Η μαγική συνταγή της Κίνας

Μετά την απίστευτη νομισματική συστολή που πυροδοτεί την Μεγάλη Ύφεση, η Ομοσπονδιακή Κεντρική Τράπεζα (FED) αλλάζει πορεία το 1932 και ακινητοποιεί τα επιτόκια σε εξαιρετικά χαμηλά επίπεδα για να υποστηρίξει την ρευστότητα των τραπεζών και την οικονομική ανάπτυξη. Μεγάλα δημόσια έργα υποδομών χρηματοδοτούνται και διευθύνονται τότε από τον Χρηματοοικονομικό Οργανισμό Ανοικοδόμησης (Reconstruction Finance Corporation-RFC), μία ομοσπονδιακή υπηρεσία που ιδρύεται από τον πρόεδρο Hoover για να υποστηρίξει και την διάσωση των παραπαιουσών τραπεζών.

Κατά την διάρκεια της ύπαρξής του από το 1932 έως το 1957 ο οργανισμός εγκρίνει πιστώσεις μεγαλύτερες των $50 δισεκατομμυρίων, με ένα μεγάλο μέρος να διοχετεύεται σε αυτο-ρευστοποιούμενες υποδομές, όπως γέφυρες, φράγματα και υπηρεσίες κοινής ωφέλειας, που αποπληρώνονται από διόδια ή ειδικά τέλη, αλλά και σε βιομηχανικές εγκαταστάσεις και άλλες αναδυόμενες βιομηχανίες. Συγκεντρώνει κεφάλαια εκδίδοντας ομόλογα, τα περισσότερα από τα οποία εξαγοράζονται από το Υπουργείο Οικονομικών, αλλά και το υπουργείο εκδίδει ομόλογα, από τα οποία πολλά αγοράζονται από την Ομοσπονδιακή Κεντρική Τράπεζα (FED).

Οι συγκεκριμένες αγορές της κεντρικής τράπεζας που συνεργάζεται και συντονίζεται με το υπουργείο παραμένουν σε χαμηλά επίπεδα μετά το 1930, αλλά αυξάνονται απότομα μετά το 1940, με αποτέλεσμα οι ΗΠΑ να εμφανίζουν ελλείμματα μεγαλύτερα του 40% του ΑΕΠ, που καλύπτονται κατά κύριο λόγο από τις εκδόσεις χρέους του Υπουργείου Οικονομικών.

Το 1951 το Σύμφωνο Υπουργείου Οικονομικών και Ομοσπονδιακής Κεντρικής Τράπεζας (FED), γνωστού ως Treasury-Fed Accord, επαναφέρει την ανεξαρτησία της τράπεζας. Το σύμφωνο δεν συνιστά νόμο, αλλά κοινή διακήρυξη του Υπουργείου Οικονομικών και της Ομοσπονδιακής Κεντρικής Τράπεζας (FED), μετά από σειρά διαπραγματεύσεων, πλην όμως αποδίδει στην τράπεζα πλήρη και ανεξάρτητο έλεγχο των επιτοκίων και της προσφοράς χρήματος.

Κίνα: Η Μαγική Συνταγή

Στην σύγχρονη περίοδο ένας αριθμός κεντρικών τραπεζών δεν απολαμβάνει πλήρη ανεξαρτησία (όπως κάποτε και στις ΗΠΑ), αλλά συντονίζουν την πολιτική τους με τις εθνικές κυβερνήσεις, με το κυρίαρχο και μάλλον πλέον επιτυχημένο παράδειγμα να προβάλλει με την Τράπεζα Λαού της Κίνας (PBOC) που λειτουργεί υπό την εποπτεία του Συμβουλίου του Κράτους. Η κεντρική τράπεζα ευθυγραμμίζει την δημιουργία πιστώσεων με τα πενταετή προγράμματα της κυβέρνησης και μέσω τραπεζών που ασκούν πολιτική, όπως κυρίως η Αναπτυξιακή Τράπεζα Κίνας (China Development Bank-CDB), οπότε η κεντρική τράπεζα διοχετεύει ρευστότητα προς τις υποδομές, την ενέργεια και την βιομηχανική ανάπτυξη.

To 2024 η κεντρική τράπεζα και το κινεζικό Υπουργείο Οικονομικών σε κοινή τους σύσκεψη αποφασίζουν να ευθυγραμμίσουν το πρόγραμμα έκδοσης νέων τίτλων με την νομισματική πολιτική, συγχρονίζοντας τους χρηματοοικονομικούς και νομισματικούς μηχανισμούς, ώστε να υποστηριχθούν οι εθνικοί αναπτυξιακοί στόχοι. Αργότερα, το Συμβούλιο του Κράτους δηλώνει πως οι δύο αρχές (κεντρική τράπεζα και Υπουργείο Οικονομικών) πρόκειται να συντονίσουν την ανάπτυξη και την ασφάλεια, να ενισχύσουν την συνέργεια της πολιτικής τους, να διατηρήσουν την σταθερή ανάπτυξη της αγοράς ομολόγων και να διασφαλίσουν ένα υγιές περιβάλλον για τις συναλλαγές της κεντρικής τράπεζας στην αγορά τίτλων του δημοσίου στις δραστηριότητές της στην ανοικτή αγορά.

Η Τράπεζα Λαού της Κίνας (PBOC) επιδίδεται επίσης σε μαζικές εκδόσεις χρήματος και σε μία περίοδο 28 ετών, από το 1996 έως το 2024, αυξάνει την προσφορά χρήματος σε εθνικό επίπεδο σε ποσοστό ανώτερο του 5.300%, από 5,84 δισεκατομμύρια γουάν σε 314 δισεκατομμύρια γουάν. Από την πλευρά της, η Αναπτυξιακή Τράπεζα Κίνας (China Development Bank-CDB) λειτουργεί όπως ο αμερικανικός Χρηματοοικονομικός Οργανισμός Ανοικοδόμησης (Reconstruction Finance Corporation-RFC) κατά την διάρκεια του προγράμματος New Deal και του ΙΙ Παγκοσμίου Πολέμου, αλλά και στην πρώτη μεταπολεμική περίοδο, οπότε και εμφανίζει κομβική δραστηριότητα στον συντονισμό και την εκτέλεση μακροπρόθεσμων σχεδίων υλοποίησης μεγάλων έργων υποδομών.

Με συνολικά περισσότερα από $2,6 τρισεκατομμύρια σε διαθέσιμα, η τράπεζα έχει μεγαλύτερο όγκο από τον προστιθέμενο συνολικό της Παγκόσμιας Τράπεζας, της Ευρωπαϊκής Αναπτυξιακής Τράπεζας, και της ανάλογης γερμανικής KREDITANSTALT FÜR WIEDERAUFBAU-KfW. Σε αγαστή συνεργασία με την Τράπεζα Λαού της Κίνας (PBOC), παρέχει κεφάλαια για μεγάλα προγράμματα υποδομών, όπως σιδηρόδρομοι, ενεργειακά δίκτυα και τεχνολογία καθαρής ενέργειας. Το 2025 η τράπεζα αυξάνει την δανειακή της υποστήριξη στην επιμελητεία εφοδιαστικών αλυσίδων, στην στέγαση και στη οικολογική αποκατάσταση του περιβάλλοντος, συμπεριλαμβάνοντας και χορηγήσεις συνολικού ύψους 185 δισεκατομμυρίων γουάν προς τις περιφερειακές οικονομίες.

Από την τράπεζα στον πολίτη

Το κινεζικό πρότυπο διασώζει εκατοντάδες εκατομμύρια ανθρώπους από την ανέχεια και δημιουργεί υποδομές χωρίς προηγούμενο, όχι μόνον για τα δεδομένα της χώρας, αλλά για ολόκληρο τον κόσμο. Αντί να επιτρέψει την ανάδυση χρηματοοικονομικής κερδοσκοπίας, όπως προκαλείται από το πρόγραμμα Πιστωτικής Επέκτασης (QE) της Ομοσπονδιακής Κεντρικής Τράπεζας (FED) της περιόδου 2007-2009 και της περιόδου 2020-2021, οι κινεζικές CDB και PBOC κατευθύνουν την ρευστότητα σε μία παραγωγική επέκταση που ευθυγραμμίζεται με τις εθνικές προτεραιότητες.

Ο συγκεκριμένος κοινός μηχανισμός των δύο τραπεζών επιτρέπει στην Κίνα εκδόσεις νέων τίτλων για ειδικούς σκοπούς, όπως οι μεταφορές, η στέγαση ή η βιομηχανία, που απορροφώνται από την Τράπεζα Λαού της Κίνας (PBOC), για να εκδώσει νέο χρήμα, που καταλήγει στην Αναπτυξιακή Τράπεζα Κίνας (CDB) για να προχωρήσει σε συγκεκριμένες χορηγήσεις, οπότε η προσφορά αυξάνεται αναλογικά με την ζήτηση, σταθεροποιώντας τις τιμές.

Υπάρχουν πάντως και άλλες κεντρικές τράπεζες που λειτουργούν σταθερά συντονισμένες με την κυβέρνηση και ειδικά με τα υπουργεία οικονομικών, όπως η Κεντρική Τράπεζα Ινδίας που συνεργάζεται στενά με το Υπουργείο Οικονομικών και ως εκ τούτου έχει περιορισμένη ανεξαρτησία. Αντίστοιχα η Κεντρική Τράπεζα Ρωσίας ευθυγραμμίζεται και υποστηρίζει τους εθνικούς αναπτυξιακούς στόχους, ενώ και οι κεντρικές τράπεζες αρκετών αφρικανικών κρατών συντονίζονται με τα υπουργεία οικονομικών για να χρηματοδοτούν έργα υποδομών και την γεωργία.

Όπως και η Ομοσπονδιακή Κεντρική Τράπεζα (FED) κατά την διάρκεια του προγράμματος New Deal, του ΙΙ Παγκοσμίου Πολέμου και της πρώτης μεταπολεμικής πενταετίας, εξαίρετα παραδείγματα αποτελούν η Κεντρική Τράπεζα Αυστραλίας, η Κεντρική Τράπεζα Νέας Ζηλανδίας και η Κεντρική Τράπεζα Καναδά. Οι τρείς τράπεζες αμέσως μετά την ίδρυσή τους και επί σειράν ετών χρηματοδοτούν μεγάλα αναπτυξιακά έργα, είτε με άμεση έκδοση νέου χρήματος, είτε με χρήμα σε μορφή πιστώσεων.

Τα συγκεκριμένα πρώιμα πειράματα δημιουργίας χρήματος από μία δημόσια κεντρική τράπεζα παρουσιάζουν μεγάλο ενδιαφέρον και τα μαθήματα που προσφέρουν πιστοποιούν ότι όταν οι κυβερνήσεις προχωρούν σε έκδοση νέου χρήματος για να χρηματοδοτήσουν παραγωγικές δομές, όπως οδικούς άξονες, βιομηχανοστάσια, ενεργειακά δίκτυα, καινοτόμο πληροφορική και άλλα, η προσφορά διευρύνεται αναλογικά με την ζήτηση και οι τιμές παραμένουν σταθερές.