειάζεται πλέον να εντοπίσει τυχαία μια ύποπτη συναλλαγή. Αρκεί αυτή να αποκλίνει σημαντικά από τα στατιστικά δεδομένα που θεωρούνται φυσιολογικά.

Aλλαγή της οικονομικής συμπεριφοράς

Η ψηφιοποίηση του κράτους δεν έχει μόνο στόχο την επιτήρηση. Έχει και σαφή δημοσιονομική διάσταση. Η Τουρκία διαθέτει εδώ και δεκαετίες μια μεγάλη άτυπη και ημι-άτυπη οικονομία. Για το κράτος, η διεύρυνση της φορολογικής βάσης μπορεί να επιτευχθεί είτε με αύξηση των φορολογικών συντελεστών είτε με την αποτελεσματικότερη εφαρμογή των υφιστάμενων κανόνων.

Η δεύτερη επιλογή είναι πολιτικά ευκολότερη. Δεν χρειάζεται να αυξηθεί ένας φόρος μεταβίβασης ακινήτων, εάν οι συναλλαγές καταγράφονται συχνότερα στην πραγματική τους αξία. Δεν χρειάζεται να δημιουργηθεί νέα φορολογική επιβάρυνση, εάν εισοδήματα που μέχρι σήμερα παρέμεναν αδήλωτα γίνονται πλέον ορατά. Ούτε χρειάζεται να αυξηθούν οι ασφαλιστικές εισφορές, εάν η αδήλωτη εργασία γίνεται δυσκολότερο να αποκρυφθεί. Με άλλα λόγια, η ψηφιοποίηση λειτουργεί ταυτόχρονα ως μηχανισμός ελέγχου και ως δημοσιονομικό εργαλείο.

Η αγορά ακινήτων και οι ψηφιακές αγγελίες

Η ίδια λογική επεκτείνεται και στην αγορά ακινήτων και αυτοκινήτων. Η ταυτότητα και η νομιμοποίηση των προσώπων που δημοσιεύουν αγγελίες ελέγχονται πλέον ηλεκτρονικά. Από το 2026, οι σχετικοί κανόνες εφαρμόζονται ρητά και σε αγγελίες ή παραπομπές που γίνονται μέσω Instagram, Facebook και WhatsApp.

Η αυστηροποίηση των ελέγχων έχει ήδη οδηγήσει σε κυρώσεις. Στις 22 Αυγούστου 2026, το τουρκικό υπουργείο Εμπορίου επέβαλε συνολικά πρόστιμα ύψους 8,2 εκατομμυρίων λιρών σε 42 εταιρείες ακινήτων και 40 εμπόρους αυτοκινήτων. Παράλληλα, η ανάθεση των εταιρειών που είναι υπεύθυνες για τον έλεγχο των κατασκευών γίνεται πλέον ηλεκτρονικά, με στόχο να περιοριστούν οι απευθείας συνεννοήσεις μεταξύ ελεγκτών και ελεγχόμενων.

Δεν πρόκειται μόνο για περισσότερη ρύθμιση

Το σημαντικότερο στοιχείο της αλλαγής είναι ότι η Τουρκία δεν δημιουργεί απαραίτητα περισσότερους κανόνες. Δημιουργεί μηχανισμούς που καθιστούν δυσκολότερη την παράκαμψη των ήδη υπαρχόντων.

Αυτό μπορεί να ερμηνευθεί ως ενίσχυση του κρατικού ελέγχου και της επιτήρησης. Στην περίπτωση της Τουρκίας, μια τέτοια ανάγνωση είναι εύλογη. Ωστόσο, υπάρχει και μια δεύτερη διάσταση: η αποτελεσματικότερη εφαρμογή των νόμων μπορεί να αποτελεί πρόοδο για το κράτος δικαίου.

Μια κάμερα ταχύτητας, για παράδειγμα, δεν ενδιαφέρεται αν ο οδηγός γνωρίζει κάποιον στο δημαρχείο. Ένα αυτοματοποιημένο φορολογικό σύστημα δεν ενδιαφέρεται για τις προσωπικές διασυνδέσεις ενός επιχειρηματία. Από αυτή την άποψη, η ψηφιοποίηση μπορεί να μειώσει τον ρόλο της προσωπικής διαμεσολάβησης, των γνωριμιών και της επιλεκτικής εφαρμογής των κανόνων.

Το κρίσιμο ερώτημα: Ποιος ελέγχει το κράτος;

Όσο περισσότερο το κράτος είναι σε θέση να γνωρίζει για τους πολίτες του, τόσο σημαντικότερο γίνεται το ερώτημα πόσο καλά μπορούν οι πολίτες να ελέγχουν το ίδιο το κράτος. Σε αυτό το επίπεδο, η εικόνα στην Τουρκία είναι πολύ πιο σύνθετη.

Το Κοινοβούλιο έχει μικρότερη δυνατότητα ελέγχου της εκτελεστικής εξουσίας σε σχέση με την περίοδο πριν από την καθιέρωση του προεδρικού συστήματος. Η ανεξαρτησία της Δικαιοσύνης εξακολουθεί να αποτελεί αντικείμενο έντονης συζήτησης, ενώ η θεσμική σχέση του Συμβουλίου Δικαστών και Εισαγγελέων (HSK) με το πολιτικό σύστημα παραμένει σημαντικό ζήτημα. Επομένως, η Τουρκία δεν γίνεται απλώς περισσότερο αυταρχική ή περισσότερο φιλελεύθερη. Γίνεται πιο ικανή. Και αυτή ακριβώς η αύξηση της κρατικής ικανότητας έχει διπλή όψη.

Ένα αδύναμο κράτος μπορεί να είναι άδικο, επειδή ο νόμος εφαρμόζεται κυρίως σε εκείνους που δεν έχουν τη δυνατότητα να τον παρακάμψουν. Ένα αποτελεσματικότερο κράτος μπορεί να περιορίσει αυτή την αυθαιρεσία και να κάνει την εφαρμογή των κανόνων πιο ομοιόμορφη. Όμως ένα κράτος που διαθέτει ολοένα περισσότερα δεδομένα, τεχνολογικά εργαλεία και μηχανισμούς επιβολής χρειάζεται αντίστοιχα ισχυρούς θεσμούς ελέγχου. Το πραγματικό ερώτημα, επομένως, δεν είναι μόνο αν η Τουρκία αποκτά ένα ισχυρότερο κράτος. Είναι ποιος θα ελέγχει αυτό το ισχυρότερο κράτος.

Η ψηφιοποίηση δεν αλλάζει απλώς τον τρόπο λειτουργίας της τουρκικής δημόσιας διοίκησης. Αλλάζει σταδιακά και τη σχέση κράτους και πολίτη: από ένα σύστημα όπου πολλές παραβάσεις μπορούσαν να παραμείνουν αόρατες, σε ένα σύστημα όπου η τεχνολογία καθιστά ολοένα δυσκολότερο το να περάσει κάτι απαρατήρητο.