Καταρρέει η παραγωγή χάλυβα στην Ουκρανία – Επικρίνουν και την ΕΕ

Ούτε ένας τόνος χάλυβα δεν παρήχθη επί μια εβδομάδα στην Ουκρανία και πλήττεται ένας μεταλλουργικός κλάδος, ο οποίος συνέβαλε κατά 7% στο ΑΕΠ της χώρας μέχρι πέρυσι. Ο εγκαταστάσεις των βασικών βιομηχανιών έχουν πληγεί τον περασμένο μήνα από εννέα επιθέσεις με βαλλιστικούς πυραύλους. Οι πρόσφατες επιθέσεις εκτιμάται ότι έχουν κοστίσει στις χαλυβουργίες ποσό που πλησιάζει τα 100 εκατομμύρια δολάρια, δήλωσε στην εφημερίδα Kyiv Independent ο Ολεξάντερ Καλένκοφ, πρόεδρος της Ουκρανικής Ένωσης Χαλυβουργιών.

 

Πρόκειται για τη χειρότερη χρονιά για τον κλάδο από το 2022, όταν ο πόλεμος κατέστρεψε τα εργοστάσια Azovstal και Illich στη Μαριούπολη, μηδενίζοντας το 40% της ουκρανικής παραγωγής χάλυβα. Κατά τη διάρκεια των επιθέσεων, η Ρωσία εξαπολύει πλήγματα ακριβείας που προκαλούν ζημιές σε κρίσιμο εξοπλισμό, όπως οι υψικάμινοι, εμποδίζοντας τις ουκρανικές χαλυβουργίες να παράγουν χυτοσίδηρο ή ακατέργαστο σίδηρο (pig iron) – ένα βασικό υλικό για την παραγωγή χάλυβα (ατσαλιού). Ο χάλυβας είναι η ραχοκοκαλιά τόσο του κατασκευαστικού τομέα, όσο και της πολεμικής βιομηχανίας.

Οι τρεις κορυφαίες εταιρείες του κλάδου στην Ουκρανία – Metinvest, Interpipe και ArcelorMittal Kryvyi Rih – είχαν ήδη αναστείλει από την άνοιξη την παραγωγή χάλυβα. Δύο μεγάλα ορυχεία τα οποία διαχειρίζεται ο όμιλος Metinvest στο Kryvyi Rih της Ουκρανίας (δυτικότερα της Ζαπορίζια) ανέστειλαν από τον Απρίλιο την παραγωγή.

Η χαλυβουργική βιομηχανία, που εκτιμάται ότι επιβιώνει οριακά, «ζητεί πολύ μεγαλύτερη στήριξη από τους διεθνείς εταίρους και το κράτος, διότι δεν υπάρχει ουσιαστικά άλλη επιλογή. Διαφορετικά, θα σταματήσει τελείως η παραγωγή για όσο διαρκεί ο πόλεμος – ο οποίος ενδέχεται να διαρκέσει πολλά χρόνια – και δεν θα διασφαλιστούν οι θέσεις εργασίας του προσωπικού», δήλωσε ο πρόεδρος της Ουκρανικής Ένωσης Χαλυβουργιών.

“Κλειστή” η Μαύρη Θάλασσα

Τα πλήγματα στα χαλυβουργεία αποτελούν το ένα σκέλος του προβλήματος. Το άλλο μεγάλο πρόβλημα για τους βιομήχανους είναι ότι πλέον οι ρωσικές δυνάμεις πλήττουν λιμάνια και πλοία, εμποδίζοντας τις εταιρείες να εξάγουν ή να εισάγουν εμπορεύματα μέσω της Μαύρης Θάλασσας. Ταυτόχρονα, οι χερσαίες εμπορικές οδοί συνεπάγονται υπερβολικό κόστος για εταιρείες που αυτή τη στιγμή υφίστανται τεράστιες οικονομικές απώλειες, της τάξης των δεκάδων εκατομμυρίων δολαρίων μηνιαίως.

Το άλλο ζήτημα που επιβαρύνει τις εταιρείες μεταλλουργίας είναι το υπερβολικά υψηλό κόστος της εφοδιαστικής αλυσίδας που προκαλείται από το κλείσιμο των λιμένων της Μαύρης Θάλασσας. Οι εταιρείες πληρώνουν 50%-60% περισσότερο για τη μεταφορά ορισμένων αγαθών σιδηροδρομικώς ή μέσω ρουμανικών και πολωνέζικων λιμένων, όπως ο άνθρακας, δήλωσε στο Forbes Ukraine ο Διευθύνων Σύμβουλος της Metinvest.

Η λύση για την οικονομία τους θα ήταν το άνοιγμα της Μαύρης Θάλασσας. Αυτό όχι μόνο θα μείωνε το κόστος της εφοδιαστικής αλυσίδας, αλλά θα επέτρεπε επίσης στις εταιρείες να ξαναρχίσουν την εξαγωγή σιδηρομεταλλεύματος, ενός βασικού συστατικού του χάλυβα, για να αποκομίσουν κάποια μετρητά σε περίπτωση που δεν θα μπορούν να ξαναρχίσουν την παραγωγή χάλυβα.

Οι εκκλήσεις της Ουκρανίας για το “άνοιγμα” αυτό έχουν λάβει διεθνή υποστήριξη, με 51 χώρες σε κοινή δήλωση στο περιθώριο της Γενικής Συνέλευσης του ΟΗΕ στις 23 Σεπτεμβρίου. Η Ρωσία από πλευράς της, έχει δηλώσει από τις αρχές του καλοκαιριού ότι τα ουκρανικά πλήγματα στις ενεργειακές της υποδομές, σε πολιτικά εργοστάσια και σε πλοία ξεχείλισαν το ποτήρι και “άνοιξαν το κουτί της Πανδώρας”. Εκτοτε η Ρωσία ενέτεινε σε μεγάλο βαθμό τις επιθέσεις σε υποδομές που μέχρι τότε είχε επιλέξει να μη χτυπάει.

Παράλληλα, οι νέοι εμπορικοί κανόνες των Βρυξελλών έχουν περιορίσει την πρόσβαση της Ουκρανίας στην αγορά της ΕΕ, ενώ οι ευρωπαϊκές πολιτικές για τη μείωση των εκπομπών άνθρακα έχουν καταστήσει πιο δαπανηρές τις εξαγωγές. Τέλος, ορισμένες μεγάλες μεταλλουργικές εταιρείες δεν πληρούν τις προϋποθέσεις για χρηματοδοτική στήριξη από διεθνή χρηματοπιστωτικά ιδρύματα, καθώς ανήκουν σε ολιγάρχες.

Καταρρέει η οικονομία

Αφ΄ης στιγμής ο κλάδος καταρρέει, οι κατασκευαστικές εταιρείες σε όλη τη χώρα αναγκάζονται να εισάγουν ακριβότερο χάλυβα από την Ευρώπη, γεγονός που αυξάνει το κόστος κατασκευής και τον πληθωρισμό.

Η Σουηδέζα ευρωβουλευτής του Renew Κάριν Κάρλσμπρο – που είναι η κύρια εισηγήτρια (rapporteur) του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου για τη χρηματοδοτική και οικονομική βοήθεια προς την Ουκρανία – δήλωσε στην Kyiv Independent ότι ότι η ΕΕ «αντί να στηρίζει την ουκρανική χαλυβουργία τη στιγμή που αυτή οδεύει προς την ολοκληρωτική καταστροφή, την υπονομεύει».

Η Κάρλσμπρο επισκέφθηκε τα ουκρανικά χαλυβουργεία την άνοιξη και κάλεσε τις Βρυξέλλες να επανεξετάσουν άμεσα την εμπορική τους πολιτική και να εξαιρέσουν την Ουκρανία από το καθεστώς δασμών που θεσπίστηκε τον Ιούνιο.

Οι ποσοστώσεις στο χάλυβα

«Οι νέες ποσοστώσεις της ΕΕ για τον χάλυβα αποτελούν καίριο πλήγμα για τη βιομηχανία της Ουκρανίας. Αν θέλουμε πραγματικά να στηρίξουμε την ικανότητα της Ουκρανίας να αμύνεται, οφείλουμε να κάνουμε ό,τι περνά από το χέρι μας για να στηρίξουμε τη βιομηχανική υποδομή της, αν καταρρεύσει η οικονομία της Ουκρανίας, η χώρα θα δυσκολευτεί πολύ περισσότερο να αμυνθεί και θα εξαρτάται σε πολύ μεγαλύτερο βαθμό από τη στήριξη της ΕΕ», δήλωσε η Κάρλσμπρο.

Από την άλλη, είναι ξεκάθαρο ότι η οικονομία έχει ήδη καταρρεύσει και η Ουκρανία ζει χάρη στα χρήματα της ΕΕ και του ΔΝΤ, όμως αυτό ανοιγει ένα άλλο τεράστιο ζήτημα – το κατά πόσον μια χώρα είναι ανεξάρτητη και έχει εθνική κυριαρχία όταν επιβιώνει με χρήματα άλλων κρατών.

Επί του προκειμένου, για τον χάλυβα, μια ιδέα που συζητείται είναι η δημιουργία ενός ειδικού ταμείου για τη χαλυβουργία, αντίστοιχου με το Ταμείο Ενεργειακής Στήριξης της Ουκρανίας (Ukraine Energy Support Fund), το οποίο θα συγκεντρώνει «πόρους από εταίρους για να βοηθήσει τις πληγείσες εταιρείες να προμηθευτούν κρίσιμο εξοπλισμό από την Ευρώπη», όπως είπε για το τρόπον τινά “Ταμείο Ανάκαμψης” στην Kyiv Independent ο επικεφαλής της χαλυβουργικής Metinvest.

«Οι μεγάλες βιομηχανικές επιχειρήσεις που απασχολούν μεγάλο αριθμό εργαζομένων κοντά στο μέτωπο υφίστανται μερικές από τις σφοδρότερες επιθέσεις, διατηρώντας παράλληλα δεκάδες χιλιάδες θέσεις εργασίας και στηρίζουν τις τοπικές οικονομίες», είπε ο ίδιος. Ο πρόεδρος της Ουκρανικής Ένωσης Χαλυβουργιών δήλωσε ότι πρέπει η κυβέρνηση της Ουκρανίας να αρχίσει διαπραγματεύσεις με χρηματοπιστωτικά ιδρύματα, όπως η Ευρωπαϊκή Τράπεζα Ανασυγκρότησης και Ανάπτυξης (EBRD), ώστε να καταστεί δυνατή η χρηματοδότηση μεταλλουργικών εταιρειών που ανήκουν σε ολιγάρχες – όπως η Metinvest, η οποία ανήκει στον πλουσιότερο άνθρωπο της Ουκρανίας, τον Ρινάτ Αχμέτοφ.

Τι ζητούν οι ιδιοκτήτες χαλυβουργιών

Η κυβέρνηση και οι ευρωπαϊκές χώρες θα μπορούσαν να μοιραστούν το κόστος, επιμένουν οι ιδιοκτήτες χαλυβουργιών.  Επίσης ζητούν να μειωθεί το κόστος εισαγωγών, επιτρέποντας στις εταιρείες να εισάγουν ξένο χυτοσίδηρο από τον οποίο τα ουκρανικά εργοστάσια θα μπορούσαν να παράγουν χάλυβα. Προς το παρόν πάντως το κόστος καθιστά την εισαγωγή αυτή ανέφικτη, λένε οι ολιγάρχες της χαλυβουργίας.

Ταυτόχρονα, η Ουκρανία κατά τη γνώμη της Ένωσης Χαλυβουργιών χρειάζεται επίσης απεριόριστη πρόσβαση στην αγορά χάλυβα της ΕΕ και ανακούφιση από τον Μηχανισμό Προσαρμογής Συνόρων Άνθρακα – γνωστό ως CBAM –  ο οποίος προσθέτει πρόσθετους φόρους στις εισαγωγές με υψηλή περιεκτικότητα σε άνθρακα, όπως ο χάλυβας.

Παρ’ όλα αυτά, ακόμη και αν ο χαλυβουργικός τομέας της Ουκρανίας λάβει την υποστήριξη που ζητεί από την κυβέρνηση και την ΕΕ, θα χρειαστούν πολλοί μήνες και δεκάδες εκατομμύρια ευρώ προτού μπορέσει να επανεκκινήσει την παραγωγή χάλυβα,  και μάλιστα υπό την προϋπόθεση ότι δεν θα έπληττε ξανά την χαλυβουργία η Ρωσία – κάτι αδύνατον όσο κρατά ο πόλε